Təhsilin qara statistikası: Oxuma yazma bilməyənlərin sayı daha çox ola bilər

Erkən nikah və əmək uşaqların təhsildən kənar qalmasının əsas səbəbi kimi göstərilir

Azərbaycanda 5 nəfər 9-cu sinif şagirdi oxuyub-yazmağı bacarmır. Bu barədə məlumat Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən nəşr olunan “Abituriyent 12” jurnalında qeyd olunub. Jurnalda qeyd edilir ki, oxuyub-yazmağı bacarmayan şagirdlər  Bərdə, Ağcabədi, Saatlı, Lənkəran, Şabran rayonlarındadırlar. DİM oxuyub-yazmağı bacarmayan şagirdlərin daha çox olduğunu istisna etmir. Qeyd edək ki, bu məlumat 2024-cü ili əhatə edir. Ötən ilin hesabatına görə, 2023-cü ildəki imtahan nəticələrinə əsasən, 9-cu sinif şagirdləri arasında 5 nəfər, 11-ci sinif şagirdləri arasında isə 2 nəfərin oxuyub yazmaqda çətinlik çəkdiyi məlum olub.

Təhsil məsələləri üzrə ekspert Elçin Əfəndi Sherg.az-a açıqlamasında qeyd etdi ki, Dövlət İmtahan Mərkəzi hər il paytaxt və bölgələr üzrə buraxılış imtahanları, blok imtahanları və sairlə bağlı statistik göstəricilər təqdim edir:

- Təəssüfləndirici hal budur ki, müxtəlif bölgələrdə şagirdlərin erkən əmək fəaliyyətinə və ya erkən nikaha cəlb olunması səbəbindən tədris yarımçıq qalır, növbəti pilləyə keçid edilmir, beləliklə, tədrisdən kənarlaşma baş verir. 21-ci əsrdə hər hansı bir şagirdin oxuma-yazma  bilməməsi acınacaqlı vəziyyətdir. Mən burada Elm və Təhsil Nazirliyini, yaxud tabeli qurumları  günahlandırmıram. Burada məsuliyyət birbaşa valideynlərin üzərindədir. Valideyn çalışmalıdır ki, övladının təhsilinə nəzarət etsin. Ölkə Konstitusiyasında hər bir insanın təhsil almaq hüququ təsbit edilib, ölkəmizdə orta təhsil ödənişsizdir, Prezidentin bununla bağlı sərəncamları, göstəriş və tövsiyələri var. Dövlət büdcəsindən təhsil sektoruna hər il vəsait ayrılır, uşaq və gənclərin təhsil almaq hüqüqu tanınır. Dövlət hər bir uşağa, yeniyetmə və gəncə təhsil almaq hüququ və imkanı verdiyi halda, valideynlər övladlarını “kor” edir. Lap tutalım, ailə üzvünün əməyə cəlb olunmasına ehtiyac yaranırsa belə, yenə də valideyn çalışmalıdır ki, uşaq bunu məktəbdən, təhsildən yayınmaq hesabına etməsin.

E.Əfəndi qeyd etdi ki, DİM oxuma-yazma bilməyənlərin sayının daha çox ola biləcəyini istisna etmirsə, bunun səbəbləri var:

- Çünki DİM nəticələri yalnız imtahanlar vasitəsilə müəyyən edə bilir. DİM imtahan təşkil edib nəticələri təqdim edən qurumdur. Orta məktəblərdə IX və XI siniflərdə buraxılış imtahanları olur. İmtahanlardan əvvəl DİM nəticəni görə bilmir. Vəziyyət yalnız buraxılış imtahanında bilinir. Ona görə də DİM oxumağı, yazmağı bilməyən şagirdlərin daha çox ola biləcəyini istisna etmir. Vəziyyət belədir ki, ibtidai sinfə qəbul edilən şagirdlərin sayı ilə IX və ya XI sinfi bitirən şagirdlərin sayında qeyri-mütənasiblik olur. 1-ci sinfə məsələn, 130 min şagird qəbul edilibsə, orta məktəbi bitirənlərin sayı isə 100 mindirsə, deməli, burada  XI illik təhsil pilləsindən sonra təhsili davam etdirməyənlərlə yanaşı, təhsildən daha erkən yayınanlar da var. Bunlar ya erkən nikaha cəlb olunanlardır, ya da erkən yaşda qanunsuz əməyə cəlb olunanlar. Hər hansı şagirdin oxuma-yazma bilməməsinə ancaq bu səbəb ola bilər.