Suriyada böhranın yenidən alovlanması KİMLƏR MARAQLIDIR…

Son günlərdə Suriyanın şimal-qərbində, əsasən də Tartus, Lazkiya bölgəsində baş verən hadisələr onu göstərir ki, ölkədə hakimiyyət dəyişikliyi baş verməsinə baxmayaraq, ölkənin ərazi bütövlüyünün qorunması və sabitliyin təmin edilməsi sual altındadır. Yaxın Şərqdə və Suriyada maraqlarını təmin etməyə çalışan xarici və regional aktorlar daxildə böhran yaratmaqla niyyətlərinə nail olmaq istəyirlər. Bu məqsədlə də ələvilər, nusayrilər, sünnilər, druzlar, xristianlar arasında nifaq salıb Suriyanı daha da zəiflədərək parçalanmasının geriyədönməz xarakter almasına çalışırlar. Son günlərdə Suriyanın Tartus və Lazkiya bölgəsində baş verənlər də bunun təzahürüdür. 

Suriyanın parçalanmasını daha çox istəyən İsraildir. İsrail həm öz ərazinisi genişlənədirmək istəyir, həm də regionda ona təhdid yaradacaq ölkələrdən özünü müdafiə etmək üçün bufer kiçik ölkələr yaratmaq istəyir. Əsəd rejiminin devrilməsindən sonra İsrail bu planlarını davamlı olaraq həyata keçirir. İsrail Qolan təpələrini və oradakı ən yüksək strateji əhəmiyyətə malik Hermon dağında nəzarəti təmin edərək paytaxt Dəməşq istiqamətində Suriyanın daxilinə doğru irəliləyib. Ərazilərini genişləndirən İsrail bununla paralel olaraq Suriyanın parçalanmasına nail olmaqla bu coğrafiyada gələcək planlarını reallaşdırmaq üçün zəminlər hazırlamağa çalışır. Ona görə də İsrail Suriyanın cənub-qərbindəki druzları, şimal-qərbindəki nusayri və ələvilər, şərqindəki PKK/YPG faktorundan faydalanmağa çalışır. 

İsrail bununla həm də Əsəd rejimin devrilməsindən sonra Türkiyənin Suriyada və Yaxın Şərqdə artmaqda olan mövqeyini əngəlləməyə çalışır. İsrail yaxşı anlayır ki, Suriyanın unitarlığının qorunacağı təqdirdə Yaxın Şərqin ən güclü mövqeyə sahib olan ölkəsi Türkiyə olacaq. Bununla belə, Türkiyə İsrail sərhədinə çıxacaq. Əgər İran zamanında proksi gücləri vasitəsilə İsrailə təhdid yaradırdısa, Türkiyə ilə birbaşa sərhəd olmasını Təl-Əviv özünə ciddi təhdid hesab edir. Ona görə də İsrail Suriyanın parçalanması nəticəsində kiçik dövlətlər hesabına təhlükəsizliyini təmin edəcək kanron bölgələr yaratmağı düşünür.
Türkiyənin Yaxın Şərqdə mövqeyinin möhkəmlənməsi isə İsraillə yanaşı, İran, Rusiya, Qərb və bəzi ərəb ölkələrini narahat edir. 

Suriyada maraqlarını təmin etməyə çalışan ikinci ölkə İrandır. Əsəd rejiminin devrilməsi ilə Suriyadakı mövqelərini itirən Tehran mövqelərini yenidən bərpa etməyə çalışır. Tehran bu niyyətini birbaşa olamasa da, dolayı vasitələrlə dilə gətirir. “Türkiyə” qəzeti cari ilin fevral ayının əvvəlində çap olunan məqaləsində iranlı generalların Suriyadakı yeni rejimi devirmək planından yazıb. Belə ki, İraqın Nəcəf şəhərində SEPAH generallarının təşkil etdiyi toplantıda Əsəd rejiminin yüksək səviyyəli komandirləri də iştirak edib. Nəşr onu da qeyd edib ki, toplantıda çevriliş planının “yol xəritəsi” müəyyənləşdirilib. 

“Yol xəritəsi”in ilk mərhələsində Suriyanın Suveyda, Latakiya, Tartus, Homs, Rakka, Haseke və Deyr əz-Zor bölgələrində dini və etnik zəmində iğtişaş yaratmaq nəzərdə tutulur. Toplantıda PKK-nin da onların planlarının reallaşmasına dəstək verəcəyi qeyd olunub. 

“Digər tərəfdən, Latakiya, Cəbəl Ələviyyun, Sahel və Tartusda 50-dən çox anbarın olduğu və çoxlu kiçik qrupların üsyana hazırlaşdığı bildirilir. Bu prosesə “Hizbullah”ın da dəstək verəcəyi qeyd olunub”, - nəşr yazıb. 

İran bölgədə ititirlmiş mövqelərini bərpa etmək üçün İsrailin hücumları nəticəsində dağılmış proksi gücləri yenidən mütəşəkkil qaydada təşkilatlandırmağa çalışır. Tehran bununla həm ABŞ və İsrail tərəfindən edilən təzyiqlərdən müdafiə olunmağa, həm də bölgədə marağını təmin etmək niyyətindədir. Rusiya da Yaxın Şərqdə həm hərbi mövcudluğunu, həm də maraqlarını təmin etmək üçün Tartus və Lazkiyadakı nusayri, ələvi, xristian və PKK/YPG-dən faydalanmağa çalışır. ABŞ və Avropa da Suriyada maraqlarını təmin etmək üçün Suriyadakı böhrandan faydalanmağa çalışır. Təbii ki, Ankara da Əsəd rejimindən sonra Suriyada əldə etdiyi təsir imkanlarını genişləndirmək və mövqelərinin möhkəmlənmək niyyətindədir. Ərəb ölkələri, xüsusən də Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər, Birləşmiş Ərəb Əmirliyi, Misir bu proseslərdən öz maraqlarını təmin etmək üçün savaşırlar.

Türkiyə, Avropa Birliyi, bir çox ərəb ölkələri Suriyanın unitarlığında maraqlıdır. Suriyanın parçalanması Yaxın Şərq coğrafiyasını yeni böhranlara və idarəolunmaz xaosa sürükləyə bilər. 

Mürtəza
Ölkə.Az