Icma.az
close
up
RU
Tarixin axarını dəyişən il: Alim bəşəriyyət üçün ən pis andan danışdı

Tarixin axarını dəyişən il: Alim bəşəriyyət üçün ən pis andan danışdı

Qaynarinfo saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

1816-cı ildə baş verən "Yaysız il" əslində iqlimin qəfil və kəskin şəkildə dəyişdiyi, təbii fəlakətlər və ictimai-siyasi sarsıntılar gətirdiyi qeydə alınmış yeganə epizoddan çox uzaq idi. 536-cı ildə planetdə o qədər ciddi bir hadisə baş verdi ki, o zaman insanlar dünyanın sonu haqqında danışmağa başladılar. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə amerikalı təkamülçü bioloq Skott Travers "Forbes" səhifələrində yazır.

O dövrün yazılı qeydlərində Roma və Çin müəllifləri qorxulu rəngsiz səmaları, tez-tez yağan qarları və kütləvi aclığı təsvir edirdilər. Müasir elmi araşdırmalar göstərir ki, 536-cı il faciəsi o vaxtlar hesab edildiyi kimi müəmmalı "günəşin ölümü” deyil, güclü vulkan püskürməsinin nəticəsidir. Qrenlandiya və Antarktidadan götürülmüş buz nümunələri üzərində aparılan tədqiqatlar həmin dövrə aid nəhəng sulfat yataqlarının olduğunu göstərib.

Onun hansı vulkan olduğu dəqiq məlum deyil. Bəlkə İslandiyada, bəlkə də Alyaskadakı vulkan olub. Hər halda, bəzən "tarixin ən pis ili" adlandırılan iqlim kataklizmləri şəlaləsinə səbəb olan vulkandır.

Amma sonra daha da pisləşib. Az sonra, 539 və ya 540-cı ildə İlopanqo vulkanı (indiki El Salvador, Mərkəzi Amerika ərazisi) püskürüb. O, iqlimə ikinci böyük zərbə vuraraq qlobal soyumanı gücləndirib. Partlayışın özünün bölgədəki Maya yaşayış məntəqələrini viran qoyması, bir anda on minlərlə insanın ölümünə və kütləvi miqrasiyaya səbəb olması faktını demirik.

Tarixən qısa müddət ərzində baş verən bu püskürmələrin hər ikisi qlobal temperaturun 2°C kəskin azalmasına səbəb olan kumulyativ təsir göstərib. İqlim üçün bu çılğın rəqəmdir.

Atmosferə atılan vulkanik tullantılar günəş işığının qarşısını aldı, bu da bitkilərin fotosintezini pozdu və məhsulun geniş yayılmasına səbəb olub. Hətta vəhşi təbiətdə qida zəncirləri pozuldu ki, bu da dünya ekosistemlərinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir edib.

Travers yazır: "Quşların miqrasiyası pozuldu, həşərat populyasiyaları azaldı və hətta torpaqdakı mikrob həyatı belə gözlənilməz soyumaya cavab olaraq onun metabolik proseslərini ləngitdi".

Böyük məməlilər üçün qida çatışmazlığı fəlakətli olub. O dövrün İrlandiya salnamələri üç il ardıcıl olaraq çörəksiz qeyd edib. Ot yaxşı bitmədiyi üçün ev heyvanları və vəhşi dırnaqlı heyvanlar qida çatışmazlığından əziyyət çəkiblər. Yırtıcıdan məhrum olan yırtıcı heyvanlar insan məskənlərinə hücum ediblər.

Bir çox qida zəncirinin əsasını təşkil edən böcək populyasiyaları pozulmalara məruz qalmış, bu da tozlanma sürətinin azalmasına və sonradan bitki çoxalmasına təsir göstərib.

Və sonra, sanki təsadüfən, vəba gəlib. Eramızın 541-ci ildə Şərqi Roma İmperiyasında Yustinian vəbası başlayıb. Patogen dəhşətli sürətlə yayılaraq 100 milyon insanı öldürüb. Bir nəzəriyyə göstərir ki, daha çox gəmirici populyasiyası olan qlobal ekosistemlərin zəifləmiş vəziyyəti tarixdə ən ölümcül pandemiyalardan birinə zəmin yarada bilər.

Köşə yazarı yazır: "Eramızın 536-cı ilindəki fəlakət bütün dünyada sivilizasiyaları dəyişdirdi. Qitələrdə krallıqlar süqut etdi, iqtisadiyyatlar dağıldı və bəşəriyyət yeni reallığa uyğunlaşmaq üçün mübarizə apararkən cəmiyyətlər dramatik dəyişikliklərə məruz qaldı".

Lakin bəzi sivilizasiyalar tənəzzülə uğrayaraq süquta uğrayarkən, digərləri uyğunlaşaraq yıxılanların yerini tutub. Traversin yazdığı kimi, 536 sadəcə iqlim fəlakəti deyil. Sivilizasiyada dönüş nöqtəsi, o qədər dərin bir hadisə başlandı ki, bütün sivilizasiyaların mədəni yaddaşına həkk olunub.

Aydın

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:168
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 03 Mart 2025 17:01 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see397

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see381

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see314

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see296

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see293

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see284

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see271

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see265

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see264

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see251

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see235

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see234

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see229

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see228

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see227

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see224

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see221

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see215

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see215

“PAŞA Sığorta”nın yeni mobil tətbiqi istifadəyə verilib

18 Noyabr 2026 12:12see208
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri