Icma.az
close
up
RU
Menu

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Evinin sökülməməsi üçün altından yol çəkdi

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Tarixin axarını dəyişən il: Alim bəşəriyyət üçün ən pis andan danışdı

Tarixin axarını dəyişən il: Alim bəşəriyyət üçün ən pis andan danışdı

Qaynarinfo saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

1816-cı ildə baş verən "Yaysız il" əslində iqlimin qəfil və kəskin şəkildə dəyişdiyi, təbii fəlakətlər və ictimai-siyasi sarsıntılar gətirdiyi qeydə alınmış yeganə epizoddan çox uzaq idi. 536-cı ildə planetdə o qədər ciddi bir hadisə baş verdi ki, o zaman insanlar dünyanın sonu haqqında danışmağa başladılar. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə amerikalı təkamülçü bioloq Skott Travers "Forbes" səhifələrində yazır.

O dövrün yazılı qeydlərində Roma və Çin müəllifləri qorxulu rəngsiz səmaları, tez-tez yağan qarları və kütləvi aclığı təsvir edirdilər. Müasir elmi araşdırmalar göstərir ki, 536-cı il faciəsi o vaxtlar hesab edildiyi kimi müəmmalı "günəşin ölümü” deyil, güclü vulkan püskürməsinin nəticəsidir. Qrenlandiya və Antarktidadan götürülmüş buz nümunələri üzərində aparılan tədqiqatlar həmin dövrə aid nəhəng sulfat yataqlarının olduğunu göstərib.

Onun hansı vulkan olduğu dəqiq məlum deyil. Bəlkə İslandiyada, bəlkə də Alyaskadakı vulkan olub. Hər halda, bəzən "tarixin ən pis ili" adlandırılan iqlim kataklizmləri şəlaləsinə səbəb olan vulkandır.

Amma sonra daha da pisləşib. Az sonra, 539 və ya 540-cı ildə İlopanqo vulkanı (indiki El Salvador, Mərkəzi Amerika ərazisi) püskürüb. O, iqlimə ikinci böyük zərbə vuraraq qlobal soyumanı gücləndirib. Partlayışın özünün bölgədəki Maya yaşayış məntəqələrini viran qoyması, bir anda on minlərlə insanın ölümünə və kütləvi miqrasiyaya səbəb olması faktını demirik.

Tarixən qısa müddət ərzində baş verən bu püskürmələrin hər ikisi qlobal temperaturun 2°C kəskin azalmasına səbəb olan kumulyativ təsir göstərib. İqlim üçün bu çılğın rəqəmdir.

Atmosferə atılan vulkanik tullantılar günəş işığının qarşısını aldı, bu da bitkilərin fotosintezini pozdu və məhsulun geniş yayılmasına səbəb olub. Hətta vəhşi təbiətdə qida zəncirləri pozuldu ki, bu da dünya ekosistemlərinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir edib.

Travers yazır: "Quşların miqrasiyası pozuldu, həşərat populyasiyaları azaldı və hətta torpaqdakı mikrob həyatı belə gözlənilməz soyumaya cavab olaraq onun metabolik proseslərini ləngitdi".

Böyük məməlilər üçün qida çatışmazlığı fəlakətli olub. O dövrün İrlandiya salnamələri üç il ardıcıl olaraq çörəksiz qeyd edib. Ot yaxşı bitmədiyi üçün ev heyvanları və vəhşi dırnaqlı heyvanlar qida çatışmazlığından əziyyət çəkiblər. Yırtıcıdan məhrum olan yırtıcı heyvanlar insan məskənlərinə hücum ediblər.

Bir çox qida zəncirinin əsasını təşkil edən böcək populyasiyaları pozulmalara məruz qalmış, bu da tozlanma sürətinin azalmasına və sonradan bitki çoxalmasına təsir göstərib.

Və sonra, sanki təsadüfən, vəba gəlib. Eramızın 541-ci ildə Şərqi Roma İmperiyasında Yustinian vəbası başlayıb. Patogen dəhşətli sürətlə yayılaraq 100 milyon insanı öldürüb. Bir nəzəriyyə göstərir ki, daha çox gəmirici populyasiyası olan qlobal ekosistemlərin zəifləmiş vəziyyəti tarixdə ən ölümcül pandemiyalardan birinə zəmin yarada bilər.

Köşə yazarı yazır: "Eramızın 536-cı ilindəki fəlakət bütün dünyada sivilizasiyaları dəyişdirdi. Qitələrdə krallıqlar süqut etdi, iqtisadiyyatlar dağıldı və bəşəriyyət yeni reallığa uyğunlaşmaq üçün mübarizə apararkən cəmiyyətlər dramatik dəyişikliklərə məruz qaldı".

Lakin bəzi sivilizasiyalar tənəzzülə uğrayaraq süquta uğrayarkən, digərləri uyğunlaşaraq yıxılanların yerini tutub. Traversin yazdığı kimi, 536 sadəcə iqlim fəlakəti deyil. Sivilizasiyada dönüş nöqtəsi, o qədər dərin bir hadisə başlandı ki, bütün sivilizasiyaların mədəni yaddaşına həkk olunub.

Aydın

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:174
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 03 Mart 2025 17:01 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see344

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see337

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see336

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see285

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see273

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see266

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see263

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see263

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see236

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see233

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see225

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see222

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see218

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see217

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see214

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see206

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see198

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see192

Evinin sökülməməsi üçün altından yol çəkdi

19 Noyabr 2026 01:37see173

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see173
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri