Rza Pəhləvi faktorunun geri dönüşü: Sistem üçün orta təbəqə sürətlə marginallaşır

“İranda baş verən hadisələr ölkənin sosial-iqtisadi iğtişaşlardan kənara çıxan yeni bir sistem böhranı mərhələsinə qədəm qoyduğunu göstərir”.

Bunu Bakıvaxtı.az-a açıqlamasında politoloq Zaur Məmmədov deyib.

Onun sözlərinə görə, hazırkı etirazlar, əvvəlki illərin yanvar etirazları kimi, mürəkkəb və çoxqatlıdır və iqtisadi narazılıq, ideoloji boşluq və siyasi məyusluq elementlərini özündə birləşdirir:

“Xüsusilə diqqətimi çəkən odur ki, ictimai müzakirələrdə getdikcə daha çox sistem əleyhinə şüarlardan əlavə, konkret alternativ təklif də mövcuddur. Rza Pəhləvi obrazı və Şah dövrünün simvolizmi daxil olmaqla alternativ hakimiyyət modellərinə birbaşa istinadlar xalqı vahid ideologiya altında birləşməyə çağırışdır”.

Müsahibimiz qeyd edib ki, bundan əlavə, hələ etirazlar başlamamış prezident Məsud Pezeşkian iqtisadi və maliyyə böhranının ciddiliyini hiss edərək, faktiki olaraq dini və hərbi institutları mövcud vəziyyətdə günahlandırdı. Onun bəyanatı sistemin özündə siyasi hakimiyyətin məhdudiyyətlərini etiraf edir:

“Prezident Məsud Pezeşkian son açıqlamalarında icra hakimiyyətinin daxili məsələləri effektiv şəkildə həll edə bilməməsinə dəfələrlə işarə edib. Bu ifadələr faktiki olaraq ekspertlər tərəfindən uzun müddət müzakirə edilən bir reallığı təsdiqləyir”.

Zaur Məmmədov: İctimai müzakirələrdə sistem əleyhinə şüarlardan əlavə, konkret alternativ təklif də mövcuddur

Politoloq bildirib ki, İranda siyasi hakimiyyətin, seçkili  institutların səlahiyyətləri əhəmiyyətli dərəcədə azdır. İran rialının dəyərdən düşməsi, xroniki inflyasiya və əhalinin alıcılıq qabiliyyətinin azalması daha dərin böhranın yalnız zahiri təzahürünə çevrilib:

“Bu, yoxsulluqdan daha çox dövlət və cəmiyyət arasında etimadın azalması məsələsidir. Sistem üçün uzun müddət sosial bufer olan orta təbəqə sürətlə marginallaşır və gənclər  mövcud rejimdə  gələcəyini getdikcə daha az görürlər”.

Analitik qeyd edib ki, dövlət strukturlarının və İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun nəzarəti altında olan iqtisadiyyat çevikliyini və özünütənzimləmə qabiliyyətini itirib:

“Nəticədə, iqtisadi narazılıq siyasi forma alır və mövcud rejimin legitimliyi aşağı düşür. Etirazların ən çox diqqət çəkən elementlərindən biri Rza Pəhləvinin və Şah dinastiyasının adının çəkilməsidir. Vurğulamaq vacibdir ki, bu, monarxiyanın bir qurum kimi bərpası üçün kütləvi tələb deyil. Lakin Pəhləvi xəttinin yenidən aktivləşməsi faktının özü ayrıca təhlilə layiqdir. Qərb ölkələrində, xüsusən də ABŞ və Avropada Şah irsinin tərəfdarlarının kifayət qədər konsolidasiya olunmuş bir dairəsi mövcuddur. Bu dairələr ümumiyyətlə anti-İslam və anti-teokratik hisslərlə birləşir və İslam Respublikasına təzyiq göstərmək üçün "itirilmiş dünyəvi modernləşmə" ideologiyasından fəal şəkildə istifadə edirlər. İrandakı küçə etirazlarında Pəhləvinin adının çəkilməsi xarici ideoloji təsirin mövcudluğunu göstərir”.

Aydın Baxış