Tədqiqatçıdan yas mərasimlərində “Quran” oxunmasının lüzumsuz olduğunu düşünənlərə İLGİNC CAVAB...

“...“Yasin” kimlər və nə üçün oxunur?..”

“Qədim yəhudi “Törə”sinin “Həyat”, qədim türk "Törə"sinin "Yasa", "Avesta"nın "Yasın" hissələrinin, müqəddəs "Qurani-Kərim"in "Yasin" surəsinin adlarını hansısa təsadüflərin nəticəsi, “Yasin”in qiraətini isə faydasız bir əməl hesab etmək olarmı?..”

“Daha maraqlısı isə budur ki, “Yasin” surəsinin oxunduğu mərasimin özü dilimuzdə qədim zamanlardan yas adlanır...”

Bu günlərdə ilahiyyatçı Elşad Miri mediaya insanlarımızın dünyasını dəyişmiş şəxslər üçün “Quran” və ayrıca həmin Allah Kitabının “Yasin” surəsini oxutması haqda belə bir açıqlama verib:

““Vəfat edən insan üçün istəyirsinizsə, “Quran” oxutdurun, istəyirsiniz, Bethoven çaldırın, brilliantdan nəisə qoydurun, heç bir faydası yoxdur. Çünki ölən insan üçün artıq “kitab” bağlanıb. Yanlız sağlığında etdiyi əməlləri, yaxşılıqları və ya pislikləri aparır. Məsələn, “Yasin” surəsi oxunur. “Quran”da 6 236 ayə var və onlardan yalnız bir ayə “Yasin” surəsində keçir ki, burada Quranın dirilər üçün olduğu xüsusi vurğulanır. Bununla yanaşı “Yasin” surəsinin 21-ci ayəsində qeyd edilir ki, sizdən heç bir mənfəət güdməyənlərə tabe olun. Burada isə kimsə öz mənfəəti üçün gəlib “Quran” oxuyur. “Xətm” sözü belə sonradan uydurulub...”

Doğrudur, deyilənlərdə böyük həqiqət var: bir sıra müsəlman ölkələri kimi, Azərbaycanda da din xadimlərinin, axund və mollaların Qurani-Kərimdən, Peyğəmbər hədislərindən və s. öz şəxsi qazancları üçün sui-istifadə halları çoxdur. Lakin əvvəla, yas mərasimlərində ümumiyyətlə Quran oxunmamasını təbliğ etmək doğru deyil. Çünki, təəssüf ki, sovet dövründən bəri insanlarımızın xeyli hissəsi İslamdan, Allah yolundan uzaqlaşıb, halal-haram prinsipinə əməl etmir. Və belələrinin az-çox doğru Allah kəlamı, Quran ayəsi eşitdiyi məkanlar məhz hüzn mərasimləridir... 

İkincisi də, “Vəfat edən insan üçün istəyirsinizsə, “Quran” oxutdurun, istəyirsiniz, Bethoven çaldırın...” deyərək Allah Kitabını hansısa dünyəvi musiqi ilə bir sıraya qoymaq da tənə, məsxərə kimi səslənir...

Tədqiqatçı Araz Şəhrili mövzu ilə bağlı Moderator.az-a “Yasin” kimlər və nə üçün oxunur?” başlıqlı araşdırma yazı təqdim edib ki, bu da yas mərasimlərində Quran oxutmağın əhəmiyyətsiz olduğunu hesab edənlərə başqa bir yöndən cavabdır. Həmin materialı dəyərli oxucuların müzakirəsinə buraxırıq:

“Yasin” kimlər və nə üçün oxunur?..”

“Qədim yəhudi “Törə”sinin “Həyat”, qədim türk "Törə"sinin "Yasa", "Avesta"nın "Yasın" hissələrinin, müqəddəs "Qurani-Kərim"in "Yasin" surəsinin adlarını hansısa təsadüflərin nəticəsi, “Yasin”in qiraətini isə faydasız bir əməl hesab etmək olarmı?..”

“Daha maraqlısı isə budur ki, “Yasin” surəsinin oxunduğu mərasimin özü dilimuzdə qədim zamanlardan yas adlanır...”

Dünyasını dəyişmiş insanlar üçün “Quran” oxutdurmağı mənasız hesab edənlərin hələ də anlamadıqları bir məsələ var: Yas mərasimində “Quran” ölü üçün deyil, orada iştirak edənlər üçün oxunur ki, ondan ibrət götürsünlər, təsəlli tapsınlar. Ölüyə, daha doğrusu, onun Bərzəx aləminə köşmüş ruhuna isə dirilərin maariflənməsində vəsilə olduğu üçün müəyyən bir savab düşə bilər...

Bəs niyə belə mərasimlərdə “Qurani-Kərim”in məhz “Yasin” surəsi qiraət edilir? 

Çünki bu surə həyatın üç əsas mərhələsi haqqındadır: 

1) Tovhid (Allahın təkliyi, başqa sözlə, ruhani və material aləmdə xeyrin hökm sürdüyü dövr);

2) Nübuvvət (Peyğəmbərlər, yəni xeyirlə şər arasında mübarizənin getdiyi dövr);

3) Qiyamət (xeyrin şərə tam qalib gələcəyi dövr).

Eynilə zərdüştilərin müqəddəs kitabı “Avesta”nın “Yasna” (keçmişdə “Yasın”) hissəsi də həmin üç mərhələdən bəhs edir:

1) Ruhani və material aləmdə xeyrin hökm sürdüyü dövr;

2) Xeyirlə şər arasında mübarizənin getdiyi dövr;

3) Xeyrin şərə tam qalib gələcəyi dövr.

Daha maraqlısı isə budur ki, “Yasin” surəsinin oxunduğu mərasimin özü dilimuzdə qədim zamanlardan yas adlanır. Xatırladaq ki, Azərbaycan dilindəki “yaş” və “yaşıl” sözləri, əslində, elə həyatı bildirir. Onlar öz növbəsində “yaşa”, “yaşam”, “yaşayış”, “yaşamaq” kimi sözləri əmələ gətirmişlər.

Azərbaycan dilindəki “yaşıl” sözü çuvaş dilində “ejel” formasındadır. Rus dilində həmin söz əvvəlcə «желтый» (“jeltıy” - sarı), sonra isə «зеленый» (“zelyonıy” - yaşıl) şəkillərini almış, nəhayət, bu dildəki «жил» (“jil” - yaşayırdı), «жить» (“jit” - yaşamaq), «живот» ("jivot" - qarın), «жизнь» (“jizn” - həyat), «бытие» (həyat), «быть» (olmaq), «было» (olmuşdu), «быль» ("bıl" - olmuş), «боль» (“bol” - ağrı), ingilis dilindəki "be" (olmaq), “ill” (xəstə), “kill” (öldürmək), Azərbaycan və digər türk dillərindəki “il”, “jıl” (il), “öl” və “ol” (yenə də həyat), "bol" ("ol" anlamında), eston dilindəki "olla" (olmaq), "elu" (ol, həyat) sözlərini doğurmuşdur...

Qədim türklərdə həyat, yaşayış haqqında qanunların adı "Yasa" idi. "Yasa", əslində, qədim türklərin "Törə" qanunlarının əsas hissəsi idi. Qəribədir ki, qədim yəhudilər də öz müqəddəs kitablarını "Törə" (Tourə) adlandırırdılar. "Törə"nin (“Tövrat”ın) birinci kitabı olan, dünya və həyatın yaranmasından bəhs edən “Sefer maase be-reşit”in adı ivrit dilində “ilk", "başlanğıc", "əvvəldə” və ya “həyatın  əvvəli haqqında kitab” mənalarını  verir. 

Həmin ad Avropa dillərinə “Genesis” (mənşə, yaradılış, həyat), rus dilinə «Бытие» ("bıtiyo" - həyat, olum), Türkiyə türkcəsinə “Tekvin” (yaradılış) kimi tərcümə olunmuşdur... 

P.S. Qədim yəhudi “Törə”sinin “Həyat”, qədim türk "Törə"sinin "Yasa", "Avesta"nın "Yasın" hissələrinin, müqəddəs "Qurani-Kərim"in "Yasin" surəsinin adlarını hansısa təsadüflərin nəticəsi, “Yasin”in qiraətini isə faydasız bir əməl hesab etmək olarmı?... 

Müəllif: tədqiqatçı Araz Şəhrili”

Təqdim etdi:

Sultan Laçın