Süni intellektin artan təsiri: faydalı alət, yoxsa psixoloji risk mənbəyi? Ekspert rəyi

Bakı, 4 noyabr, Pərvanə Qafarova, AZƏRTAC

Son illərdə süni intellekt texnologiyalarının gündəlik həyata inteqrasiyası insanların informasiya əldə etmə tərzini və qərarvermə davranışını köklü şəkildə dəyişib. Lakin ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, bu texnologiyalardan sui-istifadə, xüsusilə tibbi, psixoloji və şəxsi münasibətlər sahəsində süni intellektə həddən artıq etibar, ciddi sosial və emosional fəsadlara səbəb ola bilər.

Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi yanında İctimai Şuranın üzvü, Azərbaycan İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları Sənayesi Assosiasiyasının (AİKTSA) İdarə Heyətinin sədri, ekspert Elvin Abbasov AZƏRTAC-a açıqlamasında bildirib ki, bu gün süni intellekt insan həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib, bir çox hallarda məlumatı daha sürətli və geniş şəkildə təqdim etməklə insanlara böyük rahatlıq gətirir. Ancaq süni intellekti insani münasibətlərdə, tibbi qərarlarda və ya psixoloji vəziyyətlərin dəyərləndirilməsində əsas mənbə kimi qəbul etmək düzgün deyil. “Süni intellekt bizə köməkçi alət kimi xidmət etməlidir, insan qərarlarını və peşəkar məsləhəti əvəz edən vasitə kimi yox”, - deyə o vurğulayıb.

Ekspertin sözlərinə görə, son vaxtlar həm gənclər, həm də böyüklər ən sadə məsələlərdə belə süni intellektə müraciət edir, bu da tədricən asılılıq və düşünmə vərdişlərinin zəifləməsinə gətirib çıxarır: “Tələbələr, şagirdlər, hətta valideynlər belə süni intellektin cavablarına tam etibar edir. Bu, gələcəkdə elmi təfəkkürün və analitik düşünmənin inkişafına mənfi təsir göstərə bilər”.

Bu kontekstdə “OpenAI” şirkətinin son hesabatı da süni intellektin psixoloji təsirləri barədə narahatlıqları təsdiqləyir. Şirkətin məlumatına görə, hər həftə bir milyondan çox insan “ChatGPT” ilə intihar və psixoloji gərginlik mövzularında danışır. Bu, aktiv istifadəçilərin təxminən 0,15 faizini təşkil edir. Hesabatda qeyd olunur ki, bəzi istifadəçilər süni intellektlə emosional bağlılıq yaradır, yüz minlərlə insan isə söhbətlər zamanı psixoz və ya maniya əlamətləri nümayiş etdirir. “OpenAI” bildirir ki, bu halların çoxu nadir olsa da, miqyas baxımından onlar ciddi sosial məsələdir. Şirkət son versiya olan “GPT-5” modelini təqdim edərkən psixi sağlamlıq sahəsində 170-dən çox mütəxəssislə əməkdaşlıq edib. Nəticədə yeni modelin bu cür hallarda düzgün reaksiya vermə göstəricisi 65 faiz artıb, intihar mövzularında cavabların “uyğunluq səviyyəsi” isə 91 faizə çatıb. Bununla yanaşı, şirkət emosional asılılıq və qeyri-suicidal psixoloji pozuntuların müəyyənləşdirilməsi üzrə nəzarət mexanizmlərini də təkmilləşdirir.

Elvin Abbasov hesab edir ki, texnologiyanın inkişafı labüddür, lakin bu, insan psixikasını əvəz etməməlidir: “İnsanlar öz şəxsi münasibətlərini, hisslərini və ya sağlamlıqla bağlı narahatlıqlarını süni intellektlə bölüşməklə, fərqinə varmadan real sosial əlaqələrdən uzaqlaşırlar. Bu isə cəmiyyətdə emosional təcrid və psixoloji gərginlik hallarını artırır”.

Ekspertin fikrincə, xüsusilə gənclər arasında süni intellektdən informasiya aləti kimi düzgün istifadə vərdişləri formalaşdırılmalıdır. “Əgər kimsə psixoloji gərginlik və ya depressiya keçirirsə, bu halda süni intellektə yox, ixtisaslı psixoloqlara müraciət etməlidir. Əks halda, alınan yanlış və emosional cavablar vəziyyəti daha da ağırlaşdıra bilər,” – deyə o əlavə edib.

“OpenAI” rəhbərliyi isə qeyd edir ki, şirkət texnologiyanın zərərli emosional təsirlərini azaltmaq üçün yeni qoruma sistemləri hazırlayır və gələcəkdə istifadəçi yaşına uyğun filtrlərin tətbiqini planlaşdırır.

Beləliklə, mütəxəssislərin yekdil qənaətinə görə, süni intellektin imkanlarından yararlanmaq müasir dövrdə zəruridir, lakin bu texnologiyaya kortəbii inam və emosional asılılıq həm fərdi, həm də ictimai səviyyədə ciddi fəsadlara gətirib çıxara bilər.