Icma.az
close
up
RU
The Economist : Dünya xərçənglə müharibədə qalib gələcək Bəs necə?

The Economist : Dünya xərçənglə müharibədə qalib gələcək Bəs necə?

Icma.az, Qaynarinfo portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

"Xərçənglə mübarizədə tərəqqi heyranedicidir: Ölüm nisbəti əhəmiyyətli dərəcədə azalıb və daha da azalacağa bənzəyir".

Qaynarinfo xəbər verir ki, bunu "The Economist" qəzeti yazıb.

"1971-ci ildə ABŞ prezidenti Riçard Nikson xərçənglə müharibə elan etdi. Cəmi iki il əvvəl, böyük elmi ambisiyalar və dövlət iradəsinin birləşməsi sayəsində "Apollon" proqramı insanları Aya çatdırmışdı və xərçəngə qalib gəlməyə dair ümidlər yüksək idi. Bəzi həkimlər ciddi şəkildə xərçəngin müalicəsinin bir neçə il ərzində tapılacağını deyirdilər. Onlar səhv etdilər. Bu gün hər bir böyük yaşlı insan ya özü xərçənglə üzləşib, ya da onunla mübarizə aparan birini tanıyır - çox vaxt isə hər ikisi. İnkişaf etmiş ölkələrdə kişilərin yarısı və qadınların 1/3-i bir və ya digər formada xərçəng gözləyir. ABŞ-də xərçəng ürək xəstəliklərindən sonra ölüm səbəbləri arasında ikinci yeri tutur, ildə təxminən 600 min van alır", deyə nəşr qeyd edir.

Qlobal miqyasda hər altı ölümdən birinin səbəbkarı xərçəngdir. Əgər "qələbə" onillik (və ya hətta iki-üç onillik) ərzində tam müalicə kimi başa düşülürsə, onda müharibənin uduzulduğu görünür:

"Amma bu belə deyil. Real tərəqqi aşkardır və davam edir. Xərçəng yaşla sıx bağlıdır. Hesablamadan insanların daha uzun yaşaması faktını çıxarsaq, aydın olur: varlı ölkələrdə xərçənglə mübarizədə dönüş nöqtəsi 1990-cı illərin əvvəllərində baş verdi. O vaxtdan bəri xərçəngdən yaşa görə tənzimlənmiş ölüm nisbəti ilbəil sabit şəkildə azalır. ABŞ-də bu göstərici bu gün 1990-cı illərlə müqayisədə üçdə bir azdır. Digər inkişaf etmiş ölkələrdə də oxşar dinamika müşahidə olunur".

Bəzilərinin "ildırım müharibəsi" kimi gözlədiyi şey, uzunsürən, lakin uğurlu bir yorğunluq müharibəsinə çevrilib. Bununla belə, bəzi qələbələr həqiqətən də heyrətamiz olub: əvvəl uşaq leykemiyası diaqnozu hökm kimi səslənirdi, bu gün isə beşillik sağ qalma nisbəti 90%-i keçir:

"Xərçəng tək bir xəstəlik deyil, bütöv bir qrup xəstəlik olduğundan, uğur tək bir irəliləyişdən deyil, minlərlə kiçik addımlardan gəldi: erkən diaqnostikanın, cərrahiyyənin, dərman terapiyasının təkmilləşdirilməsi".

Gələcək uğurlar haradan gələcək?

Qəzet yazır ki, uğur üç əsas mənbədən gələcək. Birincisi - varlı ölkələrin uğurlu həllərinin bütün dünyada tətbiqi. Xərçənglə mübarizədə ən çox qiymətləndirilməyən qələbə profilaktikadır. Bəlkə də ona görə ki, qarşısı alınan xəstəliklər müalicə olunanlardan daha az diqqət çəkir. Məsələn, inkişaf etmiş ölkələrdə siqaret çəkmə səviyyəsinin azalmasının 1975-ci ildən bəri ABŞ-də 3 milyondan çox həyatı xilas etdiyi təxmin edilir. Siqaret çəkmə hələ də dünyada hər beş xərçəng ölümündən birinə səbəb olduğundan, yoxsul və inkişaf etməkdə olan ölkələrdə antitütün kampaniyaları böyük fayda gətirə bilər.

Tərəqqinin ikinci mənbəyi - dərmanların ucuzlaşması və onları almağa imkan verən gəlirlərin artmasıdır. Uşaqlıq boyunu xərçəngi - ən çox yayılmış qadın onkoloji xəstəliklərindən biridir, demək olar ki, həmişə insan papilloma virusu (HPV) tərəfindən törədilir. 2008-ci ildə Böyük Britaniya yeniyetmələri HPV-yə qarşı peyvənd etməyə başlayıb. 15 il sonra 30 yaşdan aşağı qadınlar arasında xəstələnmə 90% azalıb. Ölkədə artıq bu xərçəng formasının 2040-cı ilə qədər kökünün kəsilməsindən danışılır. Birinci nəsil peyvənd bahalı idi, amma bu gün Hindistanda daha ucuz versiyası hazırlanıb və ölkədə genişmiqyaslı peyvəndləmə proqramı başlayıb.

Üçüncü yol - yeni elmi biliklərin kliniki praktikada tətbiqidir. Bu iki mərhələni əhatə edir: ən çox risk altında olanları müəyyən etmək və xəstəliyin özünü göstərməmiş inkişafını dayandırmağı öyrənmək.

Alimlər artıq hansı gen mutasiyalarının riski artırdığını bilirlər - məsələn, döş və prostat xərçəngi ilə əlaqəli BRCA-1 mutasiyası. Lakin xərçəng xəstələrinin yarısından azının məlum risk amilləri var. Və hətta prekanser (xərçəngöncəsi) dəyişiklikləri zamanı belə - həmişə zərərli şiş yaranmır. Məsələn, bağırsaqdakı poliplərin cəmi 5-10%-i xərçəngə çevrilir.

Məqsəd - bu nüansları anlamaq və müalicənin maksimum effektiv olduğu ən erkən mərhələlərdə xərçəngi aşkar etməyi öyrənməkdir. Bu, biobanklara giriş, həmçinin canlı hüceyrələrdə gen fəaliyyətinin izlənməsi texnologiyalarına giriş tələb edir - bu on il əvvəl mümkün deyildi.

Yeni biomarkerlar (qanda və hətta nəfəsdə) və genlərin ətraf mühil amilləri ilə qarşılıqlı əlaqəsinin anlaşılması sayəsində həkimlər həqiqətən kimə müalicə lazım olduğunu daha dəqiq müəyyən edə biləcəklər. Bu, bahalı və ağır keçən lazımsız əməliyyatların, kimyaterapiyanın və şüa terapiyasının qarşısını almağa kömək edəcək.

"Kimə həqiqətən müalicə lazım olduğunu müəyyən etməklə, həkimlər getdikcə daha geniş üsullar çeşidini tətbiq edə biləcəklər. Bəzi ucuz preparatlar profilaktikada effektivliyini göstərir. Məsələn, aspirin, irsi xəstəlik olan Linç sindromu olan xəstələrdə bağırsaq xərçəngi riskini yarıya endirir. Şəkər xəstəliyinə qarşı ucuz preparat olan metformin, müəyyən növ döş xərçəngi keçirmiş qadınlarda təkrarlanma ehtimalını azaldır. Yeni nəsil preparatlar, məsələn, GLP-1 reseptor aqonistləri (Ozempiq kimi) də ümidverici nəticələr göstərir", deyə "The Economist" yazır.

Yeni istiqamət: İmmun sistemi xərçəngə qarşı

Ənənəvi üsullara - cərrahiyyəyə, kimyaterapiyaya və şüalı terapiyaya - yeni bir strategiya əlavə olunur: şişlə mübarizə üçün öz immun sisteminin aktivləşdirilməsi. Bəzi peyvəndlər konkret xəstəyə və artıq inkişaf etmiş xərçəngə uyğunlaşdırılacaq.

Digərləri adi peyvəndlər kimi təsir edəcək və xərçəngin erkən mərhələdə yaranmasının qarşısını alacaq. Döş və bağırsaq xərçənginə qarşı peyvəndlər artıq klinik sınaqdan keçir.

Səssiz qələbə

Yaxşı xəbərlər nadir hallarda başlıqlara düşür, xüsusən də tədricən baş verdikdə. Xərçəngə qarşı müharibə də məhz belədir. Hər şey mükəmməl deyil: dərmanlar hələ də bahalıdır, dərman şirkətləri xəstəliyi hələ inkişaf etməyən xəstələrdə yan təsirlərə görə məhkəmə iddialarından qorxurlar, Tramp administrasiyası Milli Xərçəng İnstitutunun maliyyələşməsini kəsməyi planlaşdırır - bu elmi geriyə atıb gəncləri peşədən uzaqlaşdıra bilər.

"Lakin buna baxmayaraq, qiymətlər aşağı düşəcək, yeni dərmanlar bazara çıxacaq, iş isə Avropada, Çində və digər ölkələrdə davam edir. 2025-ci ildə Çin onkologiya tədqiqatlarının sayına görə ilk dəfə ABŞ-ni ötüb keçdi. Və məhz buna görə də xərçəngdən yaşa görə ölüm nisbəti azalmağa davam edəcək - ilbəil", deyə nəşr yekunlaşdırıb.

Aydın

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:224
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 18 İyul 2025 11:04 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see300

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see297

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see292

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see275

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see274

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see268

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see266

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see247

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see232

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see219

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see216

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see215

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see213

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see209

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see203

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see199

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see192

Tuxel İspaniya mediasına sərt reaksiya verdi: “Siz özünüz qalmaqal yaradırsınız”

15 Noyabr 2026 02:17see188

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see187

Yuxusuz gecədən sonra bunu edin

15 Noyabr 2026 02:02see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri