Telefonunuz sizi öldürə bilər: Alimlər cihazın saxlandığı təhlükəli yerləri açıqlayıb

Telefonsuz qalmaq qorxusu, sosial media və oyunlar həqiqətən xəstəlikdir

Alimlər mobil telefonları saxlamaq üçün ən təhlükəli yerləri açıqlayıblar. Telefonlar üçün ən təhlükəli yerlərdən birinin avtomobilin sandıqçası (bardaçok) olduğu bildirilir. "Bardaçok”a qoyulan telefon qızdığına görə özündən toksiki maddələr sintez etməyə başlayır. Qadjeti yastığın altında saxlamaq da düzgün deyil. Çünki bu zaman şüalanma nəticəsində yuxuya getmək çətinləşir ki, bu da səhər baş ağrısına səbəb olur. Ən əsas isə telefonunuzu şalvarın arxa və ya ön cibinə qoymaqdan çəkinməlisiniz. Həkimlər bildirirlər ki, yenə də şüalanma nəticəsində insanda sonsuzluq və ciddi onkoloji xəstəliklər meydana gələ bilər.  

Türkiyəli həkim, psixoterapevt Yavuz Samur mobil telefon asılılığının, günün 24 saatı, gecə-gündüz smartfondan ayrılmamağın, gözləri davamlı olaraq ekrana tuşlamağın insan sağlamlığına hədsiz ziyanlı olduğunu, bir çox xəstəliklərə səbəb ola biləcəyini açıqlayıb: 

- Alexander Qrehem Bell (mobil telefon ixtiraçısı) indi həyata qayıtsaydı, icad etdiyi telefonun hansı forma aldığını görüb başını itirərdi. Telefon asılılığı kimi bir şeyin olması isə onu az qala dəli edərdi. Bu gün mobil telefonlar həyatımızın, işimizin, məişətimizin ayrılmaz hissəsidir. Amma bunun asılılıq, maniya halı alması çox təhlükəlidir. Xüsusilə mesajlaşma proqramları, oyunlar və sosial media proqramları telefon asılılığının əsas səbəblərindəndir. “Gecə telefonuma baxmağa ehtiyac duymuram, onsuz da yata bilərəm” və ya “Səhər oyananda ilk etdiyim iş telefonuma baxmamaqdır” deyənlərin sayı bəlkə də çox azdır. Telefon asılılığı nədir? 

Y.Samur qeyd edib ki, əsasən texnologiya asılılığı çətiri altında qəbul edilə bilən telefon asılılığı, həddindən artıq telefon istifadəsi nəticəsində yaranan bir impuls nəzarət pozuqluğu növü hesab olunur. Telefonsuz yaşaya bilməyən, telefonu yanında olmayanda narahat olan, günün demək olar, hər anında telefonunu yoxlamaq ehtiyacı hiss edənlər telefon asılıları sayıla bilər. Əslində, telefon asılılığına səbəb olan əsas amil telefonun özü deyil. Ən əsas səbəblər telefonda edilən hərəkətlərdir. Bu hərəkətlərdən ən çox görülənləri mobil oyunlar, mətn mesajları və e-poçt yoxlamalarıdır. Telefondan asılılığın əlamətlərini hər kəs özü təsbit edə bilər. Əgər telefonunuzu tez-tez əlinizə alıb gələn mesajlara, paylaşılan statuslara baxmaq ehtiyacı hiss edirsinizsə, telefondan istifadə daha uzun müddət alırsa, telefonunuz yanınızda deyilsə, telefondakıları izləyə bilmirsinizsə, bu, sizdə əsəbilik, narahatlıq yaradırsa, hətta bu sizdə ciddi şəkildə stressə səbəb olursa, demək, telefon asılılıqlısınız. Elə nsanlar var, üz-üzə, canlı görüşməkdənsə telefon vasitəsilə mesajlaşmağı, danışmağı üstün tuturlar. Yəni telefona üstünlük verirlər, canlı ünsiyyətə deyil. Bu, həmin insanların sosial bağlarının qopduğunu göstərir. Bəziləri yemək yeyərkən telefondan ayrılmır. Gəzinti zamanı da telefondan əl çəkmirlər. Qonaq getdikdə, söhbət etmək əvəzinə davamlı telefona baxırlar.  

Y.Samur mobil telefonların insan orqanizminə, sağlamlığa zərərlərindən də danışıb: 

- Telefona həddindən artıq vaxt ayıranlarda yuxu və yemək rejimində pozulmalar yaranır. İndi, telefonsuz qalmaq qorxusunun ədəbiyyatda belə bir adı var: Nomofobiya. Nomofobiyadan əziyyət çəkən insanlar qısa müddət ərzində telefonlarından uzaq olduqda impulsiv davranışlar, əsəbilik və diqqəti cəmləməkdə çətinlik çəkə bilərlər. Telefon asılılığı beynəlxalq ədəbiyyatda xəstəlik kimi tərif edilir. Sosial media və mobil oyunların getdikcə populyarlaşması ilə pik həddə çatan bu xəstəliyin səbəblərini axtarmaq çox da uzaqda deyil. İnsandan insana dəyişsə də, smartfon asılılığının ən çox görülən səbəbləri sosial ünsiyyətdə çatışmazlıqlar, özünə inamın olmaması, dərhal yeni texnologiyaları sınamaq istəyi, sosial media kanallarında qurulan virtual əlaqələr və dostluqların daha cəlbedici hesab edilməsidir. Ekran asılılığı çətiri altında nəzərdən keçirilə bilən planşet asılılığı və telefon asılılığının zərərlərini iki əsas kateqoriyaya bölmək lazımdır: psixoloji zərərlər və fiziki zərərlər. Telefon asılılığının psixoloji zərərləri daim depressiya hissi, telefona görə görülən və ya edilməmiş işlərə görə özünü günahkar hiss etmək, anksiyete pozğunluqları, qəzəb və ya çəkilmə simptomları nümayiş etdirilməsi, edilməsi lazım olan işlərin davamlı olaraq təxirə salınması səbəbindən qeyri-adekvatlıq hissləri, real həyata qarışmaq qorxusu, vaxtı idarə etməkdə çətinlik, daimi və qəzəbli özünümüdafiə mexanizmlərinin inkişafı, yeni öhdəliklər götürməmək və ya onları yerinə yetirməmək, daimi və mənasız əhval dəyişikliyi. Telefon asılılığının fiziki zərərləri isə telefonun tez-tez istifadə edildiyi yerlərdə - əllərdə və barmaqlarda narahatlıq, oynaq pozğunluqları, hətta Karpal Tunel Sindromuna gətirib çıxarır. Bəzən ürəkbulanma ilə müşayiət olunan baş ağrısı və başgicəllənmə, düzənsiz yuxu rejimləri, qidalanma rejiminin pozulmasının səbəb olduğu həzm problemləri, boyun, bel və arxa nahiyədə ağrılar, gözlərdə quruluq və oxşar göz problemləri. Bir insan telefon asılılığı olub-olmadığını yoxlamaq istəyirsə, bu suala cavan versin: “telefonsuz nə qədər, neçə saat və ya neçə dəqiqə qala bilərəm?” Bir məsələni də aydınlaşdıraq ki, əgər siz telefonunuzu evdə unutmusunuzsa,  özünüzü narahat hiss edirərək onu tez bir zamanda geri qaytarmaq istəyirsinizsə, bu, telefon asılılığı demək deyil hələ. Vəziyyətə bağlı olaraq telefon həmin vaxt sizin üçün vacib ola bilər. Məsələ mütləq vacib olmadığı hallarda telefonsuz qala bilməyi nə qədər bacarmağınızdır.