Tehran dayanmır: danışıqlar fonunda nüvə çalışmaları

Peyk görüntüləri yayıldı: İranın nüvə obyektinin yaxınlığında yeraltı kompleksi gücləndirdiyini göstərir

Yeni peyk görüntülərinin təhlilinə görə, İran nüvə obyektlərindən birinin yaxınlığında yeraltı kompleksi gücləndirir. Bu, İran və Amerika rəsmiləri arasında davam edən danışıqlar fonunda baş verir. Bu arada, ABŞ Prezidenti Donald Tramp Tehranı nüvə proqramı ilə bağlı yeni bir sazişə razılaşmadığı təqdirdə əlavə hərbi əməliyyatlarla hədələyib.

İlk dəfə Amerika beyin mərkəzi Elm və Beynəlxalq Təhlükəsizlik İnstitutu tərəfindən təhlil edilən fotoşəkillərdə, Pikaks dağı kimi də tanınan “Kolanq Qaz Lada” tunel girişlərinin gücləndirildiyi göstərilir.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, obyekt İranın uran zənginləşdirmə fəaliyyətlərini və ya əsas avadanlıqlarını qorumaq üçün nəzərdə tutulub, lakin onun dəqiq məqsədi və işlək olub-olmaması hələ də bəlli deyil.

İran nüvə proqramının yalnız dinc məqsədlər üçün nəzərdə tutulduğunu israr edir və nüvə silahı hazırlamaq istədiyini inkar edir.

Lakin 2025-ci ilin iyun ayında Tramp Tehranın nüvə silahı əldə etməsinə cəmi bir ay qaldığını elan edib və bundan sonra İsrail ilə İran arasında 12 günlük müharibə zamanı yüksək zənginləşdirilmiş uran istehsal etmək üçün sentrifuqalardan istifadə edilən üç yeraltı nüvə obyektinə zərbələr endirilməsini əmr edib.

Tramp hücumların İranın uran zənginləşdirmə potensialını "məhv etdiyini" iddia etsə də, İran rəsmiləri "yeni bir obyekt tikməyi düşünürdülər".

Pikaks dağı 2025-ci ilin iyun ayında ABŞ və İsrailin hədəf aldığı ərazilərdən biri deyildi, lakin şimalda təxminən 2 kilometr (1,24 mil) məsafədə yerləşən Natanz nüvə obyekti idi.

10 fevraldan çəkilmiş peyk görüntüsü Pikaks dağının giriş nöqtələrindən birinə təzə beton döşənmiş kimi görünür.

İnstitut və Britaniya kəşfiyyat təhlil şirkəti “Maiar”ın analitikləri ərazidə beton nasosunun göründüyünü qeydə alıblar.

Başqa bir tunel girişində qayalar və torpaq çıxarılıb və düzəldilib. Yaxınlıqda betonla möhkəmləndirilmiş yeni bir konstruksiya da qurulub.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu dəyişikliklər tunel girişlərini gücləndirmək və potensial hava hücumlarından əlavə qorunma təmin etmək məqsədi daşıyır.

İnstitut bildirir ki, ağır tikinti texnikası və materiallarının davamlı mövcudluğu obyektin hələ fəaliyyətdə olmadığını göstərir.

"İran əvvəllər tikintini qabaqcıl santrifüj yığma zavodunun bərpası ilə əlaqələndirmişdi, lakin obyektin ölçüsü, eləcə də yüksək dağın təmin etdiyi qoruma, uranın zənginləşdirilməsi kimi əlavə həssas fəaliyyətlərin planlaşdırılıb-planlaşdırılmadığı ilə bağlı dərhal narahatlıqlar yaratdı", - deyə ekspertlər bildiriblər.

Peyk görüntüləri həmçinin göstərir ki, son həftələrdə yaxınlıqdakı Natanz nüvə obyektində və şimaldan 125 kilometr (77 mil) məsafədə yerləşən İsfahan nüvə kompleksində təmir və istehkam işləri aparılıb.

İnstitut tərəfindən təhlil edilən peyk görüntülərinə görə, İsfahanda tunel kompleksinin bütün girişləri torpaqla möhürlənmiş kimi görünür.

Mütəxəssislər tunel girişlərinin bu şəkildə doldurulmasının istənilən hava hücumunun "yumşaldılmasına" kömək edəcəyini və həmçinin içərisində saxlanıla bilən yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş uranı ələ keçirmək və ya məhv etmək məqsədi daşıyan yerüstü hücumdan qorunmağa kömək edəcəyini bildirir. İsfahan nüvə obyektində yeni bir dam da tikilib. İsrailin ötən il vurduğu binanın santrifüj istehsalı üçün istifadə edildiyi güman edilir.

Ötən ilin iyun ayında İsrail və ABŞ hava hücumları nəticəsində zədələnmiş Natanz nüvə obyektində də səth işləri görünür. Dekabrın əvvəlindən yanvar ayına qədər zənginləşdirmə zavodundakı zədələnmiş dron mühafizə konstruksiyasının üzərinə dam örtüyü tikilib.

İnstitut damın İranın fəaliyyətini onun altında müşahidə etməyə çalışan hər kəsin görünüşünü maneə törətmək üçün əlavə edildiyi qənaətinə gəlib.

ABŞ-dakı Corc Vaşinqton Universitetinin Yaxın Şərq Tədqiqatları Proqramının direktoru professor Sina Azodi deyir ki, İran "hücumların baş verəcəyi fərziyyəsi ilə fəaliyyət göstərir və obyektlərini mümkün qədər yaxşı qorumalıdır".

Professor söyləyir: "İranın nüvə proqramı məhv edilməyib. Aydındır ki, proqramı bərpa etmək üçün bilik, imkanlar və texnologiya ilə onu yenidən qurmaq həmişə mümkündür."

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin rəhbəri Rafael Qrossi BBC-yə bildirib ki, İran və ABŞ arasında yeni nüvə sazişi mümkündür və təcili olaraq lazımdır: "Mənim fikrimcə, bütün iştirakçılarla danışdıqdan sonra fürsət pəncərəmiz var, lakin fürsət pəncərələri olduqca qəfil bağlanır. Ona görə də düşünürəm ki, anı yaxşı dəyərləndirməliyik".

O həmçinin əlavə edib ki, ABŞ-ın ötən ilin iyun ayında bombaladığı İranın yeraltı tunellərində və kameralarında təxminən 400 kiloqram yüksək zənginləşdirilmiş uranın qaldığına inanır.