Tariximizin qanlı səhifəsi

Azərbaycan tarixinin ən faciəli və yaddaşlardan silinməyən səhifələrindən biri 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı ilə bağlıdır. 1918-ci ilin mart-aprel aylarında baş verən bu qanlı hadisələr xalqımıza qarşı törədilmiş genişmiqyaslı qırğınlar, dağıntılar və insanlığa sığmayan vəhşiliklərlə xarakterizə olunur. Həmin dövrdə Bakı ilə yanaşı, Şamaxı, Quba, Lənkəran və digər bölgələrdə minlərlə dinc sakin – qadınlar, uşaqlar və yaşlılar amansızcasına qətlə yetirilmiş, yaşayış məntəqələri yerlə-yeksan edilmiş, xalqın maddi və mədəni irsinə ağır zərbə vurulmuşdur. Bu hadisələr öz miqyasına və qəddarlığına görə Azərbaycan xalqının tarixində dərin iz qoymuş qanlı faciə kimi qiymətləndirilir.

Tarixi mənbələr və araşdırmalar göstərir ki, bu hadisələr təsadüfi toqquşmalar deyil, əvvəlcədən planlaşdırılmış və sistemli şəkildə həyata keçirilmiş aksiyalar olmuşdur. Qısa müddət ərzində yüzlərlə kəndin dağıdılması, insanların kütləvi şəkildə qətlə yetirilməsi və dini-mədəni abidələrin məhv edilməsi bunu açıq şəkildə sübut edir. Xalqımıza qarşı törədilmiş bu faciə təkcə fiziki məhv deyil, həm də mənəvi və psixoloji sarsıntı ilə nəticələnmişdir. Bu gün belə həmin hadisələrin acısı xalq yaddaşında yaşayır və hər il ehtiramla yad olunur.

Hadisələrin arxasında dayanan qüvvələrdən biri kimi Daşnaksütyun Partiyası xüsusi olaraq qeyd edilir. Onların həyata keçirdiyi siyasət zorakılıq, etnik düşmənçilik və radikal ideyalar üzərində qurulmuşdu. Bu siyasət nəticəsində dinc əhaliyə qarşı amansız hücumlar həyata keçirilmiş, insanların milli mənsubiyyətinə görə hədəfə alınması geniş vüsət almışdır. Bir çox tarixçilər bu siyasəti ekstremist və insanlıq əleyhinə yönəlmiş fəaliyyət kimi qiymətləndirirlər. Bu baxımdan baş verənlər yalnız bir regionun deyil, ümumilikdə bəşəriyyətin faciəsi kimi dəyərləndirilə bilər.

Faciənin ən ağır nəticələrinin müşahidə olunduğu bölgələrdən biri də Şamaxı olmuşdur. Şamaxı şəhərində və ətraf kəndlərdə törədilən qırğınlar nəticəsində minlərlə insan qətlə yetirilmiş, evlər yandırılmış, məscidlər və digər tarixi abidələr dağıdılmışdır. Şəhər demək olar ki, viran qoyulmuş, sağ qalan əhali isə böyük çətinliklər və iztirablar içərisində həyatını davam etdirməyə məcbur olmuşdur. Bu hadisələr bölgənin sosial və demoqrafik vəziyyətinə uzunmüddətli təsir göstərmişdir.

Şamaxıda törədilmiş cinayətlərlə bağlı tədqiqat işləri bu gün də davam edir. Müxtəlif dövrlərdə açılmış arxiv sənədləri, tapılan kütləvi məzarlıqlar və maddi sübutlar həmin hadisələrin miqyasını və dəhşətini daha aydın şəkildə ortaya qoyur. Aparılan araşdırmalar nəticəsində yeni faktlar üzə çıxır, qırğınların coğrafiyası və iştirakçıları barədə daha dolğun məlumatlar əldə edilir. Bu tədqiqatlar yalnız tarix elmi üçün deyil, həm də ədalətin bərpası və həqiqətlərin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Eyni zamanda, yerli tədqiqatçılar tərəfindən də Şamaxı hadisələri ilə bağlı geniş və sistemli araşdırmalar aparılmışdır. Azərbaycan alimləri arxiv materiallarına, şahid ifadələrinə və arxeoloji tapıntılara əsaslanaraq mühüm elmi nəticələr əldə etmişlər. Onların apardığı tədqiqatlar nəticəsində hadisələrin real mənzərəsi daha aydın şəkildə təsvir edilmiş, saxtalaşdırma cəhdlərinin qarşısı alınmışdır. Bu işlər milli tariximizin qorunması və gələcək nəsillərə düzgün şəkildə çatdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bu gün 31 Martın anılması yalnız keçmişə ehtiram deyil, həm də gələcək qarşısında məsuliyyətin ifadəsidir. Tarixi yaddaşı qorumaq, baş vermiş faciələri unutdurmamaq və bu kimi hadisələrin bir daha təkrarlanmaması üçün cəmiyyət olaraq daha da ayıq olmalıyıq. Xalqımıza qarşı törədilmiş bu qanlı faciə hər bir azərbaycanlının yaddaşında yaşamalı, tariximizin acı dərsləri unudulmamalıdır. Bu, həm də milli birliyimizin möhkəmlənməsinə və gələcəyimizin daha sağlam təməllər üzərində qurulmasına xidmət edir.

Rövşən Əhmədov

YAP Ağcabədi rayon təşkilatının sədri