Strateji tərəfdaşlığın dərinləşən mərhələsi ŞƏRH

Latviya Prezidenti Edqars Rinkeviçsin Azərbaycana rəsmi səfəri və Prezident İlham Əliyevlə keçirilən geniş tərkibli görüşlər diplomatik protokolun ənənəvi çərçivəsindən kənara çıxaraq daha geniş geosiyasi məna kəsb edən hadisə kimi dəyərləndirilir.

Səfərin mahiyyəti yalnız ikitərəfli münasibətlərin gündəlik məsələlərinin müzakirəsi ilə məhdudlaşmırdı. Əksinə, burada iki ölkənin beynəlxalq sistemdə bir-birini necə qavradığı, dəyişən qlobal nizamda hansı mövqelərə sahib olduqları və gələcək perspektivlərə dair strateji yanaşmaları aydın şəkildə ortaya çıxırdı. Artıq doqquz ildir qüvvədə olan Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Bəyannamə bu münasibətlərin təsadüfi deyil, davamlı və institusional xarakter daşıdığını təsdiqləyir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışlarında ön plana çıxan əsas məqam Azərbaycan–Latviya əlaqələrinin inkişaf potensialı mərhələsindən çıxaraq real nəticələr və praktik əməkdaşlıq mexanizmləri səviyyəsinə yüksəlməsidir. Şuşada keçirilən Birgə Hökumətlərarası Komissiya iclası, eləcə də Bakıda təşkil olunan geniş formatlı biznes forum iqtisadi münasibətlərin artıq konseptual müzakirə səviyyəsindən konkret investisiya və layihələr müstəvisinə keçdiyini göstərir.

Bu prosesdə formalaşan yanaşma yeni iqtisadi diplomatiya modelinin konturlarını ortaya qoyur. Qarşılıqlı sərmayə qoyuluşu, birgə təşəbbüslər və informasiya mübadiləsi yalnız iqtisadi əməkdaşlıq vasitəsi deyil, eyni zamanda siyasi yaxınlaşmanın dayanıqlı alətləri kimi çıxış edir. Xüsusilə biznes forumun yeni mərhələ kimi təqdim olunması iqtisadi əlaqələrin sadə ticarət münasibətlərindən daha dərin inteqrasiya istiqamətinə yönəldiyini göstərir.

Nəqliyyat və aviasiya sahəsində əməkdaşlıq da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Birbaşa uçuşların genişləndirilməsi yalnız texniki-logistik məsələ deyil, eyni zamanda regionlararası insan axını, biznes əlaqələri və turizm imkanlarının genişlənməsi baxımından strateji nəticələr doğuran amildir. Bu, Baltik regionu ilə Qafqaz arasında fiziki məsafənin faktiki olaraq daha funksional və əlçatan hala gətirilməsi deməkdir.

Təhsil və insan kapitalı amili isə ikitərəfli münasibətlərin uzunmüddətli dayanıqlığının əsas təminatçılarından biri kimi çıxış edir. Latviyada təhsil alan azərbaycanlı gənclər gələcəkdə dövlətlərarası əlaqələrin müxtəlif sahələrdə inkişafına töhfə verəcək insan körpüləri rolunu oynayırlar. Bu isə diplomatik münasibətlərin ən sabit formalarından biri olan insan əlaqələri diplomatiyasının real təzahürüdür.

Siyasi kontekst baxımından görüşlər daha geniş regional mənzərə ilə sıx bağlıdır. Cənubi Qafqazda sülh prosesinin irəliləməsi, Azərbaycan və Ermənistan arasında sabitlik istiqamətində əldə olunan nəticələr və bunun beynəlxalq müstəvidə təqdimatı Azərbaycanın regional proseslərdə təşəbbüskar rolunu gücləndirir. Burada sülh artıq yalnız siyasi məqsəd deyil, həm də iqtisadi inteqrasiyanın və regional əməkdaşlığın əsas şərtlərindən biri kimi çıxış edir.

Latviya üçün isə Azərbaycanla əməkdaşlıq Avropa İttifaqı çərçivəsində enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyi baxımından, həmçinin Şərq bazarlarına çıxış imkanları baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan Bakı–Riqa xətti yalnız ikitərəfli münasibət kimi deyil, daha geniş Avrasiya məkanında formalaşan əməkdaşlıq şəbəkəsinin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər.

Nəticə etibarilə, Latviya Prezidentinin Bakı səfəri Azərbaycan–Latviya münasibətlərinin klassik diplomatik formatdan çıxaraq çoxşaxəli strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldiyini bir daha nümayiş etdirdi. İqtisadi maraqlar, siyasi etimad, regional təhlükəsizlik və insan kapitalı bu münasibətlərin vahid və qarşılıqlı tamamlayıcı sistemini formalaşdırır.

Qlobal sistemin sürətlə dəyişdiyi və qeyri-müəyyənliklərin artdığı bir dövrdə bu cür əməkdaşlıq formatları yalnız ikitərəfli əlaqələr deyil, həm də daha geniş geosiyasi balansın mühüm elementləri kimi çıxış edir. Bakı ilə Riqa arasında formalaşan bu körpü isə gələcəkdə daha geniş regional əməkdaşlıq arxitekturasının tərkib hissəsinə çevrilə bilər.

İlahə Qurbanova

YAP Samux rayon təşkilatının əməkdaşı