Sülhə görə təşəkkür AKTUAL

Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin paraflanmasından bir il sonra Türkiyə və ABŞ Cənubi Qafqaz üçün planlarını bölüşdülər. Amerikalılar əsasən regionu Orta Dəhlizin inkişafı vasitəsilə gəlir mənbəyi kimi görürlər və bu yolda "Tramp Yolu" əsas rol oynayacaq. Digər region ölkələri də bu hekayə ilə maraqlanırlar, lakin onlar həmçinin regionda öz NATO ekvivalentini yaratmağı düşünürlər.

Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev 8 avqust 2025-ci ildə Vaşinqtonda keçirilən Sülh Zirvəsinin birinci ildönümündə telefonla danışıblar. Həmin vaxt tərəflər sülh müqaviləsini paraflayıblar və Paşinyan və ABŞ Prezidenti Donald Tramp, digər məsələlərlə yanaşı, Naxçıvan və Azərbaycanın əsas hissəsini birləşdirən Zəngəzur dəhlizini əvəz etmək üçün nəzərdə tutulan "Tramp Yolu"nun inşası barədə razılığa gəliblər.

Ermənistan və Azərbaycan liderləri Trampın sülh prosesinin irəliləməsindəki mühüm rolunu qeyd ediblər və son bir ildə ikitərəfli münasibətlərin normallaşdırılmasındakı irəliləyişləri müzakirə ediblər. Xüsusilə, ticarət və iqtisadi əlaqələr inkişaf edir. İrəvan neft məhsullarını Bakıdan alır və üçüncü ölkələrdən gələn mallar üçün tranzit xidmətlərindən istifadə edir. Paşinyan və Əliyev həmçinin Tramp Yolunun tətbiqi ilə bağlı fikir mübadiləsi aparıblar. Nəticədə, tərəflər sülh prosesinin irəliləməsi və regionda uzunmüddətli sülh, sabitlik, əlaqə və iqtisadi əməkdaşlığın təmin edilməsi üçün səylərin davam etdirilməsinin vacibliyini vurğulayıblar.

ABŞ dövlət katibi Marko Rubio bildirib ki, Vaşinqtonda birgə bəyannamənin imzalanmasından keçən bir il ərzində Ermənistan və Azərbaycan Tramp Yolunun yaradılması da daxil olmaqla, razılaşmaların həyata keçirilməsində əhəmiyyətli irəliləyişlər əldə ediblər. Diplomatın sözlərinə görə, bir il əvvəl ABŞ prezidenti Cənubi Qafqazda onilliklərdir davam edən münaqişəyə son qoyan və yeni nəqliyyat layihəsinin təməlini qoyan sənədin imzalanmasının şahidi olub. "Son 12 ay ərzində ABŞ bu vədi real irəliləyişlərə çevirmək üçün Ermənistan və Azərbaycanla çiyin-çiyinə çalışıb", - deyə Rubio bildirib. O qeyd edib ki, dəmir yolu, avtomobil yolu, enerji və rəqəmsal infrastrukturun modernləşdirilməsini nəzərdə tutan Tramp Yolu tədricən reallığa çevrilir. Ermənistanda dəmir yolu hissəsi üçün mühəndislik tədqiqatları artıq başlayıb, Azərbaycan isə Ermənistan infrastrukturu ilə birləşən avtomobil və dəmir yolunun tikintisini başa çatdırmaq üzrədir. Rubionun sözlərinə görə, "Tramp Yolu" Transxəzər ticarət marşrutunda (Orta Dəhliz) mühüm bir əlaqədir və bu, ABŞ və digər ölkələr üçün ticarət imkanlarını genişləndirə bilər.

Öz növbəsində Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan Ermənistan və Azərbaycanın davamlı sülh müqaviləsinə doğru irəlilədiyini bildirib. "Ermənistan və Azərbaycan daimi sülh müqaviləsinə doğru irəliləyir və biz bunu dəstəkləyirik. Bu prosesi dəstəkləyərkən təhlükəsizlik və iqtisadi arxitekturanı nəzərə alırıq", - deyə Fidan vurğulayıb. O, həmçinin izah edib ki, Cənubi Qafqaz onun təhlükəsizlik arxitekturasının bir hissəsi olduğundan, Ankaranın İrəvan və Bakı arasında sülhdə birbaşa marağı var. Diplomat hətta gələcəkdə bölgədə Türkiyə və Ermənistanın üzvləri arasında olduğu yeni bir hərbi ittifaqın yaradıla biləcəyini də irəli sürüb.

Bununla belə, Ermənistan Parlamentinin spikeri Ruben Rubinyanın sözlərinə görə, ölkəsi ilə Azərbaycan arasında sülh artıq gəlib. “Bir il əvvəl, Vaşinqtonda sülh müqaviləsi imzalananda, skeptiklər bunun əsl sülh gətirəcəyinə inanmırdılar. Onlar bunun bağlanmasına, sərhəd insidentlərinə və itkilərə son qoyacağına inanmırdılar... Biz nəinki çıxılmaz vəziyyətdə qalmadıq, həm də blokadanın qaldırılmasının faydalarını ilk görən biz olduq: Azərbaycanla elektrik xətləri və nəqliyyat əlaqələri vasitəsilə rabitə qurduq. Eyni şey Türkiyə ilə də baş verdi. Bu yaxınlarda nəqliyyat şəbəkələrimizin istifadəsinə qoyulan məhdudiyyətləri aradan qaldırdı və biz Avropa, eləcə də Yaxın Şərq ilə nəqliyyat əlaqələri əldə etdik. Bu, əsl sülhdür və biz buna sevinməliyik”, - Rubinyan bildirib.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Trampa zəng edib. O, amerikalı həmkarına bildirib ki, Azərbaycanla ABŞ arasında münasibətlər "yeni, keyfiyyətcə yüksək səviyyəyə çatıb, strateji xarakter daşıyır və daha geniş regionda sülhə və sabitliyə töhfə verir".

V.SALAH