Stanislavski teatrının sonu

Çoxdan çatıb...

Onu səhnəmizdən və ideoloji ədəbiyyatdan ayırmasaq, uzun müddət tamaşaçıya doğru bağıra-bağıra qalacağıq. Halbuki pıçıltı lazımdır. Müasir insan öz pıçıltısını eşitmir: sosial media və kommunikasiyanın tovlayıcı həlqələri Adamın özünü teatra çevirir. Teatr o qədər yadlaşıb, elə “uzaqlaşıb” ki, az qala hər gün yanımızda - burnumuzun və barmaqlarımızın ucundadır. İndi biz onu yenidən yaradırıq. Stanislavskiyə nə hacət?  

Sovet dövrünün populyar, ironik atmacası vardı: “Həyat teatrdır, insanlar isə bu teatrın aktyorları”. Senzuralı sovet cəmiyyəti atmacasını da Şekspirdən götürürdü...

Stanislavski getdi, pafosu qaldı. O, səhnəni də, müəllifi də şişirtməyi bacarırdı. Şar o qədər şişdi ki, partlayışlardan qulaq çatladı. Bu da son...

Elə bir zaman gəlib ki, teatr da virtuallaşmaqda, texnologiyalarla ayaqlaşmaqda, vizuallaşmaqdadır. Mahiyyət, məzmun isə dəyişmir - insanı tərbiyələndirmək! Görünür, elə bu yanaşmada - təməldəcə yanlışlıq, dirəşmə var. Budur, türkəçarə bir həkim, “əməkdar” tiktoker virtualda möhtəşəm səhnə qurub, öz teatrını yaradıb. O da Stanislavski metodları ilə dirəşir, şişirdir, vizuallaşdırır, öz “daxili aləmini” üzə çıxarır və bizi tərbiyələndirməyə çalışır. Anlatmağa çalışır ki, biz nəyi isə düz etmir, ümumiyyətlə düzğün yaşamırıq. Belə çıxır, bu həkimin Stanislavskidən xəbəri də yoxdur, teatrın cəmiyyət qarşısındakı yüz illik xiddmətləri hələ də ünvanına çatmayıb, amma tiktokerimiz hər gün digərlərinin qapısını döyəcələyir, biz qapını açırıq və o içəri daxil olur...   

Teatr həm də evdən uzaq, səmavi oyundur. Onun sehri danılmazdır. Muzeylərimizdə və mənəvi yaddaşımızda sənətinə borclu olduğumuz onlarla möhtəşəm aktyorumuz (eləcə də rejissor və digər teatr xadimlərimiz) var. Sovet bataqlığı böyük aktyorlarımızın Hollivuda gedib çıxmasına aman vermədi. Çatsaydılar nə olacaqdı? Ekran qəhrəmaları? Dünya əfsanəsi? Bu da sualdır...

Teatrı dəyişmək üçün mədəniyyətimizin, irsimizin alt qatlarında yatan dramaturgiyaya nəzər yetirmək lazımdır (Deyəsən, “qədim yunan” yaramadı). Yenə gəlib çıxdıq, “Mədəniyyət -2040” konsepsiyasına. Yoxsa ki, Stanislavski hələ də “saqqallı uşaq”larımızı tərbiyələndirməyə çalışacaq, Şekspir isə o tərəfdən başqa bir söz deyib işləri korlayacaq. Meydan və məzmunumuz var, axı. Ədəbiyyatımız, ərkanımız da eləcə...

Məqsəd Nur