Texnologiya bizi gücləndirir, yoxsa əvəz edir?

Son illərdə süni intellekt həyatımıza yalnız bir texnoloji yenilik kimi yox, həm də mədəni, psixoloji və etik bir hadisə kimi daxil olub.

Artıq onu sadəcə bir alət kimi deyil, bəzən qərar verən, düşünən, hətta hiss edən bir varlıq kimi qavramağa başlamışıq. Bəs bu inkişaf bizi daha az insan edirmi, yoxsa əksinə bizi daha çox insan kimi yaşamağa azad edirmi?

Əgər insanlıq sadəcə əzələyə, fiziki əməyə və ya məlumat əzbərləməyə əsaslanırdısa, süni intellekt bizi çoxdan ötüb keçmişdi. Amma insanlıq bununla bitmir duyğu, empatiya, məsuliyyət və seçim kimi anlayışlar onun əsas sütunlarıdır. Məsələn, süni intellekt bir məqalə yaza bilər, lakin o yazının mənəvi məsuliyyətini daşıya bilməz. O, tibbi diaqnoz qoya bilər, amma insan həyatının psixoloji dəyərini qiymətləndirə bilməz.

Buradan belə nəticə çıxır ki, süni intellekt bizi yalnız “mexaniki işlərdən” azad etmir . Ö, bizi insanlığın daha dərin qatları ilə qarşı-qarşıya qoyur.

Süni intellektin həyatımıza daxil olması bir çox gündəlik yükü üzərimizdən alır: tərcümə, analiz, məlumatların emalı, bəzən isə dizayn və planlaşdırma. Bu isə bizə düşünmək, yaradıcılıqla məşğul olmaq, insanlara daha çox vaxt ayırmaq üçün imkan yaradır. Başqa sözlə, texnologiya bizi məcburi funksiyalardan azad edir ki, biz də öz “olmaq” halımıza daha çox fokuslanaq. Ancaq digər tərəfdən, bəzi fikirlər də var ki, Sİ bizi tənbəlləşdirir, insanın zəka əzələlərini zəiflədir, onu passiv və asılı varlığa çevirir. Əgər hər şeyi maşın həll edirsə, insanın funksiyası nədir? Bu sual da süni intellektdən qorxunun əsas səbəblərindəndir.

Daha bir önəmli məsələ isə qərarvermə məsuliyyətidir. Məsələn, süni intellektli avtonom avtomobil qəzadan qaçmaq üçün bir insanı seçib digərinə zərər verərsə, bu qərarın məsuliyyəti kimə aiddir? Alqoritmi yazan mühəndisə? İstifadəçiyə? Yoxsa dövlətə? Bu artıq təkcə texniki deyil, dərin etik və hüquqi müstəviyə çıxan bir sualdır.

Bu da göstərir ki, təhlükəli olan süni intellektin özü deyil, ona verdiyimiz səlahiyyətlər və müəyyən etdiyimiz sərhədlərdir. Gələcəkdə insanlığımızı məhz bu sərhədlər formalaşdıracaq.

Əslində, süni intellekt nə mələkdir, nə də şeytan. O, sadəcə bir gücdür istiqamətini isə biz müəyyənləşdiririk. Əgər bu gücdən yalnız məhsuldarlığı artırmaq, insanı əvəzləmək və idarə etmək üçün istifadə etsək, süni intellekt bizi ruhsuzlaşdıracaq. Amma onu insanlığın yüksəlişi, yaradıcılıq, empatiya və etik şüurun güclənməsi üçün istifadə etsək bu, bizi azad edə bilər.

Ən önəmlisi isə budur: süni intellekt insanlığı yox etmir, o, insanlığı daha dərindən sorğulamağa məcbur edir.

Leyla Mirzə

Bizimyol.info