Səbəblər müxtəlif, məqsəd isə birdir

Moskva miqrasiya siyasətini yenidən sərtləşdirir

Rusiya Dövlət Dumasında müzakirəyə çıxarılan yeni qanun layihəsi əcnəbi vətəndaşların deportasiyasına əsas verən inzibati hüquqpozmaların sayının 22-dən 45-ə çatdırılmasını nəzərdə tutur. Layihə qəbul ediləcəyi təqdirdə, təkcə hüquqpozmaların siyahısı genişlənməyəcək, həm də deportasiya bəzi hallarda alternativ cəza deyil, məcburi hüquqi sanksiya xarakteri alacaq.

Bu dəyişiklik ilk baxışda texniki-hüquqi düzəliş kimi görünsə də, əslində, Rusiyanın son illər formalaşdırdığı miqrasiya siyasətinin davamıdır. Rəsmi Moskva təhlükəsizlik riskləri, qanunsuz miqrasiya axını, əmək bazarında nəzarətin gücləndirilməsi və ictimai asayişin qorunmasını prioritet istiqamətlərdən biri kimi müəyyənləşdirib. Bu isə miqrasiya qanunvericiliyində sərt dəyişikliklərin qəbulunu sürətləndirib.

Dövlət Dumasının sədri Vyaçeslav Volodinin sözlərinə görə, ilkin variantda deportasiya ilə nəticələnən inzibati hüquqpozmaların siyahısının 43 maddəyə çatdırılması planlaşdırılırdı. Lakin parlamentə təqdim edilən əlavə düzəlişlər nəticəsində siyahıya daha iki hüquqpozma daxil edilib. Bunlara dövlət sərhədini mühafizə edən hərbi qulluqçunun qanuni tələbinə tabe olmamaq, eləcə də irq, din, dil, milliyyət, cins və digər əlamətlərə görə ayrı-seçkilik halları aiddir. Beləliklə, deportasiyaya əsas verən inzibati hüquqpozmaların ümumi sayı 45-ə yüksəlib.

Volodin bildirib ki, bu dəyişikliklər ölkədə ictimai təhlükəsizliyin gücləndirilməsinə və miqrasiya sahəsində hüquqi nizam-intizamın təmin olunmasına xidmət edir. Onun sözlərinə görə, genişləndirilmiş siyahı hüquq-mühafizə orqanlarına çevik və effektiv reaksiya imkanı yaradacaq.

***

Bundan əvvəl də Rusiyada miqrasiya siyasətinin sərtləşdirilməsi istiqamətində addımlar atılıb. 2026-cı ilin mart ayında Daxili İşlər Nazirliyi əcnəbilərin 20 növ inzibati hüquqpozmasına görə ölkədən çıxarılmasını nəzərdə tutan qanun layihəsi hazırlayıb. Həmin təşəbbüsə əsasən, fövqəladə vəziyyət rejimi tələblərinin pozulması, “arzuolunmaz” təşkilatların fəaliyyətində, icazəsiz mitinqlərdə iştirak, tətillərə məcburetmə və polisə tabe olmamaqla müşayiət olunan hallar da deportasiya üçün əsas sayılırdı.

Ümumiyyətlə, Rusiya hakimiyyəti son illərdə miqrasiya nəzarətini təkcə hüquqi deyil, həm də institusional baxımdan gücləndirib. Xüsusilə 2024-cü ilin martında Moskva vilayətində baş vermiş “Krokus Siti Holl” hadisəsindən sonra miqrasiya siyasətində daha sərt kursa keçid müşahidə olunur. Bundan sonra nəzarət olunan şəxslərin xüsusi reyestri yaradılıb və bu sistemə bəzən səhv daxilolmaların da mümkün olduğu bildirilir. Eyni zamanda, xarici vətəndaşların uşaqlarının məktəblərə qəbulunda rus dili üzrə məcburi imtahan tətbiq edilib.

Əcnəbilərin sadələşdirilmiş qaydada yaşayış icazəsi alması da məhdudlaşdırılıb. Rusiya vətəndaşları ilə evli olan əcnəbilər üçün prosedurlar sərtləşdirilib, həmçinin 18 yaşına çatmış əcnəbi uşaqların ayrıca əmək patenti almamaları halında ölkədən çıxarılması gündəmdə saxlanılır.

Yeni layihədə diqqətçəkən məqamlar da var. Şüuraltına təsir göstərən televiziya proqramları və filmlərin yayılması, kütləvi informasiya vasitələrində partlayıcı qurğuların hazırlanmasına dair təlimatların və spirtli içkilərin məsafədən satışı ilə bağlı elanların dərc edilməsi kimi hallar da deportasiya ilə nəticələnəcək. Ən mühüm dəyişiklik isə cəza mexanizmi ilə bağlıdır. Qanun layihəsi qəbul edilərsə, müəyyən hüquqpozmalar üzrə deportasiya cərimə ilə yanaşı, məcburi əlavə sanksiya xarakteri daşıyacaq. Bu isə miqrasiya sahəsində qərarların daha sərt, daha sürətli və daha az alternativli şəkildə icrasına şərait yaradacaq.

