Şahmat taxtasında hərbi baza yarışı: Kim harada və niyə gözləyir?

Hərbi bazalar təkcə texniki obyektlər deyil, qlobal şahmat taxtasının ən kritik gedişləridir. Çin öz qapısının önünü nəzarətdə saxlamağa çalışdığı halda, ABŞ-ın 29 rəsmi hava bazası ilə yaratdığı "sürətli müdaxilə” şəbəkəsinin mülki uçuşlara və regional balanslara təsiri gözləniləndən xeyli böyükdür.

Qaynarinfo xəbər verir ki, qlobal hərbi güc balansları müzakirə ediləndə mövzu adətən diqqətçəkən başlıqlar ətrafında cəmlənir: nəhəng aviadaşıyıcılar, radara düşməyən "gizli” təyyarələr və ya ən yeni raket texnologiyaları ön plana çıxır. Halbuki bütün bu inkişaf etmiş texnikanın real şəkildə işləməsini təmin edən əsas infrastruktur – yəni hərbi bazalar – çox vaxt diqqətdən kənarda qalır. Əslində isə bir ölkənin real hərbi potensialını müəyyən edən əsas amil təkcə öz ərazisini müdafiə etməsi deyil, gücünü sərhədlərindən minlərlə kilometr uzağa necə və nə qədər sürətlə ötürə bilməsidir.

Bu gün bir çox ölkə öz sərhədlərindən kənarda hərbi mövcudluq nümayiş etdirir. Böyük Britaniya Cəbəllütariqdən Folklend adalarına qədər uzanan strateji nöqtələrdə daimi bazalara malikdir. Fransa xüsusilə Afrika və Yaxın Şərqdə hərbi şəbəkəsini qoruyur, Rusiya isə keçmiş Sovet məkanında və münaqişə bölgələrində aktiv bazalar saxlayır.

Çin və Hindistan kimi yüksələn güclər də strateji nöqtələrdə ilk addımlarını atır. Lakin bütün bu ölkələrin ümumi imkanları ABŞ-ınn qurduğu nəhəng şəbəkə ilə müqayisədə xeyli zəif görünür. ABŞ Müdafiə Nazirliyinin məlumatlarına görə, ölkə dünya üzrə 120-dən çox dənizaşırı hərbi obyekti idarə edir. Onlardan 29-u rəsmi olaraq "hava bazası” statusuna malik olsa da, uçuş-enmə zolağı və təyyarə texniki xidməti imkanları olan obyektlərin sayı 80-ə qədər çata bilər.

Qitələrarası güc proyeksiyası

ABŞ-ın qurduğu bu şəbəkənin coğrafi bölgüsü ölkənin qlobal strategiyasını da aydın şəkildə əks etdirir. Avropada yerləşən 9 hava bazası NATO əməliyyatlarını dəstəkləyir, Yaxın Şərqdə cəmlənən 10 aktiv baza isə bölgədə Amerika təsirinin qorunmasına xidmət edir. Hind–Sakit okean bölgəsindəki 7 baza isə xüsusilə Çin və Tayvan arasındakı gərginliyi yaxından izləmək üçün strateji istehkam rolunu oynayır.

Digər ölkələr hərbi bazalarını daha çox regional üstünlük qazanmaq və ya yaxın ətrafdakı təhdidləri dəf etmək məqsədilə istifadə etdikləri halda, ABŞ materikindən qalxacaq təyyarələrə ehtiyac olmadan dünyanın istənilən nöqtəsində dərhal əməliyyat apara bilən sistemi üstün tutur.

Hərbi ekspertlərin fikrincə, bu bazaların mövcudluğu təkcə əməliyyat rahatlığı yaratmır, eyni zamanda güclü çəkindirici amilə çevrilir. Müəyyən bir bölgədə Amerika hava bazasının olması rəqib gücləri addımlarını iki dəfə düşünməyə vadar edir. Məsələn, Çin kimi digər böyük güclər hələlik əsasən Cənubi Çin dənizi kimi öz yaxın ətrafındakı sulara nəzarətə fokuslanır, ABŞ-ın strategiyası isə bütün dünyanı əhatə edir.

2026-cı il etibarilə ortaya çıxan mənzərə kifayət qədər aydındır: ABŞ dünyada analoqu olmayan və həqiqətən qlobal miqyasda fəaliyyət göstərən yeganə dənizaşırı hava bazası şəbəkəsinə nəzarət etməyə davam edir.

Aydın