Rusiyada yoxsulluq pik həddə AKTUAL

Rusiya Federasiyasının Statistika İdarəsi (Rosstat) prezidentin yoxsulluq hədəfinə vaxtından əvvəl çatdığını ela edib. Üçüncü rübdə gəlirləri yoxsulluq həddindən aşağı olan əhalinin xüsusi çəkisi 6,5% təşkil edib. Əslində, bu rəqəmlər 2030-cu ildə gözlənilirdi. Bununla belə, bir “əmma” var. Statistik hədd mübahisəli görünür: yoxsulluğu rəsmi olaraq aradan qaldırmaq üçün adambaşına ayda cəmi 17.000 rubl orta gəlir lazımdır. Sosioloqların fikrincə, hazırda sorğuda iştirak edən rusiyalıların 40%-dən çoxu etiraf edir ki, onların ya kifayət qədər pulları var, ya da maaş gününə qədər ərzaq və zəruri mallar almaq üçün kifayət qədər pulları yoxdur.

Eyni iqtisadi hadisə kontekstdən asılı olaraq diametral əks qiymətlər almağa başlayır. Əmək haqqı dinamikası buna bariz nümunədir. İqtisadiyyatın həyat səviyyəsinin yaxşılaşdırılmasını nəzərdə tutan struktur transformasiyası kontekstində əmək haqqının və istehlak tələbinin artması yaxşı xəbərdir. İnflyasiya ilə mübarizə kontekstində hazırda əmək haqqının və tələbin artması problemdir. Görünür, bu işdə bunun əksi müsbət haldır. Mərkəzi Bankın məlumatına görə, sərt monetar siyasət nəticəsində aktivliyin soyuması əmək bazarında gərginliyin tədricən azalmasına səbəb olur ki, bu da əmək haqqı dinamikasına təsir göstərməyə başlayır.

Əmək gəlirlərinin artımının yavaşlaması, öz növbəsində, istehlakçı tələbinə məhdudlaşdırıcı təsir göstərir və qiymət artımının yavaşlaması gözləntilərinə səbəb olur. Prezident Vladimir Putinin dekabrın 11-də hökumətlə iqtisadi görüşündə əmək haqqı mövzusu yenidən struktur transformasiyası kontekstində qeyd edilib. "Həm dövlət sektorunda, həm də digər sektorlarda əməkhaqqının artırılması daxili tələbi, yerli istehsalın və xidmət sektorunun inkişafını stimullaşdırır və ümumi iqtisadi artıma müsbət təsir göstərir", - prezident bildirib. “Belə artım, məşğulluqda struktur dəyişiklikləri və yüksək maaşlı iqtisadiyyatın formalaşması cəmiyyətdə yoxsulluğun və bərabərsizliyin azaldılması və rus ailələrinin rifahının yaxşılaşdırılması üçün əsas şərtlərdir”.

“Rusiyada yoxsulluğun səviyyəsi rekord səviyyədədir”, - deyən prezident həmçinin qeyd edib ki, 2000-ci ildə 42 milyon insanın və ya əhalinin 29%-nin gəlirləri yaşayış minimumundan aşağı olduğu halda, ötən ilin sonunda bu rəqəm cəmi 7,2%-ə düşüb və ya “10 milyondan bir qədər çox insan”. "Bu il də müsbət tendensiya davam edir. Biz ardıcıl olaraq 2030-cu ildə yoxsulluğun səviyyəsinin 7%-dən, 2036-cı ilə qədər isə 5%-dən aşağı endirilməsi hədəfinə doğru irəliləyirik", - Putin müvafiq fərmanla müəyyən edilmiş milli inkişaf hədəflərini xatırladıb.

Bu görüş ərəfəsində Rosstat üçüncü rüb üçün məlumatları açıqlayıb - prezidentin bəyanatları üçün bir növ ön baxış. Üçüncü rübün sonunda gəlirləri yoxsulluq həddindən aşağı olan vətəndaşların sayı 9,4 milyon nəfər və ya Rusiya əhalisinin 6,5%-ni təşkil edib. Bu, ötən ilin üçüncü rübündə 11,8 milyon insanın və ya Rusiya əhalisinin 8%-nin yoxsulluq həddindən aşağı olduğu ilə müqayisədə xeyli yaxşıdır. Rəqəmlər artıq beş il ərzində əldə edilməli olan hədəflərə uyğundur. Baxmayaraq ki, bu göstərici mövsümiliyə tabedir və il ərzində əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər, lakin bütün 2025-ci il üçün nəticələri qiymətləndirmək və müqayisə etmək daha doğru olardı. Hazırda yanvar-sentyabr ayları üzrə məlumatlar mövcuddur: 10,5 milyon insan və ya ölkə əhalisinin 7,2%-i yoxsulluq həddinin altındadır. “Yoxsulluğun azalmasına əmək haqqının, sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə edilən gəlirlərin və sosial müavinətlərin artması hesabına ev təsərrüfatlarının gəlirlərinin artması səbəb olub”, - Rosstat bildirir.