Layihədə, həmçinin İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 14 maddəsi üzrə cərimələrin artırılması təklif olunur. Məsələn, Rusiyaya giriş qaydalarının pozulması, miqrantların qanunsuz işə cəlb edilməsi və ya onların qanunsuz əmək fəaliyyəti ilə məşğul olması hallarında cərimələrin 2–5 min rubl əvəzinə, 4–7 min rubla qaldırılması nəzərdə tutulur. Bu yanaşma həm hüquqi, həm də iqtisadi təsir vasitələrinin eyni vaxtda sərtləşdirilməsini göstərir.

Maraqlıdır ki, inzibati deportasiya tədbirlərinin icrası dövlət büdcəsi üçün əlavə maliyyə yükü yaradacaq. İlkin hesablamalara görə, bu tədbirlərin həyata keçirilməsi ildə təxminən 600 milyon rubl, xüsusi saxlanma müəssisələrində əcnəbilərin yerləşdirilməsi isə əlavə 597 milyon rubl xərc tələb edir. Daxili İşlər Nazirliyi bu xərclərin əsasən artırılacaq inzibati cərimələr hesabına kompensasiya olunacağını açıqlayıb.

Beləliklə, Dövlət Dumasında əmək miqrasiyasının tənzimlənməsinə dair yeni qanun layihələrinin hazırlanması göstərir ki, söhbət ayrı-ayrı dəyişikliklərdən deyil, miqrasiya siyasətinin bütövlükdə yenidən qurulmasından gedir. Şübhəsiz ki, qanun layihəsi qəbul olunacağı təqdirdə, Rusiyada yaşayan milyonlarla əmək miqrantının hüquqi vəziyyətinə birbaşa təsir göstərəcək, əcnəbilər üçün hüquqi riskləri artıracaq. Eyni zamanda, bu addım Rusiyanın miqrasiya siyasətində təhlükəsizlik amilinin sosial və humanitar məsələlərdən daha üstün tutulduğunu nümayiş etdirir.

***

Bəs, azərbaycanlı miqrantları nə gözləyir? Rusiyada miqrasiya qanunvericiliyinin sərtləşdirilməsi ilk növbədə bu ölkədə yaşayan və çalışan milyonlarla xarici vətəndaşa, o cümlədən Azərbaycan vətəndaşlarına da təsir göstərəcək. Yeni qaydalar qəbul edilərsə, əvvəllər yalnız cərimə ilə nəticələnən bəzi inzibati hüquqpozmalar artıq deportasiya üçün hüquqi əsas sayılacaq. Bu, o deməkdir ki, Rusiyada yaşayan azərbaycanlılar miqrasiya qeydiyyatı, əmək fəaliyyəti, ictimai asayiş və digər inzibati tələblərə əvvəlkindən daha ciddi riayət etməli olacaqlar. Xüsusilə miqrasiya sənədlərinin vaxtında rəsmiləşdirilməsi, yaşayış və iş qeydiyyatı qaydalarının pozulmaması, polis əməkdaşlarının qanuni tələblərinə əməl edilməsi və inzibati məsuliyyət yarada biləcək hərəkətlərdən çəkinmək daha böyük əhəmiyyət kəsb edəcək.

Bununla yanaşı, qanun layihəsi müəyyən narahatlıqlara da səbəb olur. Məsələn, uzun illər Rusiyada yaşayan, ailə qurmuş və övladları Rusiya vətəndaşı olan əcnəbilərlə bağlı məsələlər xüsusi müzakirə mövzusuna çevrilib. Lakin Daxili İşlər Nazirliyi bildirib ki, qanun layihəsində bu kateqoriyaya aid şəxslər üçün ayrıca istisnalar nəzərdə tutulmur. Bu isə o deməkdir ki, ailə vəziyyəti və ya uzunmüddətli yaşayış faktı bəzi hallarda deportasiya qərarının avtomatik qarşısını almayacaq.

Əslində, yeni dəyişikliklər hüquq-mühafizə orqanlarının səlahiyyətlərini genişləndirməklə yanaşı, miqrantlar üçün hüquqi riskləri də artıracaq. Xüsusilə Rusiyada əmək fəaliyyəti ilə məşğul olan Azərbaycan vətəndaşlarının sənədlərinin tam qaydasında olması, qanunvericiliyin tələblərinə ciddi əməl etməsi və inzibati məsuliyyət yarada biləcək hər hansı hərəkətdən yayınması əvvəlkindən daha vacib olacaq.

Eyni zamanda, qeyd etmək lazımdır ki, qanun layihəsi bütün Azərbaycan vətəndaşlarının deportasiya ediləcəyi anlamına gəlmir. Deportasiya yalnız qanunda nəzərdə tutulan inzibati hüquqpozmalara yol veriləcəyi halda tətbiq ediləcək. Bununla belə, hüquqpozmaların siyahısının iki dəfədən çox genişləndirilməsi və deportasiyanın bir sıra hallarda məcburi sanksiyaya çevrilməsi Rusiyada yaşayan azərbaycanlı miqrantlar üçün hüquqi məsuliyyətin sərtləşəcəyindən xəbər verir.

Pünhan ƏFƏNDİYEV
XQ