Süni intellektə güvənmək problemlər yarada bilər Psixoloqlardan XƏBƏRDARLIQ

Süni intellekt (AI) insanların bir çoxu üçün təkcə köməkçi deyil, həm də emosional yoldaşa çevrilir. Bəziləri hətta AI-ni “sevgili” adlandırır və ya çətin anlarda ona müraciət edirlər. Bəs biz maşınlara lazım olduğundan çox etibar etməyə başlayanda nə baş verir?

Redaktor.az “Trends in Cognitive Sciences” jurnalında dərc olunmuş yeni araşdırmaya istinadla xəbər verir ki, insanlar və süni intellekt arasındakı bütün bu əlaqələr elmi ictimaiyyətin narahatlığına səbəb olur. “Beləliklə, süni intellektə emosional bağlılıq davranışımızı dəyişdirə, insanlar arasında əlaqələri məhv edə və hətta faciələrə səbəb ola bilər”, -deyə tədqiqatın müəllifləri qeyd edirlər.

Missuri Elm və Texnologiya Universitetinin psixoloqları süni intellektlə uzunmüddətli əlaqələrin insanlara necə təsir etdiyini araşdırıblar. Çatbotlar kimi süni intellekt modelləri bəziləri üçün “mükəmməl” dosta çevrilərək, qayğıkeşlik və anlayışı təqlid edə bilər. Ancaq bu yaxınlıq real münasibətlərdə qeyri-real gözləntilərdən tutmuş manipulyasiya və aldatmalara qədər ciddi risklərlə müşayiət olunur.

“Süni intellektin insan kimi davranmaq və uzunmüddətli ünsiyyət qurmaq qabiliyyəti həqiqətən yeni “Pandora qutusu”nu açır”, -deyə baş müəllif Daniel Şank qeyd edir.

Tədqiqatçılar süni intellektin zərərli məsləhətlər verə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər. Məsələn, bir chatbot sizin üçün qayğıkeş görünməyə başlayır, amma bu, hallüsinasiya da ola bilər. Bəzi hallarda bu, AI ilə ünsiyyətdən sonra intiharlar da daxil olmaqla böyük faciələrə səbəb olur. Belə hallar nadir olsa da, maşınlara etibar etməyin nə qədər təhlükəli ola biləcəyini göstərir.

İnsan süni intellektlə aylarla ünsiyyət qurduqda, onu dost, hətta tərəfdaş kimi görməyə başlayır. Bu, digər insanlarla ünsiyyət qurmaqdan daha asandır: AI həmişə əlçatandır, mühakimə etmir və əhvalınıza uyğunlaşır. Amma bu, həm də problemlər yaradır. Yəni, bütün bunlar o deməkdir ki, insanlar AI-dən gözlədiyi kimi dostlarından və ya tərəfdaşlarından da eyni “mükəmməlliyi” gözləyə bilərlər ki, bu da münasibətlərə zərər verə bilər. Bununla yanaşı, süni intellektdən asılılıq insanlarla ünsiyyət qurmaq istəyini azaldır və sosial təcridi artırır. Süni intellekt, həmçinin aldatmaq və ya fırıldaqçılıq etmək üçün istifadə edilə bilən şəxsi məlumatları toplayır.

D.Şank bu problemləri belə izah edir: “Əgər biz süni intellekt haqqında ən yaxşı maraqları nəzərə alaraq düşünməyə başlasaq, onun çox faydalı məsləhət verdiyinə inana bilərik, halbuki, əslində, o, yalan cavablar göndərə də bilər”.

AI tətbiqindən istifadə edənlər kölgədə işləyir, onların söhbətləri gizlidir və heç kim onların nə dediyini bilmir. Moderatorlar da daxil olmaqla məzmunun çoxları üçün göründüyü sosial şəbəkələrdən fərqli olaraq, chatbotlar “gizli agent” kimi fəaliyyət göstərir. Onlar insanı yanlış fikirlərə - məsələn, sui-qəsd nəzəriyyələrinə inandıra və ya “dost” kimi qalaraq təhlükəli hərəkətlərə sövq edə bilərlər. Elə hallar olub ki, insanlar məsləhət almaq üçün onlara müraciət etdikdə, chatbotlar hətta səhv dərmanları tövsiyə edib ki, bu da ciddi fəsadlara gətirib çıxarıb.

Psixoloqları xüsusilə narahat edən cəhət AI tətbiqlərinin təhlükəsizlik baxımından proqramlaşdırılmamasıdır. Onlar doğru və ya etibarlı məsləhət vermək əvəzinə, söhbəti davam etdirməyə çalışırlar. Bu, onları xəbərlərdən və ya internet mesajlarından daha təsirli edir. Bundan əlavə, ən son nəsil süni intellektlərin bir çoxunda senzura aradan qaldırılıb.

Alimlər süni intellektlə münasibətlərin psixologiyasını öyrənməyə çağırırlar. Tədqiqatları qabaqlayan texnologiyaya münasibətdə yeni qaydalar olmadan, insanlara “dost” kimi görünən, lakin heç bir məsuliyyət daşımayan maşınların qurbanı olmaq riski böyükdür.