Sosial şəbəkələr neytral deyil Siyasi şərhçi

“Prezident İlham Əliyevin "İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında" Qanuna edilən dəyişikliklərin tətbiqi ilə bağlı imzaladığı Fərman Azərbaycanda rəqəmsal təhlükəsizliyin yeni mərhələsinə keçidin göstəricisidir.

Platformalarda istifadəçilərin qeydiyyatına dair yeni tələblər bəzi çevrələrdə yalnız texniki yenilik kimi qiymətləndirilsə də, əslində, bu qərarın daha dərin sosial və təhlükəsizlik məzmunu var. Bu dəyişikliklər, ilk növbədə, rəqəmsal mühitdə məsuliyyətin artırılmasına, anonimlikdən sui-istifadənin məhdudlaşdırılmasına və ən əsası, uşaqların virtual aləmdə daha etibarlı şəkildə qorunmasına xidmət edir”.

Sherg.az xəbər verir ki, bu barədə "İslahatçı Gənclər" İctimai Birliyinin sədri, siyasi şərhçi Fərid Şahbazlı məlumat verib.

F. Şahbazlının sözlərinə görə, indiyə qədər valideynlər övladlarının küçədə hansı insanlarla ünsiyyət qurduqlarına, hansı məktəbdə oxuduqlarına və harada vaxt keçirdiklərinə görə narahat olurdular. İndi isə dünyanın ən böyük "küçəsi" cib telefonlarının ekranındadır:

“Uşaq evdə, valideyninin gözünün qarşısında otursa belə, saniyələr ərzində zorakılığı təbliğ edən görüntülərlə, saxta məlumatlarla, kibertəzyiqlə, təhlükəli çağırışlarla və psixoloji manipulyasiya üsulları ilə üz-üzə qala bilər. Bu isə göstərir ki, XXI əsrdə valideyn nəzarəti yalnız evin qapısına qədər deyil, internetin qapısına qədər uzanmalıdır.

Sosial şəbəkələr neytral platformalar deyil. Onlar milyardlarla dollar gəlir əldə edən, insan davranışını analiz edən və istifadəçini mümkün qədər uzun müddət ekranda saxlamağa çalışan mürəkkəb alqoritmlər üzərində qurulub. Bu sistemlər yetkin insanın belə emosiyalarını idarə etməyə çalışırsa, formalaşmaqda olan uşaq psixologiyasına təsirinin nə qədər böyük olduğunu təsəvvür etmək çətin deyil.

Ən böyük təhlükə də məhz budur: uşaqlar artıq təkcə informasiya istehlakçısı deyil, həm də alqoritmlərin öyrəndiyi, yönləndirdiyi və təsir göstərdiyi auditoriyaya çevrilirlər.

Bəzən "uşaqlara qadağa qoymaq olmaz" arqumenti səsləndirilir. Əslində isə burada söhbət qadağadan yox, məsuliyyətdən gedir. Cəmiyyət necə ki, azyaşlıya avtomobil idarə etməyə, tütün və alkoqol almağa, yaxud müəyyən yaş həddinə qədər əmək fəaliyyətinə başlamağa icazə vermir, eyni yanaşma rəqəmsal mühitdə də tətbiq edilməlidir. Çünki psixoloji travmanın izi bəzən fiziki travmadan daha uzunömürlü olur”.

Birlik sədri hesab edir ki, yaş məhdudiyyəti problemin yeganə həlli deyil. Əgər ailədə rəqəmsal tərbiyə yoxdursa, məktəbdə media və informasiya savadlılığı öyrədilmirsə, valideyn uşağın internetdə nə ilə məşğul olduğunu bilmirsə, təkcə qanun bütün riskləri aradan qaldıra bilməz.

Buna görə dövlətin hüquqi addımları valideyn məsuliyyəti, məktəblərin maarifləndirici fəaliyyəti və platformaların sosial məsuliyyəti ilə tamamlanmalıdır:

“Bu gün dünyanın inkişaf etmiş ölkələri də eyni problemlə üz-üzədir. Bir çox dövlətlər sosial şəbəkələrdə yaşın təsdiqlənməsi, valideyn razılığı və uşaqların şəxsi məlumatlarının qorunması ilə bağlı daha sərt qaydalar tətbiq edir. Çünki artıq anlayırlar ki, rəqəmsal təhlükəsizlik kiberməkanda serverləri qorumaqdan ibarət deyil. Ən vacib məsələ insanı, xüsusilə də uşağı qorumaqdır.

Unutmayaq ki, bugünkü uşaq sabahın vətəndaşıdır. Əgər biz onun fiziki sağlamlığına, təhsilinə və mənəvi inkişafına diqqət yetiririksə, rəqəmsal sağlamlığını da eyni dərəcədə önəmli hesab etməliyik. Çünki gələcəyin ən böyük təhlükələri yalnız küçələrdə deyil, ekranların arxasında gizlənə bilər.

Rəqəmsal dövrdə güclü dövlət anlayışı da dəyişir. Güclü dövlət təkcə sərhədlərini qoruyan deyil, həm də uşaqlarının təhlükəsiz böyüdüyü rəqəmsal mühit formalaşdıran dövlətdir. Prezidentin imzaladığı Fərman da məhz bu baxımdan qiymətləndirilməli, gələcəyin informasiya təhlükəsizliyinə və sağlam nəslin yetişməsinə yönəlmiş strateji addım kimi dəyərləndirilməlidir”.