Şüurlu tərbiyənin təhlükəli meylləri: Uşağa zərər verən üç yayılmış yanaşma

Son dövrlər bir çox valideynlər arasında "şüurlu”, "zərif” və "elastik” tərbiyə modelləri dəbə çevrilib. Bəziləri uşaqları tənqid etməməyə, digərləri isə onlara tam sərbəstlik verməyə çalışır. Lakin bu cür niyyətlər arxasında tez-tez uşağın inkişafına əngəl törədən və tərbiyənin təməlini zəiflədən davranışlar gizlənir. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, gazeta.ru-ya erkən intellektual inkişaf üzrə mütəxəssis Marina May bu cür zərərli meyllərdən üçünü açıqlayıb.

1. Hiperhimayə (həddindən artıq qayğı)

Valideynin qayğısı kimi görünən bu yanaşma əslində uşağı böyümək və müstəqil olmaq imkanından məhrum edir. Valideynlər uşağın çətinlik çəkməsindən, ağlamasından və ya səhv etməsindən qorxaraq hər şeyi onun yerinə edirlər: çantasını yığır, ipini bağlayır, tapşırığı izah edirlər. Amma nəticədə uşaq öz gücünə inanmayan, təşəbbüskar olmayan və daim başqasından kömək gözləyən biri kimi formalaşır.

"Valideynlər deyə bilər ki, "hələ balacadır, böyüyəndə öyrənər". Amma müstəqillik sehrli şəkildə yaranmır - o, 2-3 yaşdan başlayaraq sadə addımlarla formalaşır: corab geyinmək, oyuncaqlarını yığmaq, seçim etmək...", deyə Marina May bildirir.

2. Ekran asılılığı (uşaqda və valideyndə)

Valideynlər getdikcə daha çox ekranı - telefon, planşet, televizor kimi vasitələri uşağı məşğul saxlamaq üçün istifadə edirlər: yemək zamanı cizgi filmi, maşında planşet, mağazada telefon. Amma bu "kiçik vərdişlər" zamanla uşağın real ünsiyyətdən və hərəkətdən uzaq düşməsinə, emosiyaları anlama və ifadə etmə qabiliyyətinin zəifləməsinə səbəb olur.

"Ekran uşağı nə danışmağa, nə hissləri anlamağa, nə də qarşılıqlı münasibət qurmağa öyrədir. Ən təhlükəlisi – uşaq yaradıcılıq yox, istehlak etməyi öyrənir", deyə pedagog xəbərdarlıq edir.

3. Qaydaların və sərhədlərin olmaması

Bu gün intizamdan imtina çox zaman uşağa hörmət kimi təqdim olunur. Valideynlər "cəza”, "itaət”, "sərtlik” anlayışlarından uzaq durmağa çalışırlar. Nəticədə isə nə olar, nə olmaz anlayışı olmayan, "hər şey olar” düşüncəsi ilə böyüyən uşaqlar formalaşır.

"Qaydalar uşağa təhlükəsizlik hissi verir. Qaydalar yoxdursa, uşaq özünü qorxmuş və tənhalığa tərk olunmuş kimi hiss edir. Nəticədə - kaprizlər, aqressiya, narahatlıq və üsyan yaranır", deyə Marina May izah edir.

Valideynlər getdikcə "bərabər tərəfdaş” modelini seçməyə başlayır: uşaqla sanki eyni səviyyədə dost kimi davranırlar. Lakin 3 və ya 7 yaşlı uşaqla "bərabərhüquqlu” münasibət qurmaq – valideynlik rolundan imtina deməkdir. Uşağın dost yox, inamlı, sərhəd qoyan və rəhbərlik edən bir yetkin şəxsə ehtiyacı var.

Nəticə

"Şüurlu tərbiyə” - demək deyil ki, uşağa hər şey olar. Bu, azadlıqla məsuliyyət, diqqətlə sərhəd arasında balans yaratmaqdır. Uşağa seçim etmək imkanı verilməlidir, amma çərçivələr daxilində.

"Əsas odur ki, biz uşağa uşaq olmağa, özümüzə isə yetkin olmağa icazə verək. Daxili güc, müstəqillik və yetkinlik – təsadüfi yox, gündəlik və bəzən çətin, amma çox dəyərli tərbiyəvi səylərin nəticəsidir", deyə Marina May fikrini yekunlaşdırır.

Aydın