Sülh var, amma təhlükə qalır

COP31 Qarabağın mina problemini beynəlxalq gündəmə çıxarır

Azərbaycanın qarşısında duran ən mühüm vəzifələrdən biri Qarabağ və Şərqi Zəngəzuru mina və partlamamış hərbi sursatlardan təmizlənməsidir. Torpağın altında gizlənən bu təhlükə yalnız insanların həyatını riskə atmır, həm də iqtisadi fəaliyyətin genişlənməsini və təbiətin yenidən canlanmasını ləngidir. Başqa sözlə, mina problemi təkcə təhlükəsizlik məsələsi deyil, həm də ciddi humanitar, ekoloji və sosial-iqtisadi çağırışdır.

Bu problemin beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinə çatdırılması baxımından COP31 Azərbaycan üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki bu platforma ölkəmizə Qarabağın mina problemini dünya gündəminə çıxarmaqla yanaşı, onun həlli üçün beynəlxalq dəstək və tərəfdaşlar qazanmaq fürsəti verir.

Bu problem qlobal gündəmdən düşməməlidir

Türkiyənin Antalya şəhərində keçirilən COP31 Azərbaycanın mina təhlükəsinin miqyasını dünya ictimaiyyətinə çatdırması üçün mühüm fürsətdir. Azərbaycan Prezidentinin İqlim Məsələləri üzrə nümayəndəsi Muxtar Babayev COP31 çərçivəsində Azərbaycan pavilyonunda jurnalistlərin suallarını cavablandırarkən bu məsələnin beynəlxalq gündəmdə saxlanılmasının vacibliyini vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, ölkədə genişmiqyaslı minatəmizləmə proqramları həyata keçirilir, bu sahəyə ciddi maliyyə vəsaiti və resurslar ayrılır. Bununla yanaşı, dünyanın müxtəlif ölkələrinin onilliklərdir mina təhlükəsi ilə mübarizə apardığını, lakin problemin hələ də tam həllini tapmadığını xatırladıb.

Bu fakt göstərir ki, mina təhlükəsi yalnız Azərbaycanın qarşılaşdığı problem deyil. Dünyanın müxtəlif bölgələrində milyonlarla insanın həyatına, torpaqların istifadəsinə və təbiətin bərpasına mane olan bu təhlükə beynəlxalq əməkdaşlıq tələb edir. COP31 donor ölkələri, beynəlxalq təşkilatları və maliyyə institutlarını ortaq fəaliyyət ətrafında birləşdirmək üçün əlverişli platformadır.

“Ölümcül miras”

COP31 çərçivəsində Qarabağ Dirçəliş Fondunun təşəbbüsü ilə “Beach House Pictures” şirkətinin çəkdiyi “Ölümcül miras” sənədli filminin Azərbaycan pavilyonunda nümayişi nəzərdə tutulub. Filmin əsas qayəsi mina probleminə yalnız Azərbaycan prizmasından deyil, qlobal miqyasda yanaşmasıdır. Azərbaycanla yanaşı, Bosniya və Herseqovina, Kolumbiya və Laosda aparılan çəkilişlər bu təhlükənin müxtəlif ölkələr üçün ortaq olduğunu göstərir.

Qarabağ Dirçəliş Fondunun şöbə müdiri Pərvin Bağırova filmin COP31 çərçivəsində nümayişinin əhəmiyyətinə toxunaraq minaların təkcə humanitar və təhlükəsizlik problemi olmadığını, həm də ətraf mühitə ciddi zərər vurduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, minalar torpağı, bitki örtüyünü və su mənbələrini uzun illər təsərrüfat dövriyyəsindən kənarda saxlayır, ekosistemlərin bərpasını çətinləşdirir.

Biomüxtəlifliyin qorunması, yaşıllaşdırma layihələrinin həyata keçirilməsi və yaşıl enerjiyə keçid də birbaşa ərazilərin minalardan təmizlənməsindən asılıdır. Deməli, minatəmizləmə yalnız insanların təhlükəsizliyi üçün deyil, həm də iqlim və ekoloji bərpa baxımından vacibdir. “Ölümcül miras” filminin beynəlxalq iqlim konfransında nümayiş etdirilməsi məhz bu həqiqəti dünya auditoriyasına çatdırmaq məqsədi daşıyır. Film xatırladır ki, müharibənin fəsadları döyüşlər başa çatdıqdan sonra da bitmir. Onların bir hissəsi torpağın altında qalaraq insanların həyatına və təbiətə uzun illər təsir göstərir.

Beynəlxalq diqqət real dəstəyə çevrilməlidir

Mina problemini dünya gündəminə gətirmək, onun miqyasını beynəlxalq ictimaiyyətə göstərmək vacibdir. Ancaq təhlükədən danışmaqla iş bitmir. Əsas məsələ bu diqqəti real köməyə, maliyyə dəstəyinə, müasir texnologiyalara və konkret əməkdaşlıq layihələrinə çevirməkdir. COP31-in Azərbaycan üçün əsas əhəmiyyəti də məhz bu imkanlardan yararlanmaqdır. İlk növbədə, minatəmizləmə işlərinə beynəlxalq maliyyə dəstəyi artırılmalıdır. Bu, böyük vəsait, xüsusi avadanlıq və peşəkar mütəxəssislər tələb edən uzunmüddətli prosesdir. Donor ölkələrin və beynəlxalq maliyyə institutlarının daha fəal iştirakı işlərin sürətlənməsinə müsbət təsir göstərərdi.

Burada vacib məqam minatəmizləməyə yalnız humanitar yardım kimi baxmamaqdır. Minatəmizləməyə ayrılan vəsait həm insanların təhlükəsizliyinə, həm də regionun gələcəyinə qoyulan sərmayədir. Digər tərəfdən, müasir texnologiyaların imkanlarından daha geniş istifadə olunmalıdır. Süni intellekt, peyk görüntüləri və coğrafi informasiya sistemləri ərazilər haqqında məlumatların dəqiqləşdirilməsi və işlərin daha düzgün planlaşdırılması üçün əhəmiyyətlidir. Məqsəd yalnız partlayıcı sursatları zərərsizləşdirmək deyil, təmizlənmiş əraziləri yenidən yaşayış və təsərrüfat fəaliyyəti üçün yararlı vəziyyətə gətirməkdir.

Bu prosesdə elmi əməkdaşlığın da xüsusi yeri var. Minaların torpağa, su ehtiyatlarına, meşələrə və biomüxtəlifliyə uzunmüddətli təsiri hələ də geniş araşdırma tələb edir. COP31 beynəlxalq elmi mərkəzləri, universitetləri və tədqiqat institutlarını bu mövzuda bir araya gətirmək üçün yaxşı fürsətdir. Birgə araşdırmalar ekoloji zərərin miqyasını müəyyənləşdirməyə, torpaq və su ehtiyatlarının vəziyyətini öyrənməyə, ərazilərin bərpası üçün daha səmərəli yollar tapmağa imkan verər. Eyni zamanda, mina təhlükəsi ilə üzləşən ölkələrin təcrübə mübadiləsi Qarabağda aparılan işlərə də yeni yanaşmalar qazandıra bilər. COP31 yalnız problemin müzakirəsi deyil, bu sahədə beynəlxalq elmi əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün də mühüm platformadır.

Məsələnin insan talelərinə toxunan tərəfi var. Mina partlayışı nəticəsində sağlamlığını itirən insanlar üçün çətinliklər hadisə ilə bitmir. Onları uzunmüddətli müalicə, psixoloji reabilitasiya, protezlərlə təminat və normal həyata qayıtmaq kimi çətin sınaqlar gözləyir. Buna görə mina qurbanlarının reabilitasiyası, sosial həyata inteqrasiyası və məşğulluğunun təmin edilməsi beynəlxalq humanitar əməkdaşlığın diqqət mərkəzində olmalıdır.

Dəqiq mina xəritələrinin və ərazilərlə bağlı məlumatların əldə edilməsi də problemin həllini sürətləndirə bilər. Belə məlumatlar minatəmizləmə işlərinin daha düzgün planlaşdırılmasına, vaxt və resurslara qənaət edilməsinə, ən əsası isə insanların həyatının qorunmasına kömək edər. Bütün bunlar göstərir ki, COP31-in əhəmiyyəti mina problemini dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırmaqla bitməməlidir. Əsas məqsəd beynəlxalq diqqəti maliyyə və texniki dəstəyə, elmi əməkdaşlığa və konkret birgə layihələrə çevirməkdir. Azərbaycanın bu platformadan gözləntisi məhz beynəlxalq həmrəyliyin real nəticələr, mina təhlükəsinin aradan qaldırılmasına töhfə verməsidir.

Beləliklə, COP31 Azərbaycanın bu həqiqəti dünya ictimaiyyətinə çatdırması və beynəlxalq dəstəyi genişləndirməsi üçün mühüm tribunadır. Çünki sülh yalnız silahların susması deyil, insanların doğma torpaqlarına təhlükəsiz qayıtması, fermerin öz sahəsini qorxmadan becərməsi, uşaqların kəndlərdə təhlükəsiz böyüməsi və təbiətin yenidən canlanmasıdır.

Torpağın altındakı “ölümcül miras” aradan qalxmadan bu gələcəyi qurmaq mümkün deyil. COP31-in əsl əhəmiyyəti beynəlxalq diqqət və həmrəyliyin konkret dəstəyə, həmin dəstəyin təhlükəsiz torpaqlara, bərpa olunan həyata və davamlı inkişafa çevrilməsi ilə ölçülür.

Pünhan ƏFƏNDİYEV

XQ