Robototexnikada inqilab: İnsan beyinli robotlar gəlir!

Son illər Qərbdə populyar hərəkata çevrilmiş transhumanizm nəzəriyyəsi deyəsən, gerçəkləşməyə doğru gedir. Bioloji orqanizmlərin texnoloji varlıqlara dönüşməsi, hibrid orqanizmlər, fantastik filmlərdə gördüyümüz yarıinsan, yarırobot canlılar, itirilmiş və ya zədələnmiş orqanın süni alternativlə əvəz edilməsi kimi fantastik fikirlər yavaş-yavaş reallaşır. 

Bu yaxınlarda Çin alimləri insanın beyin hüceyrələri ilə idarə olunan robot yaradıblar. Artıq, bu layihəni robototexnika və neyrobiologiya sahəsində inqilab adlandırdılar. 

Alimlər insan hüceyrələrindən beyin orqanoidi almağa nail olub, sonra onu robotun idarəetmə sisteminə nəql ediblər. Bu orqanoid hələlik ətraf hissələrin hərəkəti kimi sadə tapşırıqları yerinə yetirə bilir.

Əlbəttə, biotexnologiyanın inkişafı özlüyündə bir çox suallar, mübahisə və müzakirələr doğurur. Bu mübahisələrdə məsələyə əsasən, etik tərəfdən yanaşılır.  Robototexnikada insan hüceyrələrindən istifadə elmin dəstəklədiyi addım olsa da etik və fəlsəfi baxımdan bir sıra tənqidlərlə üzləşir. 
Biotexnologiya tənqidçilərinin əsas narahatlığı insan genetikasına hədsiz müdaxilənin fəsadlarından, süni varlıqların əsil insana və təbiətə təhlükə ola biləcəyi qorxusundan irəli gəlir. 

Alimlər isə bu iddialara təmkinlə cavab verirlər. Onların fikrincə, son elmi nailiyyətlər insanların və maşınların qarşılıqlı əlaqəsini gücləndirməyə, unikal hibrid sistemlər yaratmağa və təkmilləşdirməyə yönəlib. Düşünürlər ki, bu sistemlər insan həyatını daha asan və komfort hala gətirəcək. 

Tədqiqatçılar insanın bədən hüceyrələrindən "orqanoid" adlanan mini-beyin hazırlayıblar. Bu hüceyrələr müxtəlif toxuma tiplərinə çevrilərək neyron strukturları yaradır və  insan beyninin bəzi funksiyalarını yerinə yetirə bilir.

Beyin orqanoidi xarici mühitlə əlaqə yaratmağa imkan verən neyron interfeysi ilə birləşdirilib. Bu interfeys elektrodlar beyin hüceyrələri ilə kompüter arasında siqnalların ötürülməsini təmin edir. 

Bioloji beyin elektrik siqnalları ilə robotun ətraf mühiti öyrənməsinə imkan yaradır və onu süni intellektdən daha ağıllı edir.

Robot orqanoid tərəfindən göndərilən məlumatları emal edən və onları hərəkət əmrlərinə çevirən proqramla idarə olunur. Bu da onun hərəkət etməsinə, maneələrdən yayınmasına və predmetləri duymasına imkan yaradır.

İşin ən çətin tərəfi isə, insan beyinli robotun fəaliyəti üçün insan beyninə uyğun şəraitin tələb olunmasıdı. Yəni, robotun qondarma beyini üçün sabit temperatur yaranmalı, orqanizm qida maddələri ilə təmin edilməli və infeksiyalardan qorunmalıdı. Buna görə bioloji beyinlə idarə olunan robotun yaradılması biologiya və elektronikanın sintezini tələb edir. Bu da robototexnika ilə neyrobiologiya sahəsində yeni, möcüzəli imkanlar açmaqdadır.

Murad Köhnəqala