Sülh prosesi: Paşinyan üçün risklər artır

Ermənistan, Azərbaycan və Türkiyə arasında keçirilən görüşlərdən sonra 2026-cı ilə qədər sülh müqaviləsinin bağlanacağına dair nikbinlik artır. Yerevan Ankara ilə sərhədini açmağa ümid edir. Baş nazir Paşinyan kövrək siyasi mövqeyini gücləndirmək üçün konkret nəticələr əldə etməyi hədəfləyir.
Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə OBCT (Balcani Caucaso) yazıb.
Təhlildə qeyd olunur:
Avqustun 8-də ABŞ prezidenti Donald Trampın ev sahibliyi ilə Ağ evdə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanla Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev arasında geniş şəkildə açıqlanan görüşdən sonra İrəvan və Bakının bir ildən az müddətdə çoxdan gözlənilən sülh müqaviləsini imzalaya biləcəyinə ümidlər artır. Bu baxımdan Ermənistanla Türkiyə arasında münasibətlərin normallaşması istiqamətində paralel proses də geniş vüsət alır.
Sentyabrın 12-də İrəvanda Ermənistan və Türkiyənin münasibətlərin normallaşdırılması üzrə xüsusi elçiləri Rubin Rubinyan və Serdar Kılıç arasında görüş olub. Bu, onların 2022-ci ilin yanvarından bəri bu vəzifədə altıncı və Ermənistan paytaxtında ilk görüşü idi. Türkiyənin yüksək rütbəli rəsmisinin səfəri misilsiz olmasa da (Prezident Abdulla Gül 2008-ci ildə Ermənistana səfər etmişdi), görüşün vaxtı kifayət qədər əhəmiyyətli idi.
Onilliklər ərzində Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşmaması Ermənistan-Azərbaycan münasibətləri ilə bağlı idi. Ermənistan-Türkiyə sərhədi 1993-cü ildə erməni qoşunlarının Kəlbəcər və Qarabağı əhatə edən daha 6 rayonu nəzarətə götürməsindən sonra bağlanıb. O vaxtdan Ankara bəyan edib ki, sərhədlərin açılması və münasibətlərin normallaşması yalnız İrəvan və Bakının bunu edəcəyi təqdirdə mümkündür.
Kılıçla Rubinyan arasında keçirilən görüşdən sonra Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan martda imzalanan və avqustda paraflanan Ermənistan-Azərbaycan müqaviləsinin 2026-cı ilin birinci yarısında imzalanacağını gözlədiyini bildirib. Münasibətlərin normallaşması və ümumi sərhədin tam açılması bundan dərhal sonra baş verəcək. İrəvan yeni ticarət yolundan istifadə imkanlarına ümid edərək sərhədin daha tez açılmasına ümid bəsləyir.
Lakin normallaşma siyasi xərclərsiz deyil. Sentyabrda Ermənistan hökuməti noyabrdan başlayaraq Ağrı dağının Ermənistan sərhəd möhürlərindən çıxarılacağını açıqlamışdı. Ankaranın ərazi iddiası kimi qiymətləndirdiyi simvollardan qaçmaq cəhdi kimi şərh edilən bu qərar müxalifətin tənqid fırtınasına səbəb olub. Paşinyan hər hansı əlaqəni inkar edir.
Səbəb nə olursa-olsun, bu, Paşinyanın siyasi taleyini onun “sülh proqramı” ilə sıx bağlı olduğu incə tarazlığı bir daha vurğulayır. 2026-cı ilin iyununda keçiriləcək parlament seçkiləri ərəfəsində və bəyənmə reytinqləri ən aşağı səviyyədə olmaqla, regional birlik və əlaqə məsələlərində nəzərəçarpacaq irəliləyiş əldə edəcəyinə ümid edir. Artıq müxalifət qüvvələri təklif olunan güzəştləri milli kimliyə xəyanət kimi qələmə verməyə başlayıblar.
Qarşıdakı aylar həlledici olacaq. Ermənistan Azərbaycanla sazişi dərhal imzalamağa hazır olduğunu bəyan edir. Baxmayaraq ki, Bakı hələ də İrəvandan konstitusiyaya düzəlişləri tələb edir və bu, çox güman ki, imzalanmağı gecikdirəcək.
Türkiyə israr edir ki, Ermənistanla münasibətlərin normallaşması Bakı ilə sülh sazişinin bağlanması ilə eyni vaxta düşməlidir. Bununla belə, hər iki istiqamət 2026-cı ilin birinci yarısında, seçkilərdən dərhal əvvəl birləşə bilər.
Paşinyan üçün risklər yüksəkdir. Onun populyarlığı 2018-ci ildən bəri kəskin şəkildə aşağı düşüb və o, siyasi gələcəyi kimi sülhə ümid edir. Əliyev və Ərdoğan üçün uğur regional təsirlərini genişləndirəcək və yeni iqtisadi imkanlar açacaq. Vaşinqton üçün bu, Rusiya-Ukrayna müharibəsinə son qoymaq səylərinin uğursuzluğu fonunda gözlənilməz diplomatik qələbə olardı.

Y. QACAR