Sanki məktəb uşağın əsas deyil, əlavə təhsil yerinə çevrilib Əməkdar müəllim

"Son illər valideynlərin böyük əksəriyyəti uşaqlarını ibtidai sinifdən repetitor yanına aparmağa başlayıb. “Hamı gedir”, “dərsliklər çətindir”, “müəllim zəif izah edir” kimi arqumentlər cəmiyyətdə elə kök salıb ki, sanki məktəb uşağın əsas deyil, əlavə təhsil yerinə çevrilib".

Bu barədə Redaktor.az-a danışan keçmiş deputat, Əməkdar müəllim Sona Əliyeva uşaqların ibtidai sinifdən repetitor yanına aparılmasına münasibət bildirərkən dedi. Onun sözlərinə görə, bu proses artıq Azərbaycanda  kölgə təhsilinin başlanğıcıdır:

"Kölgə təhsili o zaman yaranır ki, məktəbin funksiyası ailənin gözündə zəifləyir, repetitor sistemi isə alternativ məktəbə çevrilir. Valideyn övladını məktəbə göndərir, amma övladının təhsilini repetitora etibar edir. Məktəbdəki müəllim də dərs keçir, amma şagirdin uğurunu başqa birisi “hazırlayır”. Beləcə, uşaq məktəbin verdiyi təhsili yox, “təhsildən kənar təhsili” daha vacib sayır. Əslində, bu yaşda uşaqların repetitorluğa cəlb edilməsi pedaqoji baxımdan nə səmərəli, nə də sağlamdır. Beynəlxalq araşdırmalar açıq şəkildə göstərir ki, repetitorluğun effekti çox hallarda zəif və şərtlidir. Kütləvi yanaşma real nəticə vermir. Bundan başqa, axşam dərsləri, əlavə tapşırıqlar və uzun tədris yükü kiçikyaşlı uşaqlarda stres, yuxusuzluq və emosional gərginlik yaradır".

Müsahibimiz əlavə etdi ki, 6-9 yaş dövründə uşağın beyni ən çox oyun, hərəkət və maraqlandığı mövzularla inkişaf edir:

"Biz isə bu dövrdə oyunu dərs, marağı isə testlə əvəzləyirik. OECD-nin məlumatına görə, bu, uşağın öyrənmə motivasiyasını ciddi şəkildə azaldır. Ən təhlükəlisi isə sosial bərabərsizliyin yaranmasıdır. Dünya Bankının hesabatlarında da göstərilir ki, kölgə təhsili azgəlirli ailələri sistemdən kənarda qoyur, imkanlı ailələrin övladlarına isə əlavə üstünlük qazandırır. Beləliklə, repetitorluq sadəcə təhsil dəstəyi yox, cəmiyyətdə sosial ədalətsizliyin aparıcı qüvvəsinə çevrilir. Bu hal həm də məktəblərin nüfuzuna zərbə vurur. Uşaqlar artıq müəllimin dediyini yox, “hazırlıq müəlliminin” izahını əsas sayır. Məktəbdə verilən tədris kölgədə qalır və məktəb müəlliminin biliyini, bacarığını şübhə altına salır, müəllimə qarşı hörməti və inamı zəiflədir. Yəni repetitor artıq bir “əlavə yardımçı” deyil, əsas müəllimə alternativ olur. Azərbaycanda bu sistemin kökləri 2000-ci illərin əvvəlinə gedib çıxır. O vaxt repetitorluq orta və yuxarı siniflərdə daha çox idi, indi isə proses ibtidai siniflərə enib. Bu, artıq sadəcə tendensiya deyil, təhsil sistemimizin yönünü dəyişən təhlükəli vərdişdir. 
Valideynlər düşünür ki, erkən başlasa, uşaq daha hazır olacaq. Amma nəticə tam tərsinə olur, uşaqlar öyrənməkdən bezir, motivasiya itirir, məktəb onlara “boş vaxt itkisi” kimi görünür".

Əməkdar müəllimin fikrincə, repetitorluq yalnız o halda faydalıdır ki, dəqiq, qısa müddət və ölçülə bilən hədəf müəyyən edilsin.

"Məsələn, oxumaqda gerilik varsa və ya hesablamada konkret problem müşahidə olunursa, 6-8 həftəlik strukturlaşdırılmış dəstək effektli olacaq. Amma bu, sistemli hazırlıq deyil, müvəqqəti və məqsədli köməkdir. Əslində, “ibtidai sinifdə repititor” anlayışı bir pedaqoji yardımdan çox, "təhsil bazarı"nın ilk pilləsidir. Bu pillədən sonra valideyn də artıq məktəbi yox, repetitoru “əsas müəllim” saymağa başlayır. Və beləcə, dövlət məktəbi cəmiyyətin gözündə dəyərini itirir, təhsil tədricən özəl "bazar"ın əlinə keçir. Əgər biz bu gedişi ibtidai sinifdən dayandırmasaq, bir neçə ildən sonra “məktəb” anlayışı formal, repetitor sistemi isə real təhsil mühiti olacaq.
Valideyinlər bilməlidir ki, ibtidai sinif uşağın öyrənməyə sevgisinin formalaşdığı mərhələdir. Əgər biz o sevgini “təzyiq”, “imtahan”, “yarış” və “hazırlıq”la əvəz ediriksə, uşaq oxumağı sevmir, o sadəcə qorxur, elə başa düşür ki, dərs oxumaq zövq yox, yükdür və ya yerinə yetirməli olduğu vəzifədir. Bu isə artıq təkcə təhsil problemi deyil, cəmiyyətin gələcək keyfiyyətinə təsir edən mədəni böhrandır", - deyə Sona Əliyeva yekunlaşdırdı.

Xədicə BAXIŞLI