Statistika agentliyinin hesablamalarına görə, 2024-cü ilin eyni dövrü ilə müqayisədə üçüncü rübdə sərəncamda qalan real gəlir (gəlir mənfi icbari ödənişlər və inflyasiya nəzərə alınmaqla) 8,5% artıb. Üçüncü rübdə orta aylıq nominal əmək haqqı 2024-cü ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 14% artımla 96,3 min rubla çatdı. Üçüncü rübdə təyin edilmiş orta pensiya 23,5 min rubl, 2024-cü ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 11,8% artıb. İllik inflyasiya üçüncü rübdə 83% idi. Əlbəttə, bütün bunlar reallığı əks etdirmir. Rəqəmlərin əksəriyyəti yalnız kağız üzərindədir.

Məlimatda qeyd edilir ki, ev təsərrüfatlarının gəlirlərinin strukturunda sahibkarlıq gəlirlərinin və sosial müavinətlərin xüsusi çəkisi artıb. Əmək haqqı bu strukturun davamlı yüksək payını saxlayır. Rosstat həmçinin bildirib: “Əmək haqqının artımı və ünvanlı sosial dəstək tədbirləri sayəsində 2025-ci ilin üçüncü rübündə əhalinin ən az təminatlı qruplarının gəlirləri nominal ifadədə 13,1% artıb”. Bununla belə, statistikada müəyyən edilmiş yoxsulluq həddi mübahisəlidir. 2025-ci ilin üçüncü rübündə ölkə üzrə adambaşına 16 980 rubl təşkil edib. Bu göstəricinin şərhinə formal yanaşsaq, o, rəsmi yoxsulluq həddindən 20 rubla qədər uzaq ola bilər. Ailə adambaşına hesablanan ayda 17.000 rubla bərabər məbləğ qazanan kimi yoxsulluq statistikasına daxil edilməyəcək.

Bundan əlavə, bu həddi sosial-demoqrafik qruplar arasında əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Məsələn, üçüncü rübdə əmək qabiliyyətli əhali üçün adambaşına ayda 18.400 rubl, pensiyaçılar üçün isə 14.000 rubl müəyyən edilmişdir. Bu həddi regionlara görə də dəyişir. “Vurğulamaq istərdim ki, yoxsulluğun səviyyəsini qiymətləndirərkən fərdin və onun ailəsinin maddi vəziyyətinin obyektiv, tam mənzərəsini görmək, gəlirlə yanaşı, digər kompleks yanaşmalardan da istifadə etmək vacibdir”, - Vladimir Putin görüşdə deyib. “Mən həmkarlarımdan xahiş edirəm ki, bunu nəzərə alsınlar və yoxsulluqla mübarizə səylərini buna uyğun təhlil etsinlər və vətəndaş dəstəyi sistemini yaxşılaşdırsınlar”.

İctimai rəy sorğuları problemə alternativ perspektiv təklif edir. Ümumrusiya İctimai Rəyi Öyrənmə Mərkəzinin (ÜİRÖM) 1600 vətəndaş arasında keçirdiyi sorğuya əsaslanaraq yaydığı məlumatlara görə, bu payızda işləyən rusiyalıların 56%-i maaş gününə qədər kifayət qədər pula malik olduğunu bildirib. (Maraqlıdır, sorğuda iştirak edənlərin fikirləri ilə ÜİRÖM-ün rəqəmləri arasında kifayət qədər fərq var). Qalan 40% isə problem yaşadığını etiraf edib. Məsələn, sorğuda iştirak edən rusiyalıların 28%-i maaş gününə qədər ərzaq və zəruri mallar almaq üçün kifayət qədər pullarının olduğunu, lakin çətinliklə olduğunu bildirib. Digər 15% cavab verdi ki, maaş gününə qədər əsas ehtiyaclarını ödəmək üçün kifayət qədər pulları yoxdur.

Lakin 2020-ci illə müqayisədə vəziyyət qismən yaxşılaşıb. Maaş gününə qədər kifayət qədər pulu olanların payı artıb: pandemiya ili olan 2020-ci ildə bu, 50% idi. Dolanmaqda çətinlik çəkənlərin payı azalıb: 34% təşkil edib. Bununla belə, ümumiyyətlə, kifayət qədər pulu olmayanların payı dəyişməz olaraq 15% qalıb.

V.VƏLİYEV