Icma.az
close
up
RU
The Economist : Dünya xərçənglə müharibədə qalib gələcək Bəs necə?

The Economist : Dünya xərçənglə müharibədə qalib gələcək Bəs necə?

Icma.az, Qaynarinfo portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

"Xərçənglə mübarizədə tərəqqi heyranedicidir: Ölüm nisbəti əhəmiyyətli dərəcədə azalıb və daha da azalacağa bənzəyir".

Qaynarinfo xəbər verir ki, bunu "The Economist" qəzeti yazıb.

"1971-ci ildə ABŞ prezidenti Riçard Nikson xərçənglə müharibə elan etdi. Cəmi iki il əvvəl, böyük elmi ambisiyalar və dövlət iradəsinin birləşməsi sayəsində "Apollon" proqramı insanları Aya çatdırmışdı və xərçəngə qalib gəlməyə dair ümidlər yüksək idi. Bəzi həkimlər ciddi şəkildə xərçəngin müalicəsinin bir neçə il ərzində tapılacağını deyirdilər. Onlar səhv etdilər. Bu gün hər bir böyük yaşlı insan ya özü xərçənglə üzləşib, ya da onunla mübarizə aparan birini tanıyır - çox vaxt isə hər ikisi. İnkişaf etmiş ölkələrdə kişilərin yarısı və qadınların 1/3-i bir və ya digər formada xərçəng gözləyir. ABŞ-də xərçəng ürək xəstəliklərindən sonra ölüm səbəbləri arasında ikinci yeri tutur, ildə təxminən 600 min van alır", deyə nəşr qeyd edir.

Qlobal miqyasda hər altı ölümdən birinin səbəbkarı xərçəngdir. Əgər "qələbə" onillik (və ya hətta iki-üç onillik) ərzində tam müalicə kimi başa düşülürsə, onda müharibənin uduzulduğu görünür:

"Amma bu belə deyil. Real tərəqqi aşkardır və davam edir. Xərçəng yaşla sıx bağlıdır. Hesablamadan insanların daha uzun yaşaması faktını çıxarsaq, aydın olur: varlı ölkələrdə xərçənglə mübarizədə dönüş nöqtəsi 1990-cı illərin əvvəllərində baş verdi. O vaxtdan bəri xərçəngdən yaşa görə tənzimlənmiş ölüm nisbəti ilbəil sabit şəkildə azalır. ABŞ-də bu göstərici bu gün 1990-cı illərlə müqayisədə üçdə bir azdır. Digər inkişaf etmiş ölkələrdə də oxşar dinamika müşahidə olunur".

Bəzilərinin "ildırım müharibəsi" kimi gözlədiyi şey, uzunsürən, lakin uğurlu bir yorğunluq müharibəsinə çevrilib. Bununla belə, bəzi qələbələr həqiqətən də heyrətamiz olub: əvvəl uşaq leykemiyası diaqnozu hökm kimi səslənirdi, bu gün isə beşillik sağ qalma nisbəti 90%-i keçir:

"Xərçəng tək bir xəstəlik deyil, bütöv bir qrup xəstəlik olduğundan, uğur tək bir irəliləyişdən deyil, minlərlə kiçik addımlardan gəldi: erkən diaqnostikanın, cərrahiyyənin, dərman terapiyasının təkmilləşdirilməsi".

Gələcək uğurlar haradan gələcək?

Qəzet yazır ki, uğur üç əsas mənbədən gələcək. Birincisi - varlı ölkələrin uğurlu həllərinin bütün dünyada tətbiqi. Xərçənglə mübarizədə ən çox qiymətləndirilməyən qələbə profilaktikadır. Bəlkə də ona görə ki, qarşısı alınan xəstəliklər müalicə olunanlardan daha az diqqət çəkir. Məsələn, inkişaf etmiş ölkələrdə siqaret çəkmə səviyyəsinin azalmasının 1975-ci ildən bəri ABŞ-də 3 milyondan çox həyatı xilas etdiyi təxmin edilir. Siqaret çəkmə hələ də dünyada hər beş xərçəng ölümündən birinə səbəb olduğundan, yoxsul və inkişaf etməkdə olan ölkələrdə antitütün kampaniyaları böyük fayda gətirə bilər.

Tərəqqinin ikinci mənbəyi - dərmanların ucuzlaşması və onları almağa imkan verən gəlirlərin artmasıdır. Uşaqlıq boyunu xərçəngi - ən çox yayılmış qadın onkoloji xəstəliklərindən biridir, demək olar ki, həmişə insan papilloma virusu (HPV) tərəfindən törədilir. 2008-ci ildə Böyük Britaniya yeniyetmələri HPV-yə qarşı peyvənd etməyə başlayıb. 15 il sonra 30 yaşdan aşağı qadınlar arasında xəstələnmə 90% azalıb. Ölkədə artıq bu xərçəng formasının 2040-cı ilə qədər kökünün kəsilməsindən danışılır. Birinci nəsil peyvənd bahalı idi, amma bu gün Hindistanda daha ucuz versiyası hazırlanıb və ölkədə genişmiqyaslı peyvəndləmə proqramı başlayıb.

Üçüncü yol - yeni elmi biliklərin kliniki praktikada tətbiqidir. Bu iki mərhələni əhatə edir: ən çox risk altında olanları müəyyən etmək və xəstəliyin özünü göstərməmiş inkişafını dayandırmağı öyrənmək.

Alimlər artıq hansı gen mutasiyalarının riski artırdığını bilirlər - məsələn, döş və prostat xərçəngi ilə əlaqəli BRCA-1 mutasiyası. Lakin xərçəng xəstələrinin yarısından azının məlum risk amilləri var. Və hətta prekanser (xərçəngöncəsi) dəyişiklikləri zamanı belə - həmişə zərərli şiş yaranmır. Məsələn, bağırsaqdakı poliplərin cəmi 5-10%-i xərçəngə çevrilir.

Məqsəd - bu nüansları anlamaq və müalicənin maksimum effektiv olduğu ən erkən mərhələlərdə xərçəngi aşkar etməyi öyrənməkdir. Bu, biobanklara giriş, həmçinin canlı hüceyrələrdə gen fəaliyyətinin izlənməsi texnologiyalarına giriş tələb edir - bu on il əvvəl mümkün deyildi.

Yeni biomarkerlar (qanda və hətta nəfəsdə) və genlərin ətraf mühil amilləri ilə qarşılıqlı əlaqəsinin anlaşılması sayəsində həkimlər həqiqətən kimə müalicə lazım olduğunu daha dəqiq müəyyən edə biləcəklər. Bu, bahalı və ağır keçən lazımsız əməliyyatların, kimyaterapiyanın və şüa terapiyasının qarşısını almağa kömək edəcək.

"Kimə həqiqətən müalicə lazım olduğunu müəyyən etməklə, həkimlər getdikcə daha geniş üsullar çeşidini tətbiq edə biləcəklər. Bəzi ucuz preparatlar profilaktikada effektivliyini göstərir. Məsələn, aspirin, irsi xəstəlik olan Linç sindromu olan xəstələrdə bağırsaq xərçəngi riskini yarıya endirir. Şəkər xəstəliyinə qarşı ucuz preparat olan metformin, müəyyən növ döş xərçəngi keçirmiş qadınlarda təkrarlanma ehtimalını azaldır. Yeni nəsil preparatlar, məsələn, GLP-1 reseptor aqonistləri (Ozempiq kimi) də ümidverici nəticələr göstərir", deyə "The Economist" yazır.

Yeni istiqamət: İmmun sistemi xərçəngə qarşı

Ənənəvi üsullara - cərrahiyyəyə, kimyaterapiyaya və şüalı terapiyaya - yeni bir strategiya əlavə olunur: şişlə mübarizə üçün öz immun sisteminin aktivləşdirilməsi. Bəzi peyvəndlər konkret xəstəyə və artıq inkişaf etmiş xərçəngə uyğunlaşdırılacaq.

Digərləri adi peyvəndlər kimi təsir edəcək və xərçəngin erkən mərhələdə yaranmasının qarşısını alacaq. Döş və bağırsaq xərçənginə qarşı peyvəndlər artıq klinik sınaqdan keçir.

Səssiz qələbə

Yaxşı xəbərlər nadir hallarda başlıqlara düşür, xüsusən də tədricən baş verdikdə. Xərçəngə qarşı müharibə də məhz belədir. Hər şey mükəmməl deyil: dərmanlar hələ də bahalıdır, dərman şirkətləri xəstəliyi hələ inkişaf etməyən xəstələrdə yan təsirlərə görə məhkəmə iddialarından qorxurlar, Tramp administrasiyası Milli Xərçəng İnstitutunun maliyyələşməsini kəsməyi planlaşdırır - bu elmi geriyə atıb gəncləri peşədən uzaqlaşdıra bilər.

"Lakin buna baxmayaraq, qiymətlər aşağı düşəcək, yeni dərmanlar bazara çıxacaq, iş isə Avropada, Çində və digər ölkələrdə davam edir. 2025-ci ildə Çin onkologiya tədqiqatlarının sayına görə ilk dəfə ABŞ-ni ötüb keçdi. Və məhz buna görə də xərçəngdən yaşa görə ölüm nisbəti azalmağa davam edəcək - ilbəil", deyə nəşr yekunlaşdırıb.

Aydın

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:255
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 18 İyul 2025 11:04 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see373

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see335

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see293

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see269

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see266

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see257

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see246

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see239

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see238

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see225

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see219

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see217

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see214

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see211

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see210

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see206

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see206

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see200

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see199

“PAŞA Sığorta”nın yeni mobil tətbiqi istifadəyə verilib

18 Noyabr 2026 12:12see182
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri