Sakit okean bir nöqtədə Atlantikdən daha yüksəkdir: Bu necə mümkündür?

Geniş yayılmış təsəvvürün əksinə olaraq, Sakit okean Atlantik okeanına nisbətən daha yüksək səviyyədə yerləşir. Bu fərq müxtəlif okean və atmosfer şəraitindən asılı olaraq dəyişə bilər, lakin NASA-nın məlumatına görə, Sakit okean adətən Atlantik okeanından təxminən 20 santimetr daha yüksək olur. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "IFLScience" yazır.

Məqalədə qeyd olunur ki, bunun əsas səbəbi Sakit okean sularının daha isti, daha az duzlu və daha az sıx olmasıdır. Bu amillər suyun həcminin dəyişməsinə təsir göstərə bilər. Okean axınları, üstünlük təşkil edən küləklər və qabarma-çəkilmə qüvvələri də suyu materik sahillərinə doğru itələyərək onun müəyyən bölgələrdə "toplanmasına" səbəb ola bilər. Bundan əlavə, materiklərin, adaların və hətta sualtı dağların cazibə qüvvəsi okean səthinə hiss olunmadan təsir göstərir.

Vurğulanır ki, əslində okean səthi heç də düz deyil. Temperatur, duzluluq, su dövranı və cazibə qüvvəsinin mürəkkəb birləşməsi nəticəsində dəniz səviyyəsi bəzi yerlərdə 3 metrədək dəyişə bilir.

Panama kanalının tikintisindəki çətinliklər

Maraqlıdır ki, dəniz səviyyəsindəki bu qeyri-bərabərlik Panama kanalının planlaşdırılması zamanı müzakirə olunan məsələlərdən biri olub, lakin sonda əhəmiyyətsiz problem hesab edilib. Əsas çətinliklər Panama boğazındakı mürəkkəb relyef, sıx cəngəlliklər və xəstəliklərlə dolu bataqlıqlar idi. Məhz bu ciddi coğrafi və ekoloji problemlər 1881–1889-cu illərdə fransızların kanal tikintisi cəhdinin uğursuzluqla nəticələnməsində mühüm rol oynayıb.

Məqalədə bildirilir ki, layihəyə Misirdə Süveyş kanalının uğurlu tikintisinin ideya müəllifi olan fransız diplomat Ferdinand de Lessps rəhbərlik edirdi. Onlar Panama kanalının da dəniz səviyyəsində, şlüzlərsiz inşa edilə biləcəyini düşünürdülər, lakin bu, ciddi səhv idi.

Süveyşin düz qumlu ərazilərindən fərqli olaraq, Panama qeyri-sabit və dağlıq relyefə malik idi. Buradan birbaşa su yolu açmaq mümkün deyildi. Mühəndislər böyük həcmdə torpaq qazmalı, mürəkkəb drenaj sistemləri qurmalı və nəticədə dağlıq ərazini bəndlər və şlüzlər vasitəsilə keçməyin yolunu tapmalı olublar.

ABŞ-da Elm və Texnologiya Universitetinin geoloji mühəndislik üzrə professoru C. Devid Rocersin sözlərinə görə, fransızlar layihənin miqyasını və mürəkkəbliyini lazımi səviyyədə dərk etməmişdilər: "Bu, sanki iki fərqli dünyanı birləşdirməyə cəhd idi".

Layihə sonda ləğv edilib, çünki işçilər sarı qızdırma və malyariya kimi tropik xəstəliklərin yayılması səbəbindən həyatlarını itirir, mühəndislik problemləri isə həll olunmaz görünürdü.

Sonrakı onilliklərdə ABŞ qlobal səhnədə daha fəal rol almağa başladı və bu marşrutun böyük potensialını görüb. 1904-cü ildə təşəbbüsü öz üzərinə götürən ABŞ Panama kanalının tikintisini bərpa edib.

Bu sistemin əsasında gəmiləri dəniz səviyyəsindən təxminən 26 metr yüksəklikdə yerləşən Qatun gölünə qaldıran mürəkkəb şlüzlər sistemi dayanır. Gəmilər ölkənin daxili hissəsindən keçdikdən sonra, cazibə qüvvəsi ilə axan şirin suyun köməyi ilə yenidən digər tərəfə endirilir.

Aydın