“Taliban” hakimiyyətinin beşinci ili: Tarix təkrarlanır?

““Taliban” hakimiyyətə gəlişinin 5 ilini qeyd edib. Məhz ABŞ qüvvələri “Əl-Qaida” terror təşkilatıyla mübarizə adı altında Əfqanıstana müdaxilə edəndə qısa zamanda “Taliban” hərəkatı üzərində qələbə qazandı”.

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, bu barədə “Atlas” Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri, politoloq Elxan Şahinoğlu öz “Facebook” səhifəsində yazıb.

O bildirib ki, ABŞ hərbçilərinin “Taliban”a qarşı müxalif mövqedə olan Şimal Kolaisiyasıyla birgə başlatdığı əməliyyat paytaxt Kabilin ələ keçirilməsiylə tamamlandı:

“ABŞ hərbçiləri sonrakı müddətdə Əfqanıstanın digər şəhərlərini də “Taliban” hərəkatından təmizlədilər. O zaman düşünülürdü ki, “Taliban” hərəkatı özünə gələ bəlməyəcək. Ancaq belə olmadı. “Taliban” hərəkatı partizan müharibəsinə keçdi.

ABŞ Prezidentlərindən əvvəlcə Barak Obama, ondan sonra isə Co Bayden amerikalı hərbçilərin Əfqanıstanda saylarını azaltmağa qərar verdilər. Nəhayət 2021-ci ilin avqust ayında ABŞ hərbçilərinin Əfqanıstanı tərk etməsiylə “Taliban” yenidən paytaxt Kabili ələ keçirdi.

“Taliban” hakimiyyətə gəldikdən sonra müxtəlif dövlətlərlə əməkdaşlığa başlamaq istədi. Ancaq bir çox ölkədə “Taliban” terrorçu qruplaşma kimi dəyərləndirildiyinə görə, Kabildəki rejimlə diplomatik əlaqələri bərpa etmək istəyən dövlətlərin sayı çox olmadı”.

Onun sözlərinə görə, birincilər sırasında Çin oldu:

“Pekin “Taliban”la əməkdaşlığa başladı, diplomatik əlaqələr qurdu. Çinin “Taliban”la əməkdaşlığının iki məqsədi vardı. Birincisi, Çin Əfqanıstanın zəngin yeraltı resurslarından istifadə etmək istəyirdi. 

İkincisi, Pekin Əfqanıstan ərazisində silahlı uyğurların varlığını Çin üçün təhlükə kimi qiymətləndirirdi. Pekin “Taliban”la əməkdaşlığın və Əfqanıstana yatırımların qarşılığında silahlı uyğurların Çin sərhəddindən uzaq tutulmasını tələb edirdi.

“Taliban” Pekinin bu şərtini qəbul edərək silahlı uyğurların Çinə təhlükə yaratmasının qarşısını aldı. Ancaq Əfqanıstan dağlıq və müxtəlif milli qrupların yaşadığı ölkədir. “Taliban” böyük şəhərlərə hakim olsa da, Əfqanıstanın tamamına nəzarət etmək imkanına malik deyil.

“Taliban”la Pakistan hakimiyyəti arasındakı gərgin münasibətlər məhz bu amillə qaynaqlanır. Vaxtilə “Taliban”ın yaranmasında və güclənməsində Pakistanın əhəmiyyətli rolu olub. Ancaq “Taliban” gücləndikdən və Əfqanıstanda əsas gücə çevrildikdən sonra Pakistanla münasibətlər gərginləşdi. 

Çünki Əfqanıstan ərazisində Pakistana hücum edən silahlı qruplar mövcuddur. “Taliban” həmin qruplara nəzarət edə bilmir. Həmin qruplar Pakistan ərazisinə silahlı hücumlar təşkil etdikdə, Pakistanın ordu komandanlığı Əfqanıstana zərbələr endirirlər. Buna cavab olaraq da “Taliban” hərəkatı Pakistan ərazisinə zərbələr endirirlər. Nəticədə, hər iki tərəfdən mülki insanlar arasında itkilərin sayı artır”.

O qeyd edib ki, bu arada, “Taliban” ABŞ-la diplomatik əlaqələr qurmaq və ABŞ-nin Kabildə səfirliyinin bərpasını istəyir:

“Vaşinqton buna hazır deyil. “Taliban” ABŞ Prezidenti Donald Trampın nadir torpaq elementlərinə marağını nəzərə alaraq, Əfqanıstan ərazisində birgə istehsal qurmağı təklif edib.

Ancaq Tramp başqa ölkələrdə gəlir əldə etməyə çalışsa da, bunu “Taliban”la etməyə hazır deyil. Vaxtilə Türkiyə də Əfqanlstana yatırım qoymağa, hətta Kabilin hava limanını bərpa etməyə hazır olduğunu bildirmişdi. Ancaq bu baş tutmadı.

Çünki “Taliban”ın Əfqanıstanda tətbiq etdiyi qadağalar bir çox ölkəni bu qruplaşma ilə əməkdaşlıqdan çəkindirir. Misal üçün “Taliban”ın qadağaları səbəbindən Əfqanıstanda milyonlarla gənc qız orta və ail təhsil almaqdan məhrum olub”.

Əhməd
"Cebheinfo.az"

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin