Soyuq qurşaqlardakı iqlim bombası

Yer kürəsində orta temperatur yüksəlir. Həmişə şaxta olan yerlərdə – qütb bölgələrində belə daha da istiləşir. Buzlar əriyir, əvvəllər “dondurulmuş” istixana qazlarını buraxmağa başlayır ki, bu da qlobal istiləşməni daha da gücləndirir.

AzPost xəbər verir ki, əvvəllər belə görünürdü ki, “qazı alan” əsasən Arktikadır.

Keçən il Nature Climate Change jurnalında dərc olunan məqalədə Lawrence Berkeley Milli Laboratoriyasının alimləri narahatedici məlumatlar açıqlayıb. Belə ki, Boreal-arktika kimi tanınan bütün regionda metan emissiyaları 2002-ci ildən bəri təxminən 9 faiz artıb. 2021-ci ilə qədər buradan hər il 20 milyon ton bu qaz atmosferə atılır ki, onun istixana effekti karbon qazının təsirindən 30 dəfə çoxdur.

Bu isə vəziyyəti daha da ağırlaşdırır ki, burada qrunt suları bulaqlar əmələ gəlir və orada metan mənbəyinə çevrilir. Bu barədə Kembric Universitetinin (Kembriç Yer Elmləri Departamenti) alimləri Nature Geoscience jurnalında məlumat veriblər.

Metan, kristal metan hidratlarının parçalanması ilə ayrılır. Onlardakı karbon ehtiyatları – təkcə Antarktika yarımadası regionunda – 24 milyard ton qiymətləndirilir. Bütün bəşəriyyət iki il ərzində atmosferə bu qədər göndərir.

Metan hidratları dibi boyunca nazik bir təbəqədə – buzdan təmizlənmiş qalxan şelfdə “yaxılır”. Boşalmanın artıb-artmadığına dair hələ heç bir məlumat yoxdur – müqayisə etmək üçün heç bir şey yoxdur. Lakin ispanlar Antarktika hidrat ehtiyatlarını qlobal istiləşməni fəlakətli şəkildə pisləşdirə biləcək “iqlim bombası” adlandırırlar. Ola bilsin ki, bu metan boş yerə getməsin deyə, onu hansısa yolla çıxarmağa dəyər – bu, hər şeydən əvvəl yanan qazdır.

Finlandiyanın Kuopio Universitetindən (Kuopio Universitetinin Ətraf Mühit Elmləri Departamenti) Maija E. Repo başçılıq etdiyi bir qrup tədqiqatçı tərəfindən bir vaxtlar qlobal istiləşmənin təəccüblü sürprizi aşkar edilmişdi.

Onların apardıqları ölçmələr göstərdi ki, gülüş qazı kimi tanınan azot oksidi Rusiya Arktikasının bataqlıq ərazilərindən sızır. Onun güclü mənbələri torf dairələri və permafrostdakı kiçik yüksəkliklərdir. Onların səthinin hər kvadratmetri mövsümdə 1,2 qram buraxır. Bu, planetdəki hər şeydən qat-qat çoxdur.

Alimlər hesab edirlər ki, nitratları emal edən bakteriyalar – bitkilər tərəfindən udulmayan azot birləşmələri intensiv şəkildə “qazlanmağa” başladılar. Ərimiş torpaq quruduqdan sonra azot oksidi istehsal edən mikroorqanizmlərin sayı artır, onu istehlak edənlər isə əksinə azalır.

“TikTok”da izləyin