Icma.az
close
up
RU
Tofiq Zülfüqarov: “Dünya əvvəlki qaydalara qayıtmayacaq”

Tofiq Zülfüqarov: “Dünya əvvəlki qaydalara qayıtmayacaq”

Sherg.az portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

Tramp dünya nizamını dəyişən böhranın üstünü açdı “XXI əsrin yeni Vyana konqresinə ehtiyac var”

Dünya siyasətində yeni geosiyasi reallıqların formalaşdığı bir dövrdə Şençjendə ABŞ, Çin və Rusiya liderlərinin ilk üçtərəfli görüşünün keçirilməsi beynəlxalq münasibətlər sisteminin gələcəyi ilə bağlı mühüm suallar doğurur. Bu görüşü yalnız üç böyük dövlətin liderlərinin təması kimi deyil, dəyişən dünya nizamı, qlobal güc balansı və yeni beynəlxalq münasibətlər qaydalarının müəyyənləşdirilməsi kontekstində qiymətləndirmək lazımdır.

Təsadüfi deyil ki, belə bir görüş artıq «Yeni Yalta» müzakirələrini gündəmə gətirib. Lakin 1945-ci ilin Yalta konfransından fərqli olaraq, bugünkü geosiyasi reallıqlar daha mürəkkəbdir: dünya artıq ikiqütblü deyil, beynəlxalq institutların funksional imkanları ciddi müzakirə mövzusudur, çoxtərəfli diplomatiya isə getdikcə ikitərəfli razılaşmalarla əvəzlənir. Bəs Şençjen görüşü yeni dünya nizamının formalaşmasının başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilərmi?

Sabiq xarici işlər naziri Tofiq Zülfüqarov Sherg.az-a bildirib ki, ABŞ, Çin və Rusiya liderlərinin Şençjen görüşünün nəticələri beynəlxalq münasibətlər sisteminin mərhələlərinin müəyyənləşdirilməsinə dair klassik elmi təsnifata uyğun olmayacaq:

“Beynəlxalq münasibətlər tarixində dünya nizamının formalaşması bir neçə mühüm mərhələdən keçib.

Birincisi, Vyana sistemi (1815–1914) – Napoleon müharibələrindən sonra güc balansını müəyyən edən böyük Avropa dövlətləri (“Avropa konserti”).

İkincisi, Versal-Vaşinqton sistemi (1919–1939) – Birinci Dünya müharibəsinin qalib dövlətləri və kollektiv təhlükəsizlik sisteminin (Millətlər Liqasının) yaradılması cəhdi.

Üçüncüsü, Yalta-Potsdam sistemi (1945–1991) – əsas aktorları ABŞ və SSRİ olan, bipolyarlığı, Soyuq müharibənin qayda və çərçivələrini formalaşdıran superdövlətlər.

Dördüncü, Birqütblü dövr (1991–2008/2014) – ABŞ-ın və Qərb institutlarının qloballaşma və vahid güc mərkəzinin hegemonluğu üçün şərtləri formalaşdırdığı dövr.

Sonuncu, Çoxqütblülüyə keçid (2008/2014 – indiyədək) – ABŞ, Çin, Rusiya, Avropa İttifaqı, regional liderlər, qlobal və orta dövlətlərin ittifaqları; çoxtərəfli diplomatiyadan ikitərəfli diplomatiyaya üstünlük verilməsinə keçid. Sonuncu dövr üçün BMT başda olmaqla, bütün beynəlxalq, o cümlədən ixtisaslaşmış beynəlxalq təşkilatların dərin böhranı xarakterikdir”.

Nazir qeyd edib ki, NATO, Avropa İttifaqı, BRİKS və s. kimi təşkilatların funksional potensialının və fəaliyyət qabiliyyətinin açıq və ya gizli böhranı artıq hər kəs üçün aydındır:

“Tramp administrasiyasının iki illik fəaliyyəti özlüyündə bu böhran təzahürlərinin səbəbi deyil. Trampın “xidməti” yalnız ondan ibarətdir ki, o, bu barədə açıq danışmağa və mövcud böhranın elementlərini nümayiş etdirməyə başlayıb. Əminəm ki, Tramp dövrü başa çatdıqdan sonra da əvvəlki qaydalara qayıdış mümkün olmayacaq. Deməli, yeni qayda və normaların müəyyən edilməsi üçün XXI əsrin yeni “Vyana konqresi”nə ehtiyac yaranacaq”.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:76
embedMənbə:https://sherg.az
archiveBu xəbər 19 Noyabr 2026 14:19 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see361

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see332

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see326

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see270

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see257

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see248

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see236

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see232

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see229

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see225

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see222

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see220

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see216

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see203

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see194

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see186

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see185

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see177

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see177

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see176
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri