Təhsilsiz bərpa mümkün deyil

Əgər insan qayıdırsa, uşağı üçün məktəb, gənci üçün peşə məktəbi, müəllimi üçün iş yeri olmalıdır

Elmi-kütləvi, mədəni-maarif, təhsil proqramlarının hazırlanması

İnkişaf etmiş ölkələrdə peşə təhsilinə xüsusi önəm verilir. Peşə təhsili daha qısa zamanda əmək bazarına daxil olmağa imkan yaradır. Azərbaycanda da gələcəkdə peşə təhsilinin daha sürətlə inkişafı proqnozlaşdırılır və gözləniləndir. “Azərbaycan Respublikasının 2022-2026-cı illərdə sosial-iqtisadi inkişaf Strategiyası”nda da peşə təhsilinin daha da inkişaf etdirilməsi, onun əhatə dairəsinin genişləndirilməsi, peşə təhsili alan tələbələrin sayının 50 faiz artırılması nəzərdə tutulub.

Peşə təhsilinin inkişafı işğaldan azad olunan ərazilər üçün də prioritet istiqamətlərdən biridir. Regionda onun sosial-iqtisadi imkanlarına uyğun peşə təhsili şəbəkəsinin qurulması da nəzərdə tutulur.  

Artıq Şuşa peşə təhsili müəssisəsinin yenidən qurulmasına, Füzulidə yeni müəssisənin tikintisinə, Ağdam, Zəngilan, Qubadlıda layihələndirmə işlərinə başlanıb. Regionda intensiv qısamüddətli peşə təhsili layihələri də tətbiq edilir.

Yeri gəlmişkən, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə məskunlaşmış və 2025-2028-ci tədris illərində dövlət, bələdiyyə və özəl peşə təhsili müəssisələrinə qəbul olunmuş, habelə həmin təhsil müəssisələrində ödənişli əsaslarla təhsil almaqda olan şəxslərin təhsil haqqı dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına ödəniləcək. Bu, Prezident İlham Əliyevin təsdiqlədiyi “Təhsil haqqında” qanuna edilən dəyişiklikdə əksini tapıb.

"Peşə təhsili haqqında" qanuna da uyğunlaşdırma xarakterli dəyişiklik edilib.

Bu Qanun 2025-ci il sentyabrın 15-dən qüvvəyə minir.

Sözügedən Tədbirlər Planına əsasən həmin ərazilərdə məskunlaşan əhaliyə münasibətdə peşə hazırlığının və tədrisinin təşkili ilə bağlı 2024-2026-cı illər ərzində bir sıra tədbirlərin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulub. Təqdim olunan qanun layihəsi də işğaldan azad edilmiş ərazilərdə əhalinin dayanıqlı məşğulluğunun təmin edilməsi və zəruri kadr potensialının formalaşdırılması sahəsində həyata keçiriləcək tədbirlərdən biri kimi həmin ərazilərin iqtisadi potensialı və əmək bazarının tələbləri nəzərə alınaraq peşə təhsilinin stimullaşdırılması məqsədilə hazırlanıb. Belə ki, qüvvədə olan qanunvericiliyə əsasən işğaldan azad edilən ərazilərdə məskunlaşması nəzərdə tutulan əhaliyə münasibətdə peşə təhsili üzrə təhsil haqqının dövlət büdcəsi vəsaiti hesabına ödənilməsinə dair hər hansı normativ tənzimləmə mövcud deyil. Layihənin qəbulu nəticəsində işğaldan azad edilmiş ərazilərində məskunlaşmış Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının təhsil haqlarının dövlət büdcəsi hesabına maliyyələşdirilməsini təmin edən hüquqi mexanizm formalaşdırılmış olacaq.

Mütəxəssislər də hesab edir ki, Qarabağda peşə təhsilinə böyük ehtiyac var. Peşə təhsilinin inkişafı nəticəsində müxtəlif peşələrə yiyələnmiş gənclərimizin sayı artacaq və onların hər biri müxtəlif sahələrdə çalışaraq doğma torpaqlarda məskunlaşmanı daha da sürətləndirəcəklər.

Təhsildə Təhlil və Kommunikasiyalar Mərkəzinin direktoru Kamran Əsədovun “Şərq”ə açıqlamasına görə, bu dəyişiklik həm hüquqi baxımdan mühüm yenilik, həm də sosial baxımdan ədalətli və strateji addımdır. Eyni zamanda təhsil və inkişaf baxımından çoxşaxəli önəm daşıyır: 

“Əvvəla, bu dəyişiklik Konstitusiyanın 42-ci maddəsində təsbit olunan təhsil hüququnun təminatıdır. Dövlətin vətəndaş qarşısında öhdəliyi – keyfiyyətli və əlçatan təhsil imkanlarını genişləndirməkdir. İşğaldan azad edilmiş ərazilər hələ də infrastruktur baxımından tam bərpa olunmayıb. Təhsil müəssisələrində oxuyan gənclərin təhsil haqqının dövlət büdcəsindən ödənilməsi həmin bölgədə təhsilə marağı artırmaqla yanaşı, sürətli məskunlaşma prosesini də stimullaşdıracaq.

Bu təşəbbüs eyni zamanda peşə təhsilinə verilən strateji önəmin göstəricisidir. Azərbaycan artıq bir neçə ildir ki, ali təhsillə yanaşı, peşə təhsilini də inkişaf etdirməyi prioritet sayır. Bu dəyişiklik isə həmin siyasətin konkret mexanizmlə dəstəkləndiyini göstərir. Hədəf təkcə gəncləri ucuz və praktiki təhsilə yönəltmək deyil, eyni zamanda regionda iqtisadi canlanmanı təmin etmək üçün yerli ixtisaslı kadrlara ehtiyac yaradan peşə profilləri üzrə kadr hazırlığıdır”.

K.Əsədovun sözlərinə görə, bu qərar sosial bərabərliyin təminatı və ədalətli imkanların yaradılması baxımından əhəmiyyətlidir: “İşğaldan azad olunmuş bölgələrə köçən ailələrin əksəriyyəti təməl yaşayış ehtiyaclarını yeni təmin etməyə başlayıb. Bu səbəbdən təhsil haqqının dövlət tərəfindən ödənilməsi ailələrin maddi yükünü azaldacaq və gənclərin təhsildən yayınmasının qarşısını alacaq. Onu da deyim ki, bu təşəbbüs təkcə maliyyə yükünü azaltmaq yox, həm də orada təhsilin təşkili və davamlılığını təmin etmək üçün motivasiya mexanizmidir. Tələbə artdıqca, müəllim tələbatı artacaq, bu da təhsil işçilərinin bölgəyə cəlbini zəruri edəcək. Beləliklə, peşə məktəbi yalnız təhsil obyekti deyil, eyni zamanda sosial və iqtisadi canlanma mərkəzi funksiyasını daşıyacaq”.

Dünya təcrübəsində də oxşar yanaşmaların mövcud olduğunu xatırladan ekspert deyib ki, Polşa, Rumıniya və Baltikyanı ölkələrdə regional bərpa və inkişaf siyasətləri çərçivəsində dövlət müəyyən ərazilərdə təhsil haqqını üzərinə götürür: “Almaniyada isə bəzi sənaye bölgələrində ixtisaslı kadr hazırlığı üçün dövlət həm təhsil haqqını, həm də təqaüdləri təmin edir. Bu model Azərbaycanda tətbiq olunacaq sistemin uğurlu ola biləcəyini göstərir. Sonda isə qeyd edim ki, bu qərar, sadəcə, təhsil haqlarının ödənilməsi deyil, böyük bir qayıdış konsepsiyasının tərkib hissəsidir. Təhsilsiz bərpa mümkün deyil. Əgər insan qayıdırsa, uşağı üçün məktəb, gənci üçün peşə məktəbi, müəllimi üçün iş yeri olmalıdır. Bu dəyişiklik həmin məqsədə xidmət edir və işğaldan azad olunmuş torpaqlarda təsirli və dayanıqlı insan məskəninin formalaşması üçün strateji addımdır”.