“Şeh. Olmayan Səhər” Reportaj

“Gül əkdi, vay dərdi cahan bağından,

Tökdüyü yaşlara şeh dedi getdi”.

Sərgini dolaşa-dolaşa Mikayıl Müşfiqin bu misralarını xatırlayıram. Şərq ədəbiyyatında şeh əsasən göz yaşı ilə assosiasiya olunur. Fəqət bu əsrarəngiz təbiət hadisəsinin tərifi incəsənətdə daha çox zərif gözəlliyin təcəssümü kimi təqdim olunur.

Vüsalə Ağarazıyevanın “Şeh. Olmayan Səhər” adlı fərdi sərgisindəyəm. Əvvəla, qeyd edim ki, sərgi “Bakıya Uçuş. İncəsənət Həftəsonu. Gələcəyi İNDİ Duy” layihəsi çərçivəsində keçirilirdi.

Tədbir üçün məhz Şirvanşahlar Sarayının seçilməsi təsadüf deyil. Buranın dar dəhlizlərində qaranlıq işığı qucaqlayır. Eynilə şehin yer üzünə səpələndiyi məqam kimi.

Atmosferi tam hiss etmək üçün əvvəlcə məkanı bir neçə dəfə dolaşıram. Diqqətimi çubuqların əhatəsində olan guşə çəkir. Yaxınlaşıb açıqlama ilə tanış oluram: “Şehlə yuxarı” zərrəvi və tekstural səthə malik 17 element döşəmədə quraşdırılıb. Hər “damcı”nın mərkəzindən iki metr hündürlüyündə incə metal çubuqlar qalxır. Silsilə torpaqla hava sərhədindəki şeh izini xatırladan, səthdən doğan vertikalların ritmi üzərində qurulub”.

Olduqca maraqlı ideyadır.

Daha sonra rəngli gəmilərin düzüldüyü guşəyə yaxınlaşıram: “Başlanğıcın Alkimyası” dörd taxta installasiyadan ibarət silsilə, dörd ünsürün metaforudur. Şeh su, hava və torpaq ünsürlərinin qovşağında yaranır, günəşin odunun təsiri ilə görünür və yavaş-yavaş yox olur”.

Məkanın mistik ab-havası sərginin ideyası ilə uğurlu tandem təşkil edir. Bu isə sərginin böyük zəhmət hesabına ərsəyə gəlməsindən, hər detalın diqqətlə işlənməsindən xəbər verir.

Rəssamla söhbətimiz zamanı buna bir daha əmin oluram. Vüsalə xanım deyir ki, bu mövzuya təsadüfən müraciət etməyib: “Son beş ildə İsmayıllının İvanovka kəndinə köçmüşəm. Bu sərginin də kuratoru olan Nigar xanımla birlikdə İvanovkada sənət mərkəzi açmışıq. Orada təbiətlə birbaşa təmasda olduğumuz üçün çox fərqli emosiyalar yaşayıram. Belə olanda təbiətə fərqli gözlə baxmağı da öyrənirsən. Yarpağın tərpənişinə belə sənə fərqli görünür. Şehin ruhunu da məhz beləcə hiss etmişəm. Həmçinin, son dövrlərdə Şərq fəlsəfəsi və poeziyası ilə dərindən maraqlanıram. Bu mövzunu seçməyimdə sözügedən amilin böyük rolu var, bir sözlə, məni ilhamlandırıb.

Ümumiyyətlə, həmişə suyu metalda daha çox görüb hiss edirdim. Məhz bu səbəbdən burada ilk dəfə böyük formatda dəmirdən istifadə olunub. Bu material mənə çox maraqlı gəlir. İllər ərzində müxtəlif materiallardan istifadə etmişəm. Düşünürəm ki, bu, fərqli bir yanaşma idi. Şehin düşdüyü məqam günün elə bir anıdır ki, sən onu görmək üçün mütləq oyaq olmalısan. Əgər mən şehi görmək istəyirəmsə, deməli, oyanmalıyam. Həm öz yaxınlarımıza, həm ətrafımızda baş verən hadisələrə qarşı diqqətcil olmalıyıq. Sərgidə eşitdiyimiz “Oyan” sədaları da məhz buna işarədir”.

Vüsalə xanım prosesin gedişatında bir çox mənbələrə müraciət etdiyini, hər detalı diqqətlə işlədiyini vurğuladı: “Ancaq daha çox daxildən gələn hislərimə qulaq vermişəm. Sərgi ilə bağlı təklif alanda qərar verdim ki, məkan olaraq Şirvanşahlar Sarayını seçməliyəm. Bildiyiniz kimi, bura çox böyük məkandır. Çünki üç həftə ərzində bu qədər iş görmək çox çətindir. Demək olar ki, bu müddət ərzində gecə-gündüz işləmişəm. Çünki həm kətan üzərində işlər, həm də dəmir üzərində instaliyasiyalar var. Burada bir-birindən fərqli əsərləri görə bilərsiniz”.

Sərgidə həm fərqli, həm də xeyli maraqlı əsər gördüm. Ən əsası isə, bu sərgi mənə şehə başqa gözlə baxmağı öyrətdi. Məlum yanaşma özlüyündə dərin fəlsəfi məna ehtiva edir. Nəinki şehi, vüsalına çatmaq istədiyimiz istənilən məqam üçün zamanında oyanmalıyıq. Yoxsa ya gecəyə uduzacağıq, ya da səhərə...

Aytac Sahəd