Səssiz qəhrəmanlıq: Cəlil müəllimin ömür hekayəsi

Bakı, 23 iyun, AZƏRTAC

İrəvanlılar... Mənim üçün bu ad təkcə bir coğrafi mənsubiyyət deyil. Bu adın içində itirilmiş evlərin qoxusu, köç zamanı susub dözən qadınların baxışları, bir də özün tanıyandan millətə xidmət edən insanların izləri var. Onlar səs-küy salmadan gəlir, səssizcə yaşayır, öz işlərini görür və bir gün arxalarında silinməyən iz buraxaraq bu dünyadan köçürlər. Elə Cəlil müəllim kimi...

Bu fikirlər İrəvan şəhər İcmasının sədri, professor Fəridə Səfiyevanın “Səssiz qəhrəmanlıq: Cəlil müəllimin ömür hekayəsi” sərlövhəli yazısında yer alıb. AZƏRTAC yazını təqdim edir.

Cəlil Tarıversiyev... Onu ilk dəfə görəndə elə bildim illərdir tanıyıram. Baxışlarında o doğma tanışlıq, o dərin məğrurluq vardı – doğma torpaqdan qopub gəlmiş, amma ruhunda o torpağın hər daşını, hər kölgəsini daşıyan bir İrəvanlının baxışları. Oturuşu, danışığı, söhbət zamanı əlini masanın kənarına toxundurması – bunların hamısı nəsə unudulmuş, amma qayıtmağa can atan bir yaddaş oyadırdı.

Cəlil müəllim danışanda insanın diqqəti səsinə yox, dediklərinin arxasında dayanan şəxsiyyətə yönəlirdi. Hər sözü, hər xatirəsi bir daş kimi yerini tapırdı. O, İrəvan ailəsindən olduğunu tez-tez dilə gətirməzdi, amma onunla bir az ünsiyyətdə olan hər kəs anlayardı: bu adam bir şəhərin – köçürülmüş, susdurulmuş, amma heç vaxt unudulmamış bir şəhərin övladıdır.

Ailə tarixindən, babasından, əmisi oğlanlarından danışarkən, göz önündə İrəvanın daş döşəməli küçələri, yastı damlı evləri, Azərbaycan türkcəsində danışan insanları canlanardı. Onun üçün bu xatirələr tarix kitabından kəsilmiş parçalar deyildi – canlı, nəfəs alan, səssiz danışan ruhlardı.

Peşəkar həyatında o, sadəcə mühəndis deyildi – o, quran və yaradan insan idi. 1972-ci ildə rəhbərlik etdiyi zavoddan çıxan dəmir-beton plitələr Gülüstan sarayının, Əl oyunları sarayının tavanlarına çevrildi. Həmin illərdə memarlıq üslubu ilə xalqın ruhu birləşirdi. Cəlil müəllim isə bu birliyin səssiz qəhrəmanlarından biri idi – adını lövhələrə yazdırmayan, amma hər daşın altında izi qalan insanlardan...

Cəlil müəllimin ictimai fəaliyyəti də zəngin idi. Xətai rayonundan iki dəfə deputat seçilmiş, Kənd Təsərrüfatı Komitəsində sədr müavini vəzifəsində çalışmışdı. 1989-cu ildə “Azərittifaq”da sədr müavini olarkən Qarabağa ezam edilmiş, o zaman münaqişənin yenicə alovlandığı günlərdə müdafiə istehkamlarının, səngərlərin tikintisinə rəhbərlik etmişdi. Birinci Qarabağ müharibəsinin veteranı idi.

Amma Cəlil müəllimin həyatında ən dəyərli səhifə ailəsi idi. Həyat yoldaşı Rəna xanım İbrahimbəyova təkcə Azərbaycanın tanınmış alim və ziyalısı deyil, həm də böyük İbrahimbəyovlar nəslinin ləyaqətli davamçısıdır. Eksperimental psixologiya elminin banisi Fuad İbrahimbəyovun qızıdır. Rəna xanımın əmisi oğlanları ədəbiyyat və kino sahəsinin görkəmli simaları – Rüstəm və Maqsud İbrahimbəyovlardır.

Bakı Dövlət Universitetində Rəna xanımın tələbəsi olmaq xoşbəxtliyi mənə nəsib olub. Onun zərif duruşu, nitqindəki kübarlıq əsil ziyalılığın simvolu idi. O, təkcə elmi bilik vermirdi – insan ruhuna işıq saçırdı..

Cəlil müəllimlə Rəna xanım birlikdə bir iş də qurmuşdular – kəlağayı. Bu söz bir dövrün, bir estetik düşüncənin, bir mədəniyyətin adı idi. Onlar bu qədim sənəti müasir dövrə daşıdılar. Əsl ipəkdən, əsl naxışla hazırlanmış kəlağayılar təkcə baş örtüyü deyil, bir kimlik bəyanı, mədəniyyət çağırışıdır. Bu işi onlar bir biznes kimi yox, bir missiya kimi qəbul etdilər. Bu missiyanı sevgi ilə, səbrlə, zövqlə həyata keçirdilər.

Cəlil müəllimin bir arzusu vardı – qədim İrəvan kəlağayısının naxışını tapıb onu yenidən millətə qaytarmaq. Dəfələrlə deyərdi: “Gərək o ornamenti tapıb yaşadaq. O naxış itibsə, İrəvanın bir nəfəsi də onunla itib...”

Biz çox adamlarla danışdıq, çox qapılar döydük – hələ ki, o naxış tapılmayıb. Amma mən inanıram – nə vaxtsa bir nənənin sandığından, bir xatirə qutusundan çıxacaq. O zaman Cəlil müəllimin ruhu rahatlıq tapacaq.

Cəlil müəllimin və Rəna xanımın mənə hədiyyə etdiyi bir kəlağayı var – ipək kimi yumşaq, xatirə kimi dərin. Hər dəfə onu taxanda mən yalnız bir zinət əşyasını yox, bir ömrün niyyətini, sevgisini, səssiz qəhrəmanlığını başıma salıram. O kəlağayının içində Cəlil müəllimin baxışı, səsi, sükutla danışan hekayəsi var.

Bu gün Cəlil müəllim haqq dünyasına qovuşub. Amma onun əlləri ilə yaratdığı işlər yaşayır. Sarayın tavanında, kəlağayının naxışında, Rəna xanımın davam etdirdiyi yolda yaşayır. Cəlil müəllim və Rəna xanım – bu adları düşünəndə ağlıma bircə cümlə gəlir: Səssizcə sevən, səbrlə yaradan, sayğı ilə yaşayan insanlar...