Sosial şəbəkələr bizi necə izləyir?

Gün ərzində danışdığımız və ya yazışdığımız mövzuların qısa müddət sonra sosial şəbəkələrdə reklam və postlar şəklində qarşımıza çıxması bir çox istifadəçidə narahatlıq yaradır.
İstifadəçilər xüsusilə “WhatsApp”, “Facebook” və “Instagram” kimi platformalarda apardıqları yazışmalardan sonra oxşar məzmunlu reklamlarla qarşılaşdıqları zaman şəxsi məlumatların etibarlı şəkildə qorunmadığını düşünürlər.
Bəs sosial şəbəkələr istifadəçilərin şəxsi yazışmalarının təhlükəsizliyini hansı səviyyədə təmin edir?
Mövzu ilə bağlı Yeniavaz.com-a danışan İKT İnformasiya Mərkəzinin direktoru Fərid Kazımov bildirib ki, bu hallarda məlumatlara insanlar yox, avtomatik sistemlər baxır və proses texniki şəkildə həyata keçirilir:
“Facebook” və “WhatsApp” “Meta” şirkətinə məxsusdur və bu tip şirkətlər bizim məlumatlarımızı üçüncü tərəflərə reklamın hədəflənməsi üçün istifadə edirlər. Məsələn, siz “WhatsApp”da hər hansı bir mövzu haqqında yazırsınızsa, bir müddət sonra həmin mövzu ilə bağlı reklamların “Facebook” və ya “Instagram”da qarşınıza çıxmasını müşahidə edirsiniz. Bu, eyni şirkətə məxsus platformalar arasında məlumatların avtomatik işlənməsi ilə bağlıdır. Burada xüsusi olaraq “filankəsin məlumatına baxaq” deyə bir insan oturub analiz etmir, sadəcə sistem avtomatik şəkildə davranışları təhlil edir”.

Fərid Kazımov
O bildirib ki, istifadəçilərə göstərilən reklamlar onların olduqları məkan və davranışlara əsasən sistem tərəfindən müəyyən edilir:
“Məsələn, hər hansı bir yerdə reklam kampaniyası keçirilirsə və həmin kampaniya müəyyən bir məkanla (lokasiya ilə) əlaqəlidirsə, o ərazidə yaşayan və ya həmin məkanda olan istifadəçilərə “Instagram” və “Facebook” üzərindən həmin reklamlar göstərilir. Bu proses birbaşa sistem üzərindən həyata keçirilir. Burada gizlilik məsələsindən danışmaq çətindir, çünki əsas məsələ istifadəçi davranışlarının reklam şirkətlərinə ötürülməsidir. Bu, qlobal praktikadır və hüquqi baxımdan qeyri-qanuni sayılmır. Sosial şəbəkələr məhz bu mexanizm üzərindən işləyir”.
Fərid Kazımov bildirib ki, insanlar şəxsi məlumatlarını internetdə və süni intellekt platformalarında paylaşarkən daha diqqətli olmalıdırlar:
“Digər bir məsələ isə zaman-zaman insanların şəxsi məlumatlarının internetə sızdırılmasıdır. Bu sızıntılar bəzən haker hücumları nəticəsində baş verir, bəzən isə insanlar özləri məlumatlarını paylaşırlar. Məsələn, son vaxtlar belə hallar çoxalıb ki, insanlar süni intellekt platformaları ilə şəxsi məlumatlarını çox rahat şəkildə bölüşürlər və elə bilirlər ki, bu məlumatlar yalnız sistem daxilində qalır. Tutaq ki, siz öz çəkinizdən narazısınız və haradasa yazırsınız ki, “nə edim, necə arıqlayım?”. Bu məlumat üçüncü tərəflərə ötürülə bilər. Həmin tərəflər bu məlumatı emal edərək sizə maraqlı ola biləcək xidmətləri müəyyənləşdirir və nəticədə qarşınıza arıqlama dərmanları, idman zalları və buna bənzər reklamlar çıxmağa başlayır. Bu artıq reallıqdır və bunu başa düşməliyik”.
Fəridə Əsədzadə