Tərbiyə hər yaşda var...

İnsan axar su kimidir, hər gün, hər saat, hər an axır, dəyişir. Kim desə ki, tərbiyə müəyyən bir yaşa qədər mümkündür, inanmayın. İnsan hər yaşda özünü dəyişə, inkişaf etdirə bilər.
Sevimli Peyğəmbərimizin (s.ə.s.) çox gözəl bir sözü var: “Ard-arda iki günü bərabər olan zərərdədir”. Yəni, insan hər gün nəsə yeni bir yaxşılıq etməli, kimlərinsə işinə yaramalı, dərdlərinə məlhəm olmalıdır. Özünə güvənmək, hər gün daha yaxşı olmaq, insanlar üçün daha faydalı hala gəlmək insandan əzm istəyir. Doğrudur, hər insanın öz xarakteri var, amma əsas məsələ xarakteri yaşamaq deyil, haqqı, ədaləti əsas götürmək, doğru olan istiqamətə yönəlməkdir. Bizim tərbiyə anlayışımız budur.
Tərbiyə mövzusunda ən mühüm məqama toxunmaq istəyirik. Qəbul edilmiş bir həqiqət var: Siz tərbiyəli, dürüst övlad yetişdirmək istəyirsinizsə, əvvəlcə özünüzü tərbiyə edin, onsuz da uşaq sizdən nə görürsə, onu götürəcək. Yəni, valideyn ailədə onun-bunun qeybətini edirsə, yalan danışırsa, haqsız davranırsa, ağzından dürr də tökülsə, heç bir faydası olmayacaq. Çünki uşaq valideynin sözündən çox, davranışından örnək alacaq.
Unutmayaq ki, uşaq ətrafında hər şeyi müqayisə yolu ilə dəyərləndirir. Yəni, valideyn övladın gözündən düşərsə, övlad valideyndən çox başqasına etimad edərsə, heç şübhəsiz, onu da özünə örnək hesab edəcək. Bu zaman da, əlbəttə, valideyn sözü o uşaq üçün təsirli olmayacaq.
Özünü və dolayısı ilə başqalarını tərbiyə etmək insandan özünəinam tələb edir. Özünə inanmaq öz daxili gücünü, iradəsini səfərbər etməkdir, daim yaxşılığa tərəf dönməkdir, ancaq özünə aşiqlik deyil. Özünü başqalarından üstün görmək, “Mənsiz olmaz” düşüncəsinə qapılmaq insanı dəyərsizləşdirir, hər kəsdən təcrid edir.
Doğruluq təkcə söz deyil, ədalətdir, Allaha imandır, həyatını dünya nemətlərinə görə deyil, Allahın (c.c.) əmrlərinə görə şəkilləndirməkdir, əksər mənəvi gözəlliklərin qaynağıdır. Bu mövzuda söhbətimizi tanınmış İslam alimi Əbdülqadir Geylaninin hələ uşaq ikən başına gələn bir hadisə ilə davam etdiririk: Əbdülqadir Geylani məktəb yaşına çatanda elm öyrənmək üçün Bağdada getmək istəyir. Anası onu çox istəsə də, elmdən, öyrənməkdən söz düşəndə razılaşmalı olur. Rəhmətlik atasından qalmış qızılların yarısını o biri oğluna ayırır, yarısını da Əbdülqadirin kaftanının astarına tikir. Və oğluna nəsihət edir:
- Heç vaxt yalan danışma!
Balaca Əbdülqadir kiçik bir karvanla el-obasından ayrılıb Bağdada yola düşür. Dağlar, dərələr, çöllər aşırlar. Karvan xeyli yol gedəndən sonra birdən quldurlar qarşılarını kəsir. Karvan əhli özünü itirir. Quldur dəstəsi çox əzazil adamlar idilər. Yol kəsir, karvan soyur, hər şeyi talan edirdilər. Karvanın qarşısını divar kimi kəsən bir dəstə quldur:
- Tərpənməyin və nəyiniz varsa, yerə tökün, - deyə qışqırır.
Hamını dəhşət bürüyür, heç kim qorxusundan yerindən tərpənmir. Nə söz deməyə macalları, nə də müqavimət göstərməyə qüvvələri olur. Quldurlar karvanı talan etməyə başlayırlar. Malları yağmalayıb quldurbaşının qarşısında yerə sərilmiş iri bir örtüyün üstünə tökürlər. Əşyalardan bir təpə əmələ gəlir. Bu vaxt azğın quldurlardan biri gəlib Əbdülqadirin qarşısında dayanır və deyir:
- Ey dərviş qiyafəli uşaq, sənin nəyin var?
Balaca Əbdülqadir:
- Qırx qızılım var, - deyir.
Quldur inanmaq istəmir:
- Yalan danışma, kasıb uşaq. Qırx qızılı sən heç yuxuda da görə bilməzsən.
Quldurlardan biri sözə qarışır:
- Bəs o dediyin qızıllar hanı?
Əbdülqadirin verdiyi cavab quldurları daha da heyrətləndirir:
- Kaftanımın astarına tikilib.
Quldur dərhal uşağın yaxasından yapışıb qışqırır:
- Gəl!
- Hara?
- Başçımızın yanına!
Və ürkək baxışlı uşağı quldurbaşının yanına aparırlar. Quldurbaşı Əbdülqadiri üstdən-aşağı süzüb soruşur:
- Ay uşaq! Deyirsən, qırx qızılın var, düzdür?
- Bəli!
- Qızıllar haradadır?
- Kaftanıma tikilib.
O saat Əbdülqadirin kaftanını söküb qızılları götürürlər. Quldurbaşı heyrətini gizlədə bilməyib soruşur:
- Ay uşaq! De görüm, səndə qızıl olduğunu niyə boynuna aldın?
Əbdülqadir Geylani şirin bir təbəssümlə cavab verir:
- Anam mənə doğru danışmağı və Allahın rizasını unutmamağı tapşırdı. Doğruluq sədaqət, yalançılıq isə xəyanətdir. Mən xəyanət edə bilməzdim!
Gözünü qan, qəlbini günah tutmuş quldurbaşını elə bil ildırım vurur. Nur üzlü Əbdülqadirə xeyli baxır. O məsum üzün dürüstlük ifadəsi quldurbaşının daşlaşmış ürəyini yumşaldır. Birdən gözləri bulud kimi dolur və ağlamağa başlayır:
- Baxın, bu balaca uşaq anasına verdiyi sözə necə sadiqdir. O, anasına xəyanət etmədiyi halda, mən neçə vaxtdır Allahın sözünə və əmrlərinə xəyanət edirəm. Vay mənim halıma! Vay mənim halıma! Bu gün bütün günahlarıma və pis əməllərimə tövbə edirəm. Bu gözəl uşaq məni zülmətdən nura çıxardı.
Daş kimi bərk, qaya kimi sərt ürəkli quldurbaşının gözlərinin dolması və yanaqlarının islanması o biri quldurlara da təsir edir. Hamısı bir ağızdan qışqırır:
- Ey başçımız, bu günə qədər yol kəsməkdə, adam soymaqda və quldurluq etməkdə başçımız idin. İndi də tövbə və yaxşılığa dönməkdə başçımız ol! Biz yenə sənin əmrindəyik.
Quldurbaşı yaşlı gözlərini quldurlara dikib deyir:
- Elə isə kimdən nə almısınızsa, bir-bir özlərinə qaytarın və gəlin, elə buradaca günahlarımıza tövbə edək!
Quldurların hamısı bir ağızdan hayqırır:
- Baş üstə!
O saat karvandan alınan mallar, pullar, qızıllar sahiblərinə qaytarılır və karvan sağ-salamat yoluna davam edir.
Özünü yetişdirmək çox böyük güc tələb edir. Bir tərəfdən əxlaqi keyfiyyətlərlə yaşamalı, digər tərəfdən də çalışmalı, zəhmətdən çəkinməməlisən. Halallıq çərçivəsində, yalansız, dürüst bir həyat yaşamaq üçün əvvəlcə nələrdən imtina etməli olduğunu müəyyən etməli və qəti qərar verməlisən. Bu mövzuda güzəşt yoxdur. “Bir az günahdan bir şey olmaz”, yaxud “Bu gün istədiyimi edim, sabahdan başlayaram” düşüncəsi acizlikdir, qətiyyətsizlikdir və beləsi heç vaxt istədiyi hədəfə çata bilməz.
Bir məsələ də var ki, insan özünü nəyə və niyə hazırladığını dəqiq bilməlidir. Məqsədin sərvətə, şöhrətə, hörmətə sahib olmaqdırsa, həyatını ona görə qurmalısan, yox əgər hər işdə Allah rizasını əsas alırsansa, bu seçim daha böyük fədakarlıqlar tələb edir. Amma bütün hallarda dürüstlük, təvazö, səmimiyyət insana fayda gətirir. Özünü yetişdirmək də elə budur, nə olursa-olsun dürüst olmaq...
Murad Məmmədov