SƏRHƏDDƏ QURULAN NƏZARƏT, TARİXDƏ AÇILAN YENİ SƏHİFƏ

Laçın Azərbaycanın tarixində xüsusi yeri olan qədim və strateji Bölgələrimizdən biridir. Bu torpaq əsrlər boyu xalqımızın taleyində böyük rol oynayıb, onun adı Vətən, yurd və milli yaddaş anlayışları ilə sıx bağlı olub. Uzun illər davam edən işğal dövründə Laçın öz doğma sakinlərindən ayrı düşmüş, şəhər və rayon ağır dağıntılara məruz qalmışdı. Lakin 2020-ci ildə baş verən hərbi-siyasi dəyişikliklər Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində yeni mərhələnin əsasını qoydu. Laçının azad olunması xalqımızın yaddaşında tarixi bir dönüm nöqtəsi kimi qaldı və bundan sonra bölgədə yeni həyatın qurulmasına başlanıldı.

​Laçının azadlığından sonra qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri ərazidə təhlükəsizliyin və dövlət nəzarətinin möhkəmləndirilməsi idi. Dövlət sərhədinin qorunması hər bir müstəqil ölkə üçün fundamental məsələlərdən hesab olunur. Sərhəd yalnız xəritədə çəkilmiş xətt deyil, həm də dövlətin hüquqi və inzibati nəzarətinin həyata keçirildiyi məkandır. Bu baxımdan Laçın istiqamətində sərhəd nəzarətinin yaradılması müstəsna əhəmiyyət daşıyan addımlardan biri oldu.

​2023-cü il aprelin 23-də Azərbaycan Dövlət Sərhəd Xidməti tərəfindən Laçın-Xankəndi yolunun başlanğıcında sərhəd-buraxılış məntəqəsi yaradıldı. Həmin addım regionda formalaşmış yeni siyasi və təhlükəsizlik reallıqları fonunda atıldı. Azərbaycan tərəfinin rəsmi açıqlamalarında məntəqənin qurulmasının əsas məqsədlərindən biri dövlət sərhədinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi kimi göstərilirdi. Beləliklə, Laçın istiqamətində sərhəd nəzarətinin həyata keçirilməsi üçün konkret və institusional mexanizm formalaşdırıldı.

​Laçın yolunun region üçün xüsusi əhəmiyyət daşıması bu məsələyə diqqəti daha da artırmışdı. 2020-ci il müharibəsindən sonra həmin yol bölgədə mühüm kommunikasiya xətti olaraq qalırdı. Yolun istifadəsi, təhlükəsizlik məsələləri və hərəkət rejimi ətrafında müxtəlif siyasi mövqelər səsləndirilirdi. Azərbaycan tərəfi isə yolun təhlükəsizlik baxımından nəzarətdə saxlanılmasının vacibliyini vurğulayırdı. Bu şəraitdə yaradılan sərhəd-buraxılış məntəqəsi dövlət sərhədindən keçidin müəyyən qaydalar əsasında həyata keçirilməsi məqsədi daşıyırdı.

​Laçın məsələsinin əhəmiyyəti yalnız sərhəd təhlükəsizliyi ilə məhdudlaşmır. Bu bölgənin Azərbaycan üçün böyük tarixi və mənəvi dəyəri var. İşğal illərində Laçından didərgin düşmüş insanların doğma torpaqlarına qayıtmaq arzusu illərlə devam edib. 2020-ci ildən sonra isə bu arzunun reallaşdırılması üçün genişmiqyaslı quruculuq işlərinə başlanılıb. Yeni yolların, yaşayış məhəllələrinin, sosial obyektlərin və digər infrastrukturun yaradılması Laçının simasını köklü şəkildə dəyişməyə başlayıb.

​Laçın sərhəd-buraxılış məntəqəsinin yaradılması Azərbaycan cəmiyyətində də geniş ictimai rezonans doğurdu. Çünki uzun illər ərzində dövlət sərhədlərinin və ərazi bütövlüyünün bərpası milli gündəmin ən önəmli məsələlərindən biri olmuşdu. Laçın kimi strateji mövqeyə malik ərazidə Azərbaycan sərhədçilərinin xidmət aparması dövlətçilik baxımından diqqətçəkən hadisə idi. Sərhədçinin xidmət yeri həm də dövlətin təhlükəsizlik sisteminin konkret ərazidə fəaliyyət göstərdiyi məkandır.

​Bununla yanaşı, Laçınla bağlı proseslərə müxtəlif tərəflər fərqli münasibət bildiriblər. Ermənistan və Azərbaycan arasında yolun statusu, hərəkət imkanları və təhlükəsizlik məsələləri ilə bağlı qarşılıqlı fikir ayrılıqları mövcud olub. Beynəlxalq təşkilatlar və müxtəlif dövlətlər də regiondakı vəziyyətə dair müxtəlif mövqelər ifadə ediblər. Bu fakt göstərir ki, Laçın məsələsi təkcə yerli hadisə deyil, Cənubi Qafqazın siyasi prosesləri ilə birbaşa əlaqəli mövzudur.

​Laçın nümunəsi göstərir ki, ərazi bütövlüyünün bərpasından sonra qarşıda daha böyük və uzunmüddətli vəzifələr dayanır. Dövlət nəzarətinin təmin edilməsi, təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi, insanların geri qayıdışı və iqtisadi inkişaf vahid prosesin müxtəlif istiqamətləridir. Bu addımların hər biri bölgənin gələcək həyatında mühüm rol oynayır. Sərhəd-buraxılış məntəqəsinin yaradılması da həmin prosesin təhlükəsizlik komponentlərindən biri kimi tarixə düşüb.

​2023-cü il aprelin 23-ü Laçının müasir tarixində xüsusi yer tutan tarixlərdən biridir. Həmin gün yaradılan sərhəd-buraxılış məntəqəsi sonrakı hadisələr fonunda regionun siyasi və təhlükəsizlik mənzərəsinin mühüm elementinə çevrildi. Bu addım Azərbaycanın dövlət sərhədinin qorunması istiqamətində reallaşdırdığı strateji qərarlardan biri kimi qiymətləndirilir. Eyni zamanda, Laçının tarixində yeni bir mərhələnin başlanmasını simvolizə edir.

​Laçın sərhəd-buraxılış məntəqəsinin yaradılması bu baxımdan sadəcə bir sərhəd məntəqəsinin qurulması deyil, daha geniş tarixi prosesin tərkib hissəsidir. Burada dövlət sərhədinin qorunması, təhlükəsizliyin təmin edilməsi, suverenliyin praktiki ifadəsi və azad edilmiş ərazilərin bərpası kimi mühüm anlayışlar bir araya gəlir. Laçın bu gün Azərbaycanın müasir tarixində keçmişdən gələcəyə uzanan bir yolun mühüm dayanacağıdır.

​Sərhəddə qurulan nəzarət Laçında dövlət idarəçiliyinin və təhlükəsizlik mexanizmlərinin möhkəmləndirilməsi baxımından tarixi addım kimi yadda qalıb. Yeni səhifədə isə Laçının adı artıq yalnız müharibə ilə deyil, sülh, quruculuq, qayıdış və inkişaf anlayışları ilə yan-yana çəkilir. Laçın — sərhəddə qurulan nəzarətin, doğma yurda qayıdışın və gələcəyə doğru atılan addımların qovuşduğu tarixi məkandır.

​Sevda Həsənli

YAP Şahbuz rayon təşkilatının fəal üzvü