Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

Tarixin axarını dəyişən il: Alim bəşəriyyət üçün ən pis andan danışdı

Tarixin axarını dəyişən il: Alim bəşəriyyət üçün ən pis andan danışdı

Qaynarinfo saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

1816-cı ildə baş verən "Yaysız il" əslində iqlimin qəfil və kəskin şəkildə dəyişdiyi, təbii fəlakətlər və ictimai-siyasi sarsıntılar gətirdiyi qeydə alınmış yeganə epizoddan çox uzaq idi. 536-cı ildə planetdə o qədər ciddi bir hadisə baş verdi ki, o zaman insanlar dünyanın sonu haqqında danışmağa başladılar. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə amerikalı təkamülçü bioloq Skott Travers "Forbes" səhifələrində yazır.

O dövrün yazılı qeydlərində Roma və Çin müəllifləri qorxulu rəngsiz səmaları, tez-tez yağan qarları və kütləvi aclığı təsvir edirdilər. Müasir elmi araşdırmalar göstərir ki, 536-cı il faciəsi o vaxtlar hesab edildiyi kimi müəmmalı "günəşin ölümü” deyil, güclü vulkan püskürməsinin nəticəsidir. Qrenlandiya və Antarktidadan götürülmüş buz nümunələri üzərində aparılan tədqiqatlar həmin dövrə aid nəhəng sulfat yataqlarının olduğunu göstərib.

Onun hansı vulkan olduğu dəqiq məlum deyil. Bəlkə İslandiyada, bəlkə də Alyaskadakı vulkan olub. Hər halda, bəzən "tarixin ən pis ili" adlandırılan iqlim kataklizmləri şəlaləsinə səbəb olan vulkandır.

Amma sonra daha da pisləşib. Az sonra, 539 və ya 540-cı ildə İlopanqo vulkanı (indiki El Salvador, Mərkəzi Amerika ərazisi) püskürüb. O, iqlimə ikinci böyük zərbə vuraraq qlobal soyumanı gücləndirib. Partlayışın özünün bölgədəki Maya yaşayış məntəqələrini viran qoyması, bir anda on minlərlə insanın ölümünə və kütləvi miqrasiyaya səbəb olması faktını demirik.

Tarixən qısa müddət ərzində baş verən bu püskürmələrin hər ikisi qlobal temperaturun 2°C kəskin azalmasına səbəb olan kumulyativ təsir göstərib. İqlim üçün bu çılğın rəqəmdir.

Atmosferə atılan vulkanik tullantılar günəş işığının qarşısını aldı, bu da bitkilərin fotosintezini pozdu və məhsulun geniş yayılmasına səbəb olub. Hətta vəhşi təbiətdə qida zəncirləri pozuldu ki, bu da dünya ekosistemlərinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir edib.

Travers yazır: "Quşların miqrasiyası pozuldu, həşərat populyasiyaları azaldı və hətta torpaqdakı mikrob həyatı belə gözlənilməz soyumaya cavab olaraq onun metabolik proseslərini ləngitdi".

Böyük məməlilər üçün qida çatışmazlığı fəlakətli olub. O dövrün İrlandiya salnamələri üç il ardıcıl olaraq çörəksiz qeyd edib. Ot yaxşı bitmədiyi üçün ev heyvanları və vəhşi dırnaqlı heyvanlar qida çatışmazlığından əziyyət çəkiblər. Yırtıcıdan məhrum olan yırtıcı heyvanlar insan məskənlərinə hücum ediblər.

Bir çox qida zəncirinin əsasını təşkil edən böcək populyasiyaları pozulmalara məruz qalmış, bu da tozlanma sürətinin azalmasına və sonradan bitki çoxalmasına təsir göstərib.

Və sonra, sanki təsadüfən, vəba gəlib. Eramızın 541-ci ildə Şərqi Roma İmperiyasında Yustinian vəbası başlayıb. Patogen dəhşətli sürətlə yayılaraq 100 milyon insanı öldürüb. Bir nəzəriyyə göstərir ki, daha çox gəmirici populyasiyası olan qlobal ekosistemlərin zəifləmiş vəziyyəti tarixdə ən ölümcül pandemiyalardan birinə zəmin yarada bilər.

Köşə yazarı yazır: "Eramızın 536-cı ilindəki fəlakət bütün dünyada sivilizasiyaları dəyişdirdi. Qitələrdə krallıqlar süqut etdi, iqtisadiyyatlar dağıldı və bəşəriyyət yeni reallığa uyğunlaşmaq üçün mübarizə apararkən cəmiyyətlər dramatik dəyişikliklərə məruz qaldı".

Lakin bəzi sivilizasiyalar tənəzzülə uğrayaraq süquta uğrayarkən, digərləri uyğunlaşaraq yıxılanların yerini tutub. Traversin yazdığı kimi, 536 sadəcə iqlim fəlakəti deyil. Sivilizasiyada dönüş nöqtəsi, o qədər dərin bir hadisə başlandı ki, bütün sivilizasiyaların mədəni yaddaşına həkk olunub.

Aydın

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:154
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 03 Mart 2025 17:01 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see447

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see318

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see310

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see295

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see294

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see286

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see265

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see249

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see245

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see225

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see224

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see215

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see214

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see211

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see202

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see200

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see197

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see196

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see188

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see182
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri