Təyyarələr niyə avtomobillər kimi geriyə hərəkət edə bilmir? ARAŞDIRMA FOTO

Bəzən təyyarələrin hava limanlarında tərsinə hərəkət etdiyini gördükdə istər-istəməz təəccüblənirik. Çünki beynimizdə dərhal belə bir sual yaranır: “Təyyarələrdə geriyə getmək necə olur?”

Avtosfer.az xəbər verir ki, təyyarələrdə avtomobillərdəki kimi geri hərəkət üçün ayrıca dişli sistem və ya xüsusi mexanizm yoxdur. Yəni təyyarələr öz mühərrikləri və təkərləri ilə geriyə hərəkət edə bilmirlər. Bu səbəbdən də yer səviyyəsində geri hərəkət zərurəti yarandıqda xüsusi həllər tətbiq edilir.

Təyyarələr yerdə necə geriyə hərəkət edir?

Təyyarələr havada olduqları zaman rahatlıqla istənilən istiqamətə dönə bilirlər. Səma sonsuz olduğundan manevr üçün heç bir məhdudiyyət yoxdur. Lakin yerə endikdən sonra, xüsusilə də hava limanlarında, darvazalardan çıxarkən və ya hərəkət zolaqlarında manevr etmək lazım gələndə geri hərəkət vacib olur. Bu zaman "itələyici traktorlar" (“pushback tug”) adlanan xüsusi texnikadan istifadə olunur.

Bu maşınlar xüsusi yedəkləmə çubuğu vasitəsilə təyyarəyə birləşdirilir və pilotların idarəsi olmadan təyyarəni geriyə doğru dartır. Sükan və hərəkət tam şəkildə traktorun operatoru tərəfindən tənzimlənir. Başqa sözlə, təyyarə tərsinə dönmür, sadəcə geriyə çəkilir.

Bəzi təyyarələrdə mühərriklərdən gələn hava axınını əks istiqamətə yönəltməklə geri hərəkət mümkün olur. Bu üsula “powerback” deyilir. Bu zaman mühərriklərin içində yerləşən təkan reverserləri (“thrust reversers”) işə düşür və yaranan güclü hava axını təyyarənin arxaya hərəkət etməsinə imkan verir.

Lakin bu metod geniş yayılmayıb. Çünki:

1)Güclü hava axını ətrafdakı kiçik əşyaları uçura və ciddi təhlükə yarada bilər;

2)Təyyarələrdə arxa görüntü kameraları və yan güzgülər olmadığı üçün pilotlar geriyə hara hərəkət etdiklərini görə bilmirlər;

3)Bu səbəbdən də bir çox hava limanlarında reverser üsulu ilə geri hərəkət etmək qəti qadağan olunub.

Nəticə olaraq, avtomobillərdən fərqli olaraq, həm texniki quruluş, həm də təhlükəsizlik baxımından təyyarələrin öz gücü ilə tərsinə hərəkət etməsi mümkünsüzdür. Bu səbəbdən, hava limanlarında təyyarələrin geri manevri üçün yalnız itələyici traktorlar və xüsusi personaldan istifadə olunur. “Powerback” üsulu isə yalnız xüsusi şərtlərdə və məhdud məkanlarda tətbiq edilir.

Eltac Zülfüqaroğlu