Saxta konsepsiyalar belə dağıdılır

Bakı İrəvanı ideoloji bazadan məhrum edib

Azərbaycanın sabiq xarici işlər naziri Tofiq Zülfüqarov yerli elektron mediaya müsahibəsində son vaxtlar bölgədə və dünyada cərəyan edən siyasi prosesləri analitik süzgəcindən keçirərkən, əvvəlcə özünün intensivliyi ilə heyrət doğuran beynəlxalq gündəmə nəzər saldı. Onun aktual mövzulara münasibətinin yer aldığı müsahibəsini qısa ixtisarla oxucuların diqqətinə çatdırırıq.

Müdhiş dağıntılar, hədər itkilər

T.Zülfüqarov əvvəlcə planetin qaynar nöqtələrinə çevrilmiş Rusiya–Ukrayna və Yaxın Şərqlə bağlı hərbi teatr meydanında deyil, diplomatik cəbhədə baş verənlərin fonunda tərəflərdən hər birinin uğur elementlərini toplamaq cəhdlərini önə çəkdi: “Burada kimin haqlı, kimin haqsız olması, demək olar ki, arxa plana keçir. Barışıq prosesində yeni təşəbbüskar kimi çıxış edən ABŞ Prezidenti Donald Tramp tərəflərə qarşılarına qoyduqları məqsədlərə çatmaqdan ötrü zəruri imkan və vasitələrə malik olmadıqları prizmasından çıxış edir. Özünün dediyi kimi, mənasız itkilərin qarşısını almaq lazımdır. Baxmayaraq ki, bu kontekstdə Ukraynanın məqsədinin legitim, Rusiyanın isə beynəlxalq hüquq və normalarla zidd, qeyri-legitim xarakter daşıdığını qeyd etməliyik. Bu gün söhbət danışıqların harada aparılacağından, orada kimlərin iştirak edəcəyindən, kimlərin bu prosesdə tərəf kimi tanınmasından gedir. Belə təsəvvür yaranır ki, sanki hamı atəşkəsdən sonrakı vəziyyətə hazırlaşır. Yəni belə demək mümkünsə, siyasilər bundan sonra ya öz vətəndaşları, ya da elektoratı ilə necə işləyəcəkləri barədə düşünürlər.

Əgər mövzunu ümumiləşdirməyə çalışsaq, deyə bilərik ki, tərəflərdən heç birində qarşıya qoyduqları vəzifələrə heç vaxt çata bilməyəcəkləri həqiqəti ilə barışmaq düşüncəsi yoxdur. Kiyev deyir ki, mən Qərbin dəstəyi ilə ölkənin ərazi bütövlüyünü bərpa edəcəyəm. Aydın olur ki, Ukrayna hüquqi baxımdan heç bir güzəştə getməyəcək, amma “de-fakto” Rusiyanın əlində olsa da, Kiyev öz ərazisinin bir hissəsi kimi görəcək.

Rusiya isə daha da irəli gedərək, hərbi əməliyyatların nəticəsində nəzarətə götürdüyü ərazilərdə mövcudluğunu möhkəmləndirməyə və imkan daxilində, legitimləşdirməyə çalışır. Ziddiyyətlər burulğanı göz qabağındadır. Bu həddi yalnız bir halda aşmaq mümkündür. Hər iki tərəf etiraf edir ki, üzləşdikləri problemi hərbi yolla həll etmək mümkün deyil. Bu reallığı etiraf edəndən sonra liderlər yürütdükləri siyasətin yalnız dağıntıya, itkilərə gətirib çıxardığını imzaları ilə təsdiqləməlidirlər. Konkret atəşkəs rejiminə nail olmaq cəhdlərinə gəldikdə isə – bunu Tramp irəli sürmüşdü – bunlar başqa hərəkətlərlə əvəz olunmağa başlayıb”.

Türkiyə etiraf edilən vasitəçi tərəfdir

Məlum silahlı qarşıdurmada Türkiyənin tərəflər arasında vasitəçisi kimi Ağ ev tərəfindən qəbul edilməsini böyük irəliləyiş kimi dəyərləndirən sabiq nazir bu kontekstdə Azərbaycandan danışmağın vacibliyini vurğuladı: “Çünki Azərbaycan hər iki istiqamətdə irəliyə getmiş münasibətlərə malikdir. Digər tərəfdən, Azərbaycan liderinin Qələbə paradında iştirak etməməsi, bir növ, “bərabər dərəcədə uzaqlaşma” vəziyyətini yaradıb. Bunun özü də mühüm amildir. Düşünürəm ki, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin diplomatik imkanları danışıqların hansısa variasiyasında istifadə oluna bilər. Hər şey hadisələrin gedişində asılı olacaq. Açıq demək lazımdır ki, bu gün ən çətin vəziyyətlə üzləşən Moskvadır. ABŞ Prezidentinin iştirak edəcəyi görüşdən imtina etmək ciddi imic itkisi deməkdir. Hər halda Tramp İstanbul görüşündə iştirakını mümkün saymışdı. Əlbəttə, bütün bunlar vəziyyətin doğurduğu ilkin assosiasiyalardır”.

Ardınca Yaxın Şərqdə baş verən hadisələrə toxunan T.Zülfüqarov PKK-nın silahı yerə qoyması və özünü buraxması, İsrail–Fələstin münaqişəsi və bu kontesktdə Donald Trampın fərqli addımlar atması məsələsinə münasibət bildirdi: “ABŞ Prezidentinin arxasında hələlik zəif görünən bir komanda çalışır. Əgər nəsə Trampın xoşuna gəlmirsə, yaxud onun diktəsindən kənara çıxırsa, dərhal bu və ya başqa liderin siyasi gələcəyini şübhə altına salmağa başlayır. Bu hal Zelenski ilə baş verdi və indi də Netanyahu əhvalatında da eyni ştrixləri müşahidə edirik. Çünki Netanyahunun yalnız Trampla problemi yoxdur, daxildə də etirazlarla üzləşir. Müxalif qüvvələr, siyasətçilər, hətta komandasının bəzi üzvləri ona qarşı ciddi ittihamlar irəli sürürlər. Yenə deyirəm, Trampın xoşuna gəlməyən ölkə başçısı siyasi gələcəyini yadından çıxarmalıdır. Bu üsul onu qəbul etməyən siyasiləri daha konstruktiv mövqe tutmağa xidmət edir.

Aydındır ki, Tramp İranla müharibə etmək istəmir. Təbii ki, Netanyahu bütün fəaliyyətinin nəticəsini İrana sonuncu zərbənin vurulmasına gətirib çıxarmağı düşünür. Onun bu istəyi Tramp tərəfindən dəstəklənmir. Çoxçalarlı hadisələrin görünən tərəfləri güman etməyə əsas verir ki, Yaxın Şərqdə Ağ ev üçün iki oyunçu, yaxud iki müttəfiq məqbul sayılacaq. Birincisi, onu eşidəcək İsrail, ikincisi isə bölgədə hərəkətlərini koordinə edə biləcək Türkiyədir. Burada məntiqi alqoritm görürük. Bəli, Türkiyə haradasa son 20 ildə irəliyə doğru böyük sıçrayış edib. Dünyanın iqtisadi “iyirmiliy”inə, ən güclü orduya malik “onluğ”una daxil olub. Türkiyə özünün yeni potensialına uyğun olaraq, beynəlxalq münasibətlər sistemində öz yerini tutması üçün cəsarətli addımlar atır. Trampın Ərdoğana tərəf etdiyi jesti onu ABŞ-ın yeni partnyoru kimi görməsinin təzahürüdür”.

Qafqazda nə baş verir?

Azərbaycanın erməni işğalı dövründə vurduğu zərəri ardıcıl surətdə aradan qaldırdığını deyən sabiq nazir Qarabağın münaqişəyə qədərki vəziyyətə qayıtmağa başladığını deməyi unutmadı: “Amma Ermənistanın işğalçılıq siyasəti onun ideoloji və təbliğati fəaliyyətinin tərkib hissəsi olaraq qalmaqdadır.

Rəsmi Bakı “indi top Ermənistan tərəfdədir” deyəndə söhbət yalnız konstitusiyada dəyişiklik edilməsindən getmir. Bu, ictimai şüura ünvanlanan ismarıcdır. Çünki konstitusiya referendum – ümumxalq səsverməsi yolu ilə dəyişdirilə bilər. Yəni bu məsələ ictimai meydançada yarış xarakteri daşıyacaq. Ermənistan indiki konstitusiyası ilə, birmənalı şəkildə, qəsbkar dövlətdir. Onlardakı milli natamamlıq kompleksi hələ Ararat respublikası xəyalları ilə eyni vaxtda yaranmağa başlayıb. Yüz il bundan əvvəl Türkiyəyə qarşı silah qaldıranda da təsəvvürlərindəki “böyük Ermənistan” nağılını gerçəkliyə çevirməyi düşünürdülər. Son nəticədə nə qazandılar? Hamımız bilirik. Eyni siyasəti Azərbaycana qarşı tətbiq etməyə çalışdılar, bu dəfə də alınmadı. Nəhayət, Paşinyan hansı Ermənistanda yaşadıqları barədə qəti qərara gəlməlidir: mifik, yoxsa real Ermənistanda?

Məsələnin maraqlı tərəfi odur ki, Cənubi Qafqazda bu münaqişəni yaradanlar onun vasitəsilə bundan sonra da bölgəni idarə edə biləcəklərinə əmin idilər. Onlara Azərbaycanın qazandığı uğurlar sərf eləmir. Bu ideoloji bazanın dağılması onlar üçün çox təhlükəlidir. Həmin bazanın ən vacib dağıdıcı instrumenti Bakıda erməniəsilli təqsirləndirilən şəxslər üzərində davam edən mənkəmə – Nürnberq prosesidir. Orada nələr baş verir? Orada ermənilərin bizə qarşı vuruşmada silahlandıqları bütün “konsepsiyalar” uçulub dağılmaqdadır”.

Hazırladı:
İmran BƏDİRXANLI
XQ