Regionda 6 il sonra eyni ssenari gündəmdə Bu dəfə hədəf Xameneidir

İranda davam edən etirazlar fonunda Tehran-Vaşinqton xəttində səslənən sərt bəyanatlar diqqət çəkib. Belə ki, İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ölkənin ali rəhbəri Əli Xameneiyə mümkün hücumun Tehran üçün “son hədd” olacağını bildirib. ABŞ Prezidenti Donald Tramp isə onun həyatına təhlükə yaranacağı təqdirdə bütün ölkəni yer üzündən siləcəyini vəd edib. Belə qarşılıqlı xəbərdarlıqlar beynəlxalq ictimaiyyətdə ciddi suallar doğurub. Bu fonda İsrail ABŞ-ın İrana hərbi zərbə endirməsi ehtimalını nəzərə alaraq təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində hazırlıqlarını tamamlayıb.

İran və ABŞ arasında hərbi toqquşma ehtimalı nə qədərdir? Qarşılıqlı xəbərdarlıqlar hücumla əvəzlənəcəkmi?

Globalinfo.az-a danışan politoloq Xəqani Cəfərli deyib ki, Məsud Pezeşkianın sözügedən açıqlaması Xameneiyə mümkün hücumun qarşısını almağa yönəlib:

Xəqani Cəfərli

“Digər tərəfdən, Pezeşkianın bəyanatı hadisələrin bu cür inkişafını istəmədiyini nümayiş etdirir. Xatırladım ki, general Qasım Süleymaninin sağlığında da oxşar fikirlər mövcud idi. Məhz buna görə Qərb uzun müddət onun zərərsizləşdirilməsindən çəkinirdi. Trampdan əvvəlki ABŞ prezidentləri Süleymaninin öldürülməsinin İranla genişmiqyaslı müharibəyə yol aça biləcəyindən ehtiyat edirdilər. Lakin Tramp bu addıma göstəriş verdi və Süleymani İraqda öldürüldü. Buna baxmayaraq, İran adekvat cavab vermədi. Tehranda yaxşı bilirlər ki, Vaşinqton nüvə silahı tətbiq etmədən belə, Rusiya və Çin kimi böyük dövlətlər daxil olmaqla istənilən ölkəyə qısa müddətdə ciddi zərbə endirmək gücünə malikdir. Bu səbəbdən, Trampın əmri ilə Xameneinin zərərsizləşdirilməsi halında da İranın genişmiqyaslı müharibəyə başlaması real görünmür. Çünki belə bir addım son dərəcə fəlakətli nəticələrə gətirib çıxara bilər”.

Politoloq Əhəd Məmmədli bildirib ki, Donald Tramp ABŞ-da təkbaşına qərar qəbul etmir, onun Konqresin razılığına ehtiyac var:

“Tramp səlahiyyətlərini genişləndirməyə çalışsa da, hələlik buna tam imkan verilmir. Lakin müəyyən məhdud zərbələrin baş verməsi mümkündür. Trampdan əvvəl də ABŞ zərbələr endirib, hərçənd bu, İran ərazisində deyil, İraqda baş verib. Yəni gərginliyin artması halında, ABŞ-ın ciddi zərbələrinə İranın da ciddi cavab verməsi mümkündür. Bu yaxınlarda Rusiyanın icazəsi ilə İranın hərbi təlimlər keçirməsi və təxminən 10 min kilometr məsafəni əhatə edən ballistik raket sınağı bu baxımdan diqqət çəkir. Bu göstərici İranın raket potensialında ciddi irəliləyiş deməkdir. Əvvəllər İranın əsasən 2 min kilometrlik ballistik raketlərə malik olduğu bilinirdi. Yeni imkanlar isə İran ordusunun və silah sənayesinin gücləndiyini göstərir”.

Əhəd Məmmədli

Politoloq qeyd edib ki, İranın da ABŞ-a təsirli zərbələr endirməsi mümkündür:

“Bu zərbələr əsasən ABŞ-ın bölgədəki hərbi bazalarını hədəf ala bilər. Vaşinqtonun cavab zərbələrinin isə daha güclü olacağı şübhəsizdir, çünki onlar hərbi texnologiyalar baxımından üstünlüyə malikdir. Lakin məsələ bu zərbələrlə məhdudlaşacaqmı, yoxsa quru əməliyyatlarına keçiləcəkmi, bu artıq müharibənin daha ağır mərhələsidir. ABŞ-ın hazırkı şəraitdə İranla genişmiqyaslı quru müharibəsinə girməsi real görünmür. İran həm ərazi, həm əhali, həm də ordu baxımından böyük dövlətdir. ABŞ İraq və Əfqanıstan təcrübəsindən sonra yeni bir “bataqlığa” girmək istəməz. Bundan əlavə, Tramp biznesmen yanaşmasına malikdir və yeni müharibə böyük maliyyə itkiləri deməkdir. Silah sənayesi bundan qazanc əldə etsə belə, genişmiqyaslı müharibə Vaşinqton üçün ciddi risklər yarada bilər. Ona görə də mövcud vəziyyətdə Trampın İranla genişmiqyaslı müharibəyə getməsi ehtimalı aşağıdır”.

Qeyd edək ki, Qasım Süleymani 3 yanvar 2020-ci ildə Donald Trampın birbaşa göstərişi ilə Bağdadda pilotsuz uçuş aparatı zərbəsi nəticəsində öldürülüb.

Ləman İmran
Globalinfo.az