Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

The Economist : Dünya xərçənglə müharibədə qalib gələcək Bəs necə?

The Economist : Dünya xərçənglə müharibədə qalib gələcək Bəs necə?

Icma.az, Qaynarinfo portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

"Xərçənglə mübarizədə tərəqqi heyranedicidir: Ölüm nisbəti əhəmiyyətli dərəcədə azalıb və daha da azalacağa bənzəyir".

Qaynarinfo xəbər verir ki, bunu "The Economist" qəzeti yazıb.

"1971-ci ildə ABŞ prezidenti Riçard Nikson xərçənglə müharibə elan etdi. Cəmi iki il əvvəl, böyük elmi ambisiyalar və dövlət iradəsinin birləşməsi sayəsində "Apollon" proqramı insanları Aya çatdırmışdı və xərçəngə qalib gəlməyə dair ümidlər yüksək idi. Bəzi həkimlər ciddi şəkildə xərçəngin müalicəsinin bir neçə il ərzində tapılacağını deyirdilər. Onlar səhv etdilər. Bu gün hər bir böyük yaşlı insan ya özü xərçənglə üzləşib, ya da onunla mübarizə aparan birini tanıyır - çox vaxt isə hər ikisi. İnkişaf etmiş ölkələrdə kişilərin yarısı və qadınların 1/3-i bir və ya digər formada xərçəng gözləyir. ABŞ-də xərçəng ürək xəstəliklərindən sonra ölüm səbəbləri arasında ikinci yeri tutur, ildə təxminən 600 min van alır", deyə nəşr qeyd edir.

Qlobal miqyasda hər altı ölümdən birinin səbəbkarı xərçəngdir. Əgər "qələbə" onillik (və ya hətta iki-üç onillik) ərzində tam müalicə kimi başa düşülürsə, onda müharibənin uduzulduğu görünür:

"Amma bu belə deyil. Real tərəqqi aşkardır və davam edir. Xərçəng yaşla sıx bağlıdır. Hesablamadan insanların daha uzun yaşaması faktını çıxarsaq, aydın olur: varlı ölkələrdə xərçənglə mübarizədə dönüş nöqtəsi 1990-cı illərin əvvəllərində baş verdi. O vaxtdan bəri xərçəngdən yaşa görə tənzimlənmiş ölüm nisbəti ilbəil sabit şəkildə azalır. ABŞ-də bu göstərici bu gün 1990-cı illərlə müqayisədə üçdə bir azdır. Digər inkişaf etmiş ölkələrdə də oxşar dinamika müşahidə olunur".

Bəzilərinin "ildırım müharibəsi" kimi gözlədiyi şey, uzunsürən, lakin uğurlu bir yorğunluq müharibəsinə çevrilib. Bununla belə, bəzi qələbələr həqiqətən də heyrətamiz olub: əvvəl uşaq leykemiyası diaqnozu hökm kimi səslənirdi, bu gün isə beşillik sağ qalma nisbəti 90%-i keçir:

"Xərçəng tək bir xəstəlik deyil, bütöv bir qrup xəstəlik olduğundan, uğur tək bir irəliləyişdən deyil, minlərlə kiçik addımlardan gəldi: erkən diaqnostikanın, cərrahiyyənin, dərman terapiyasının təkmilləşdirilməsi".

Gələcək uğurlar haradan gələcək?

Qəzet yazır ki, uğur üç əsas mənbədən gələcək. Birincisi - varlı ölkələrin uğurlu həllərinin bütün dünyada tətbiqi. Xərçənglə mübarizədə ən çox qiymətləndirilməyən qələbə profilaktikadır. Bəlkə də ona görə ki, qarşısı alınan xəstəliklər müalicə olunanlardan daha az diqqət çəkir. Məsələn, inkişaf etmiş ölkələrdə siqaret çəkmə səviyyəsinin azalmasının 1975-ci ildən bəri ABŞ-də 3 milyondan çox həyatı xilas etdiyi təxmin edilir. Siqaret çəkmə hələ də dünyada hər beş xərçəng ölümündən birinə səbəb olduğundan, yoxsul və inkişaf etməkdə olan ölkələrdə antitütün kampaniyaları böyük fayda gətirə bilər.

Tərəqqinin ikinci mənbəyi - dərmanların ucuzlaşması və onları almağa imkan verən gəlirlərin artmasıdır. Uşaqlıq boyunu xərçəngi - ən çox yayılmış qadın onkoloji xəstəliklərindən biridir, demək olar ki, həmişə insan papilloma virusu (HPV) tərəfindən törədilir. 2008-ci ildə Böyük Britaniya yeniyetmələri HPV-yə qarşı peyvənd etməyə başlayıb. 15 il sonra 30 yaşdan aşağı qadınlar arasında xəstələnmə 90% azalıb. Ölkədə artıq bu xərçəng formasının 2040-cı ilə qədər kökünün kəsilməsindən danışılır. Birinci nəsil peyvənd bahalı idi, amma bu gün Hindistanda daha ucuz versiyası hazırlanıb və ölkədə genişmiqyaslı peyvəndləmə proqramı başlayıb.

