The Economist: Tramp Putini dişinə vurur ..?

...Donald Tramp Vladimir Putinə xoş münasibət göstərə bilər, lakin ABŞ prezidenti məhz tarif müharibələri ilə onu “dişinə vurdu”..?

SİA-nın xarici qaynaqlardan əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə The Economist xəbər verir.

Rusiya iqtisadiyyatı kəskin şəkildə yavaşlayır...

Ötən ilin sonundan etibarən Rusiya iqtisadiyyatı kəskin tənəzzülə uğrayıb.

Goldman Sachs-ın tərtib etdiyi yüksək tezlikli indeksə əsasən, ÜDM-in illik artım tempi təxminən 5 faizdən sıfıra düşüb. Oxşar tendensiyalar Rusiyanın İnkişaf Bankı olan VEB tərəfindən də qeydə alınır.

Sberbank-ın biznes aktivliyi göstəricisi də azalma göstərir. Səlahiyyətlilər ehtiyatlı danışsalar da, problemlərin mövcudluğunu etiraf edirlər: aprelin əvvəlində mərkəzi bank qeyd edib ki, “bir sıra sənayelər tələbatın kəskin azalması səbəbindən istehsalda azalma qeydə alıb”.

Artımdan sonra - kəskin yavaşlama...

Tənəzzül Rusiya iqtisadiyyatının sanksiyalar və müharibələrə baxmayaraq böyüdüyü bir dövrdən sonra baş verir. Buna səxavətli büdcə inyeksiyaları, xammalın yüksək qiymətləri və iqtisadiyyatın militarizasiyası kömək etdi.

2022-ci ildə Ukraynanın işğalından sonra analitiklər ÜDM-in 15 faizə qədər azalacağını proqnozlaşdırsalar da, faktiki azalma cəmi 1,4 faiz təşkil edib.

2023 və 2024-cü illərdə iqtisadiyyat müvafiq olaraq 4,1 və 4,3 faiz artıb. İstehlakçı güvən səviyyələri rekord səviyyəyə çatıb.

“The Economist” yazır ki, Tramp Putinə Ukrayna ilə müharibəni bitirmək istədiyini verə biləcəyi kimi görünməyə başlayanda bəziləri Rusiya iqtisadiyyatının 2025-ci ildə daha da sürətlənəcəyini gözləyirdi.

Birinci amil: “struktur transformasiyanın” tamamlanması...

Birincisi, Rusiya Mərkəzi Bankının evfemik şəkildə iqtisadiyyatın “struktur transformasiyası” adlandırdığı şeylə bağlıdır. Rusiya Qərbdən Şərqə dönərək yenidənqurmaya nəhəng resurslar yatırdı: hərbi fabriklər tikmək, Çin və Hindistanla ticarət üçün logistik zəncirlər yaratmaq və idxalı əvəz etmək.

2024-cü ilin ortalarına qədər real əsas kapitala investisiyalar 2021-ci ilin sonu ilə müqayisədə 23 faiz artıb.

İndi Mərkəzi Bankın məlumatına görə, bu mərhələ başa çatıb. SIPRI-nin analitiki Julian Cooper-in fikrincə, hərbi xərclər də sabitləşəcək və real ifadədə cəmi 3,4 faiz artacaq –yəni keçən ilki 53 faiz artımdan kəskin yavaşlama…

Bu, böyümə üçün stimulları azaldır.

İkinci amil: yüksək inflyasiya…

İkinci amil yüksək inflyasiya və mərkəzi bankın reaksiyasıdır. 2023-cü ilin sonundan inflyasiya 4 faizlik hədəf səviyyəsini, fevral və mart aylarında isə 10 faizi keçib. Səbəblər hərbi xərclərin artması, səfərbərlik və ixtisaslı kadrların beyin axınıdır.

2023-cü ildə nominal əmək haqqı 18 faiz artdı və bu, müəssisələri qiymətləri qaldırmağa məcbur etdi. Buna cavab olaraq Mərkəzi Bank siyasəti sərtləşdirərək, əsas dərəcəsi aprelin 25-də 2000-ci illərin əvvəlindən bəri ən yüksək olan 21 faiz səviyyəsində saxladı.

Yüksək dərəcələr rublu gücləndirir, idxalı ucuzlaşdırır və inflyasiya gözləntilərini azaldır (14 -dən 13 faizə qədər). Lakin bunun mənfi tərəfi istehlak və investisiyaların azalmasıdır. İnsanlar xərcləməkdənsə qənaət etməyi üstün tuturlar. Müəssisələr borclanmanın baha olması səbəbindən investisiya qoymaqdan çəkinirlər.

Üçüncü amil: xarici iqtisadi təsir…

Əgər məsələ ilk iki amillə məhdudlaşsaydı, Kreml vəziyyəti idarəolunan hesab edə bilərdi. Amma üçüncü amil - xarici şəraitin pisləşməsi həlledici oldu. ABŞ-da artan ticarət müharibəsi qlobal artım proqnozlarının aşağı düşməsinə və neft qiymətlərinin aşağı düşməsinə səbəb olub.

Rusiya neftinin ən böyük alıcısı olan Çin xüsusi narahatlıq doğurur: BVF 2025-ci il üçün ÜDM artımı proqnozunu 4,6 -dən 4 faizə endirib.

Ucuz neft büdcələri və bazarları vurur

Neftin qiymətinin aşağı düşməsi artıq birjaya təsir edib - Moskva birjasının indeksi pik nöqtəsindən 10 faiz aşağı düşüb, ixrac gəlirləri azalmağa başlayıb.

Mart ayında neft və qaz vergilərindən daxilolmalar ötən illə müqayisədə 17 faiz azalıb.

Aprelin 22-də “Reuters” agentliyi hökumət sənədlərinə istinadən xəbər verib ki, 2024-cü ildə neft və qaz satışının kəskin şəkildə azalacağı gözlənilir.

Qeyd edək ki, Dünya Bankının proqnozlarına görə, qismən ticarət şokları ilə bağlı qlobal artımın zəifləməsi qlobal əmtəə qiymətlərini 2025-ci ildə 12, 2026-cı ildə isə daha 5 faiz aşağı salaraq real ifadədə 2020-ci ildən bəri ən aşağı səviyyələrə enəcək.

Əmtəə qiymətləri növbəti iki il ərzində 2015-2019-cu illərin orta səviyyələrinə düşəcək və bu, COVID-19-dan sonrakı iqtisadi canlanma, eləcə də Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya müdaxiləsi nəticəsində yaranan qiymət bumunun sona çatdığını göstərir.

Brent markalı neftin qiymətinin 2025-ci ildə orta hesabla 64 dollar/barel olacağı proqnozlaşdırılır ki, bu da 2024-cü ildəkindən 17 dollar aşağı, 2026-cı ildə isə sadəcə 60 dollar/barelə qədər geniş təklif və azalan tələb fonundadır.. Bu gün neft 63 dollara başa gəlir.

Əli Babayev