Tarixdə ilk dəfə: H5N1 quş qripi ev pişiyindən insana keçdi

ABŞ Xəstəliklərə nəzarət və profilaktika mərkəzi baytar həkimin çiy ətlə bəslənən ev heyvanı pişiyindən yoluxduğunu təsdiqləyib. Alimlər ev heyvanlarının rasionuna təcili dəyişikliklər edilməsini tələb edirlər.

Lent.az-ın xarici mediaya istinadən xəbərinə görə, amerikalı alimlər yoluxmuş pişiklə təmas nəticəsində bir insanın H5N1 quş qripi ştammına yoluxması ilə bağlı ilk sənədləşdirilmiş halı təsdiqləyiblər. Pişiyin infeksiyasına çiy ət və pasterizə olunmamış süddən ibarət "dəbli" pəhriz səbəb olub.

İnfeksiya necə baş verib

ABŞ Xəstəliklərə nəzarət və profilaktika mərkəzinin (CDC) yaydığı hesabatda Los-Ancelesdə başlayan hadisələr təsvir olunur. Ev pişiyi çiy qida yedikdən sonra xəstələnib. Əlamətlər ağır olub: nəfəs almaqda çətinlik, ağciyər zədələnməsi, ətrafların zəifləməsi, koordinasiyanın pozulması və görmə qabiliyyətinin tədricən itirilməsi.

Sahibləri ev heyvanını xilas etmək üçün dörd fərqli baytarlıq klinikası ilə əlaqə saxlasalar da, sonradan heyvanın H5N1 virusuna yoluxduğu təsdiqlənib. Bu hal Kaliforniyada 19 pişiyə yoluxma ilə nəticələnən və onlardan 14-ü ölən və ya evtanaziya edilən bir epidemiyanın bir hissəsi olub.

İnsanlar arasında "sıfır xəstə" kim olub

Tədqiqatçılar xəstə heyvanlarla təmasda olan 139 nəfəri sınaqdan keçiriblər. Yalnız bir baytarlıq işçisində H5N1 antikorları aşkar edilib. Bu, virusun pişikdən insana keçdiyini təsdiqləyib.

Baytar quşlar və ya mal-qara ilə təmasda olmayıb və çiy qida qəbul etməyib. Lakin, pişiyi müayinə edərkən o:

fərdi qoruyucu vasitələrdən istifadə etməyib;

reanimasiya və intubasiya aparıb (yoluxma riski ən yüksəkdir);

qan və tüpürcək analizləri aparıb.

Maraqlıdır ki, xəstə xəstə olduğundan xəbərsiz olub. İnfeksiya tamamilə əlamətsiz olub və bu da virus təbiətində mümkün dəyişikliyi göstərir.

Niyə virus daha az ölümcül hala gəlir?

1997-ci ildən bəri H5N1-in ümumi ölüm nisbəti təxminən 50 faiz olsa da (hər ikinci hal ölümcüldür), statistika son zamanlar dəyişib. 2024-cü ilin fevral ayından bəri ABŞ-da 71 insan yoluxması qeydə alınıb və onlardan yalnız ikisi ölümcül olub. Alimlər virusun daha az ölümcül bir formaya mutasiya etdiyini və ya bəşəriyyətin artıq oxşar qrip ştammlarına qarşı müəyyən immunitetə malik olduğunu ehtimal edirlər.

Özünüzü və ev heyvanınızı necə qorumalısınız

Pişiklər üçün infeksiyanın əsas yolu qida vasitəsilədir. Ekspertlər qeyd edirlər ki, çiy ət və pasterizə olunmamış süd əsas risk mənbələridir.

"H5N1 virusu istiliklə asanlıqla təsirsiz hala gəlir. Sahiblərinə ev heyvanlarının pəhrizində çiy süd və emal olunmamış ətdən çəkinmələrini tövsiyə edirik", - hesabat müəllifləri qeyd edirlər.

Xatırladaq ki, quş qripi qlobal miqyasda yayılaraq epidemiya təhlükəsi yaradır. Yoluxucu xəstəliklər üzrə mütəxəssislərin fikrincə, infeksiya qlobal miqyasda yayılır və pandemiya miqyasına çata bilər. Bu, Avstraliya istisna olmaqla, artıq bütün qitələrə yayılan yüksək yoluxucu H5N quş qripi ştammıdır. İnfeksiya hətta Antarktidadakı pinqvinlərdə və Yaxın Şərqdəki dəvələrdə də aşkarlanıb.