Üçüncü yol - yeni elmi biliklərin kliniki praktikada tətbiqidir. Bu iki mərhələni əhatə edir: ən çox risk altında olanları müəyyən etmək və xəstəliyin özünü göstərməmiş inkişafını dayandırmağı öyrənmək.

Alimlər artıq hansı gen mutasiyalarının riski artırdığını bilirlər - məsələn, döş və prostat xərçəngi ilə əlaqəli BRCA-1 mutasiyası. Lakin xərçəng xəstələrinin yarısından azının məlum risk amilləri var. Və hətta prekanser (xərçəngöncəsi) dəyişiklikləri zamanı belə - həmişə zərərli şiş yaranmır. Məsələn, bağırsaqdakı poliplərin cəmi 5-10%-i xərçəngə çevrilir.

Məqsəd - bu nüansları anlamaq və müalicənin maksimum effektiv olduğu ən erkən mərhələlərdə xərçəngi aşkar etməyi öyrənməkdir. Bu, biobanklara giriş, həmçinin canlı hüceyrələrdə gen fəaliyyətinin izlənməsi texnologiyalarına giriş tələb edir - bu on il əvvəl mümkün deyildi.

Yeni biomarkerlar (qanda və hətta nəfəsdə) və genlərin ətraf mühil amilləri ilə qarşılıqlı əlaqəsinin anlaşılması sayəsində həkimlər həqiqətən kimə müalicə lazım olduğunu daha dəqiq müəyyən edə biləcəklər. Bu, bahalı və ağır keçən lazımsız əməliyyatların, kimyaterapiyanın və şüa terapiyasının qarşısını almağa kömək edəcək.

"Kimə həqiqətən müalicə lazım olduğunu müəyyən etməklə, həkimlər getdikcə daha geniş üsullar çeşidini tətbiq edə biləcəklər. Bəzi ucuz preparatlar profilaktikada effektivliyini göstərir. Məsələn, aspirin, irsi xəstəlik olan Linç sindromu olan xəstələrdə bağırsaq xərçəngi riskini yarıya endirir. Şəkər xəstəliyinə qarşı ucuz preparat olan metformin, müəyyən növ döş xərçəngi keçirmiş qadınlarda təkrarlanma ehtimalını azaldır. Yeni nəsil preparatlar, məsələn, GLP-1 reseptor aqonistləri (Ozempiq kimi) də ümidverici nəticələr göstərir", deyə "The Economist" yazır.

Yeni istiqamət: İmmun sistemi xərçəngə qarşı

Ənənəvi üsullara - cərrahiyyəyə, kimyaterapiyaya və şüalı terapiyaya - yeni bir strategiya əlavə olunur: şişlə mübarizə üçün öz immun sisteminin aktivləşdirilməsi. Bəzi peyvəndlər konkret xəstəyə və artıq inkişaf etmiş xərçəngə uyğunlaşdırılacaq.

Digərləri adi peyvəndlər kimi təsir edəcək və xərçəngin erkən mərhələdə yaranmasının qarşısını alacaq. Döş və bağırsaq xərçənginə qarşı peyvəndlər artıq klinik sınaqdan keçir.

Səssiz qələbə

Yaxşı xəbərlər nadir hallarda başlıqlara düşür, xüsusən də tədricən baş verdikdə. Xərçəngə qarşı müharibə də məhz belədir. Hər şey mükəmməl deyil: dərmanlar hələ də bahalıdır, dərman şirkətləri xəstəliyi hələ inkişaf etməyən xəstələrdə yan təsirlərə görə məhkəmə iddialarından qorxurlar, Tramp administrasiyası Milli Xərçəng İnstitutunun maliyyələşməsini kəsməyi planlaşdırır - bu elmi geriyə atıb gəncləri peşədən uzaqlaşdıra bilər.

"Lakin buna baxmayaraq, qiymətlər aşağı düşəcək, yeni dərmanlar bazara çıxacaq, iş isə Avropada, Çində və digər ölkələrdə davam edir. 2025-ci ildə Çin onkologiya tədqiqatlarının sayına görə ilk dəfə ABŞ-ni ötüb keçdi. Və məhz buna görə də xərçəngdən yaşa görə ölüm nisbəti azalmağa davam edəcək - ilbəil", deyə nəşr yekunlaşdırıb.

Aydın

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:243
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 18 İyul 2025 11:04 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see400

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see321

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see300

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see299

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see296

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see291

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see289

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see275

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see273

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see269

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see259

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see254

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see253

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see247

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see235

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see230

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see210

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see207

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see188

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see183
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri