Səs yazısı: Baldızım səni şaqqalayacaq Məcburi köçkünlər zəbt etdikləri mənzillərdən niyə çıxarılmır?

Bakupost.az xəbər verir ki, Sumqayıtda 35 ildir yaşadığı evi boşaltmaqdan imtina edən məcburi köçkünün ev sahibinə göndərdiyi səsin sosial şəbəkələrdə yayılması bu problemi yenidən gündəmə gətirib.

Qeyd olunan səs yazısında köçkün ailəsinin üzvü ev sahibinə bildirib ki, yalnız pul müqabilində evi tərk edə bilərlər. O, evin satılacağı halda 20 min manat ödənilməsini tələb edib və əlavə edib ki, bu şərtlər yerinə yetirilməsə, onları evdən çıxarmaq mümkün olmayacaq.

“Mən baldızımgillə də danışdım. Biz belə qərara gəldik ki, ya obşitelini baldızımgilə verirsən, bizə də pul, biz çıxırıq. Ya da ikinci məsləhət belədir ki, biz bu evdə qala-qala makleri gətirirsən, evə baxır, evi satırsan. Biz internetdə baxmışıq, bu evin belə təmirsiz 120 min nəğd qiyməti var. Bizim hərəmizə 10 min manat qalmaq şərtilə biz bu evdən gedirik. Əgər bu fikirlərlə razısansa, udacaqsan, sənə 100 min pul qalacaq. Əgər mənim fikirlərimlə razı deyilsənsə, sən uduzdun, çünki bizim arxamızda prezident durub. İcra başçısı da xəbərdarlıq edib ki, biz bu evdən yalnız razılıq olarsa çıxarıq. Yəni sənin bizə gücün çatmaz. Əgər mənim fikirlərimlə razı deyilsinizsə, sənin bu qapıda işin yoxdur. Ev bizimdir, prezident verib, arxamızda da durub. 35 ildir sən məni çıxara bilməmisənsə, heç innən belə də çıxara bilməyəcəksən. Əgər baldızımın üstünə adamla gəlsən, baldızımla qızı səni şaqqalayar. Lap qan tökülsə də biz bu evdən çıxmayacağıq”.

Bəs ev sahibləri və məcburi köçkünlər arasında qayıdış prosesi zamanı ortaya çıxan belə problemlər hansı yollarla həll edilə bilər?

Məsələ ilə bağlı Bakupost.az-a danışan iqtisadçı ekspert Natiq Cəfərli bildirib ki, belə halların həlli yalnız dövlət orqanlarının müdaxiləsi ilə mümkündür:

“Məhkəmə qərarları olmalıdır və məhkəmə qərarları yerinə yetirilməlidir. Çünki burada ana xətt ondan ibarətdir ki, mülkiyyət hüququ toxunulmazdır. İstər məcburi köçkün üçün, istərsə də istənilən Azərbaycan vətəndaşı üçün. Ona görə də kimin mülkiyyət hüququ pozulursa, pozulmuş hüquqları bərpa edən institut dövlətdir. Əvvəllər buna daha emosional yanaşılırdı, çünki həmin şəxslər bizim soydaşlarımız, vətəndaşlarımızdır. Məcburi köçkün kimi qalmağa yerləri yox idi, problem yaşayırdılar, hamımız bunu anlayışla qarşılayırdıq. İndi Allaha min şükür, işğaldan azad olunmuş bölgələrimiz var və köç kampaniyası davam edir, hər ay biz yeni köç karvanları da görürük. Ona görə də artıq belə qeyri-qanuni tələblərə, mülkiyyətçilərin hüquqlarının pozulmasına cəmiyyətin də, insanların da reaksiyası əvvəlki işğal dönəmindən daha fərqlidir. İndi təbii ki, mülkiyyətçilər öz hüquqlarını daha israrla tələb edirlər və bu da doğrudur, normaldır”.

Ekspertin sözlərinə görə, bu cür qarşıdurmaların vaxtında həll edilməməsi cəmiyyətdə narazılıqların artmasına səbəb ola bilər:

“Ona görə də dövlət orqanları bu sosial problemin böyüməsinə imkan vermədən, qanun çərçivəsində mülkiyyət hüquqlarının bərpası istiqamətində mülkiyyətçilərin hüquqlarını bərpa etməlidirlər. Bunun iki yolu var. Birincisi, məhkəmə qərarı ola bilər. Məhkəmə qərarının yerinə yetirilməsi ilə bağlı orqanlar fəaliyyətə keçə bilər. Və yaxud da icra hakimiyyəti orqanları vətəndaşla məcburi köçkün arasında bir ara bulucu olaraq o problemi həll edib problemlərin böyüməsinə və narazılığın artmasına imkan verməyə bilərlər. Belə bir yanaşma mümkündür. Ona görə də istər-istəməz belə problemlər yaşanırsa, bu artıq dövlət orqanlarının müdaxiləsinin tezləşdirilməsinin xəbərçisidir”.

Mövzu ilə bağlı hüquqşünas Xəyal Bəşirov Bakupost.az -a açıqlamasında bildirib ki, sözügedən şəxslər böyük ehtimalla qanunsuz şəkildə ora yerləşiblər:

“Çünki Azərbaycan dövləti İkinci Qarabağ müharibəsindən əvvəl də bütün qaçqın və məcburi köçkünlərin yerləşdirilməsi, onların qaçqın şəhərciklərində, Bakı, Sumqayıt və digər rayonlarda evlərlə təmin olunmasını həyata keçirib. Dövlət özü də həmin şəxslərin mərhələli şəkildə qayıdışını təmin etməklə paralel olaraq, onların yerləşdikləri evləri də alıb. Burada söhbət, yəqin ki, Birinci Qarabağ müharibəsindən sonra ayrı-ayrı vətəndaşlarımızın mülkiyyətində olan, sadəcə heç kimin yaşamadığı evlərə qanunsuz olaraq daxil olmuş şəxslərdən gedir. Həmin şəxslər faktiki olaraq Konstitusiyaya zidd şəkildə ayrı-ayrı şəxslərə məxsus evlərə girməklə onların mülkiyyət hüququnu pozublar. O vaxt belə hallar olmuşdu. Dövlət onlara göz yumurdu, çünki qaçqın və məcburi köçkünlər bizim ümummilli problemimiz idi".

Hüquqşünasın sözlərinə görə, artıq bu məsələyə son qoyulub və insanlar mərhələli şəkildə işğaldan azad edilmiş ərazilərə qaytarılırlar:

"İndi kimsə hansısa mülkiyyətçiyə məxsus evdən çıxmırsa, onsuz da dövlət bu problemi həll edəcək. Ev sahibi həmin şəxsin hansı rayona aid olması və aid olduğu rayonda qayıdış proqramının həyata keçirilib-keçirilməməsi ilə bağlı Qaçqın və Məcburi Köçkünlərlə İş üzrə Dövlət Komitəsinə sual ünvanlaya, müraciət edə bilər. Komitədən öyrənə bilər ki, onun evinə qanunsuz olaraq girmiş şəxsin qayıdışı proqramda nəzərdə tutulub, yoxsa yox”.

X. Bəşirov əlavə edib ki, qayıdış prosesi könüllü olduğu üçün bəzi şəxslər geri qayıtmamaq barədə düşünə bilərlər:

“Bu halda ev sahibi dərhal həmin şəxsin ordan məcburi çıxarılması ilə bağlı müraciət edə bilər. Çünki əgər o şəxs könüllü şəkildə getmək istəmir, imtina edirsə və ev sahibinin də hüququnu pozursa, ev sahibi müraciət edib onun məcburi çıxarılmasını təmin edə bilər və dəymiş ziyanın məhkəmədə ödənilməsi məsələsini də qaldıra bilər ki, kompensasiya ödənilsin.Bir neçə şəxs haqqında belə qərar çıxsa, artıq digər şəxslər də bundan sui-istifadə etməyəcəklər. Yox əgər hələ onların köçməsi ilə bağlı proses reallaşmayıbsa, onda ev sahibi gözləməlidir. Yəqin ki, yaxın aylarda və yaxud illərdə növbə onlara da çatacaq”.

Lalə Novruz,

BakuPost