Süni intellektlə səmimi söhbət: Gənclər niyə dostlarını yox, chat botu seçir?

Artıq insanlar arasında ünsiyyət minimuma enib. Belə ki, texnologiyanın, xüsusilə də süni intellektin sürətlə inkişafı insan münasibətlərinə ciddi təsir edib. Artıq bir çox insan öz fikirlərini, hisslərini və problemlərini yaxınları ilə bölüşmək əvəzinə süni intellektə üz tutur.

Bu vəziyyət bir tərəfdən rahat və anonim ünsiyyət imkanı yaratsa da, digər tərəfdən canlı ünsiyyətin zəifləməsinə gətirib çıxarır.

Mövzu ilə Bakıvaxtı.az-a açıqlama verən psixoloq Günay Kərimi bildirib ki, insanın inkişafında ünsiyyətin rolu danılmaz dərəcədə böyükdür. Onun sözlərinə görə, kiçik yaşlarımızdan etibarən biz ailəmizdə ünsiyyətə giririk, daha sonra baxça dövründə tanımadığımız insanlarla münasibət qurmağa başlayırıq. Məktəb illərində isə artıq həm yaşıdlarımızla, həm də müəllimlərimizlə, böyüklərlə ünsiyyətə girərək sosiallaşırıq:

“Bu proses insanın dünyagörüşünün formalaşmasına, düzgün əqidəyə sahib olmasına və şəxsiyyət kimi inkişafına müsbət təsir göstərir”.

G.Kərimi nəzərə çatdırıb ki, insan sosial varlıq olduğuna görə onun psixoloji və mənəvi tərəfləri məhz ünsiyyət vasitəsilə formalaşır. Dediyinə görə, sosiallaşdıqca, öyrəndikcə, dünyanı tanıdıqca ətrafımız genişlənir, dost və tanış çevrəmiz artır:

“Bütün bunlar həm təhsilimizə, həm psixoloji durumumuza, həm də şəxsiyyət kimi formalaşmağımıza müsbət təsir edir”.

Müsahibimizin dediyinə görə, tarixi mənbələrdə belə bir fakt qeyd olunur ki, qədim dövrlərdə bəzi ölkələrdə uşaq evlərində qalan körpələrin çoxu dünyasını dəyişirdi. Psixoloq vurğulayıb ki, elm adamları və həkimlər araşdırmalar nəticəsində bunun səbəbinin fiziki yox, məhz ünsiyyətsizlik olduğunu müəyyən ediblər:

“Yəni uşaqların mənəvi təcridi, sevgi və diqqət görməməsi onların psixoloji sarsıntısına və nəticədə həyatlarını itirmələrinə səbəb olurdu. Bu fakt bir daha sübut edir ki, insan üçün ünsiyyət və sosial əlaqə həyati əhəmiyyət daşıyır”.

Bu gün gənclər arasında ünsiyyət bacarığınin zəifləməsinə təəssüfünü bildirən həmsöhbətimiz əlavə edib ki, biz süni intellektin, o cümlədən ChatGPT kimi texnologiyaların dövründə yaşayırıq.

Günay Kərimi: Vacib olan texnologiyadan doğru və faydalı şəkildə istifadə etməyi öyrətməkdir

O əlavə edib ki, texnologiya və internet nə qədər inkişaf etsə də, onlardan düzgün istifadə etmədikdə mənfi təsirləri qaçılmaz olur. Bu təsirlər arasında gənclərin kitablardan, elmdən, real ünsiyyətdən uzaqlaşması, cəmiyyətdən təcrid olunması xüsusilə narahatlıq doğurur:

“Mən universitetdə müəllim kimi fəaliyyət göstərirəm və gənclərlə tez-tez söhbətlər aparıram. Onların çoxu hansısa problem və ya çətinliklə üzləşəndə dostlarına, müəllimlərinə, ailə üzvlərinə yox, məhz süni intellektə müraciət etməyə üstünlük verir. Bu isə doğru yanaşma deyil. Çünki bu vərdiş insanı real həyatdan uzaqlaşdırır, tənhalığa, özünə qapanmaya və nəticədə depressiyaya sürükləyir”.

G.Kərimi insanın inkişafının yaş dövrlərinə uyğun şəkildə, təbii proses kimi getməli olduğunu diqqətə çatdırıb. Dediyinə görə, bu səbəbdən də valideynlər övladlarını texnologiyanın mənfi təsirlərindən bacardıqları qədər qorumağa çalışmalıdırlar:

“Əlbəttə, uşaqları texnologiyadan tamamilə uzaqlaşdırmaq mümkün deyil, çünki bu, onların dövrünün reallığıdır. Amma vacib olan texnologiyadan doğru və faydalı şəkildə istifadə etməyi öyrətməkdir”.

Hər bir şeyin həddi olmalıdır deyən ekspert hesab edir ki, texnologiyadan həddindən artıq istifadə insanı asılı vəziyyətə salır və mənfi nəticələr doğurur:

“Texnologiyanın sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə valideynlərin üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Onlar övladlarının həm psixoloji sağlamlığını, həm də sosial bacarıqlarını qorumaq üçün onları real həyata, canlı ünsiyyətə, dostluğa və insanlarla münasibətə yönləndirməlidirlər. İnsan doğulduğu andan cəmiyyətin bir parçasıdır. Buna görə də o, ünsiyyət qurmalı, sosiallaşmalı və real həyatın içində olmalıdır ki, sağlam psixologiyaya və balanslı şəxsiyyətə sahib ola bilsin”.

Mina Mikayılova