Tramp Amerikası haraya gedir!?

Donald Trampın və onun komandasının hal-hazırda dünyanın ən qüdrətli dövlətində atdığı addımlar təkcə ABŞ üçün deyil, bütün dünya üçün ciddi təhdidlər yaradır. Trampın hakimiyyəti gəlişindən cəmi 20 gün keçməsinə baxmayaraq artıq bir çox amerikalılar bunu anlamağa başlayıblar.
"Hökumətin Effektivliyi Agentliyi" adı altında fəaliyyət göstərən, milyarder Ilon Maskın rəhbərlik etdiyi qurum tərəfindən atılan addımlar təkcə sosial proqramları və ölkənin xarici siyasətini alt-üst etmir. Həmin qurum vasitəsilə Tramp ABŞ dövlətinin ciddi dayaqları olan Federal Təhqiqatlar Bürosu, Mərkəzi Kəşfiyyat Idarəsi və Pentaqon kimi qurumları da məqsədli şəkildə laxlatmaqdadır.
Həmin qurumlarda baş verənlər fonunda indi dünyanın müxtəlif ölkələrinin kəşfiyyatları üçün cənnətə çevrilmiş ABŞ-da onlar özlərini heç zaman olmadığı qədər rahat və sərbəst hiss edirlər. ABŞ dövləti isə bunun acı nəticələrini hələ uzun müddət yaşamalı olacaq.
Bundan başqa (hələlik sözdə) hədəfə alınan sahələrdən biri də ölkənin hərbi-sənaye sektorudur ki, bu da ABŞ-ın hərbi qüdrətini təmin təmin etməklə yanaşı, həm də milyonlarla insan üçün iş yerləri deməkdir. Bütün bunları həyata keçirmək üçün də ölkənin ən önəmli qurumlarının rəhbərliyinə bəzi hallarda səriştəsiz, bəzən isə açıq-aşkar dağıtmaq niyyətində olan şəxslər gətirilir.
Ən təhlükəli olan isə son iki əsrdə ABŞ dövlətinin əsas dayağı olan hakimiyyət bölgüsü mexanizmi sıradan çıxarılmasıdır. Bu da normal dövlət üçün ağlasığmaz görünən metodlarla həyata keçirilir. Məsələn, Donald Trampın irəli sürdüyü namizədlərə qarşı çıxan respublikaçı senatoru Ilon Mask öz X sosial şəbəkəsində açıq şəkildə təhdid edir.
Başqa bir nümunə: Tramp şəxsən zəng edərək onun bu və ya digər təklifinə səs verməyən respublikaçı konqresmenlərə qərarını dəyişmək tapşırığı verir. Onlar da bunu icra edirlər, çünki əks halda Trampın seçicilərə açıq müraciət edərək onların növbəti dəfə seçilməsini əngəlləyəcəyinə əmindirlər.
Bu isə artıq başqa mətləbdən - ABŞ siyasətinin önündə olanların bir çoxunun öz şəxsi maraqlarını dövlət maraqlarından üstün tutmasından xəbər verir.
Nəhayət, ABŞ dövlətinin fəaliyyətndə və onun mövcudluğunun təmin olunmasında daim ən mühüm rolu oynamış məhkəmə institutu da parçalanmaqda və qütbləşməkdədur.
Trampın dağıdıcı xaos komandası isə paralel olaraq həm də ölkənin təhsil sistemini hədəfə almaqdadır. Özəlliklə də dünyanın öndə gedən elm və təhsil ocaqları olan aparıcı ABŞ universitetlərini.
ABŞ prezidentinin açıq şəkildə onu vaxtilə törətdiyi cinayətlərə görə təqib edənlərə qarşı qisasçılığı isə artıq təkcə hüquq sisteminə deyil, həm də ölkədəki ictimai-siyasi münasibətlər sisteminə sarsıdıcı zərbə vurur.
Tramp komandasının hələlik açıq hücuma keçmədiyi ölkənin bank-maliyyə sektorudur. Bu da aydındır, çünki başqa sahələri tam nəzarətə götürmədən, digər müqavimət ocaqlarını söndürmədən oraya hücuma keçmək siyasi intihara bərabər olardı. Baxmayaraq ki, əsas hədəfləri də elə həmin sahəni ələ keçirməkdir.
Tramp komandasının attığı addımlar isə seçicilərə verilən vədlərin tam əksinə olan nəticələr ortaya qoymaqdadır: ölkədə gərginlik artırmaqla yanaşı, həm də sosial-iqtisadi vəziyyəti çətinləşdirir. Ən optimist təhlilçilər də bu sahədə vəziyyətin hətta indiki səviyyədə qalacağını söyləməkdə çətinlik çəkirlər.
ABŞ siyasəti heç zaman ideal olmayıb və ola da bilməz. Bu mənada Tramp tərəfdarlarının irəli sürdüyü iddia və ittihamların da əsassız olduğunu iddia etmək yanlış olardı. Şübhəsiz ki, göstərilən sahələrin mütləq əksəriyyətində ciddi islahatlara ehtiyac var. Amma sual budur ki, Tramp hökumətinin atdığı addımlar nə dərəcədə islahat hesab edilə bilər?
Amma bir başqa və daha ciddi sual da var ki, ABŞ dövlətinin və cəmiyyətinin baş verən, daha doğrusu, törədilən özbaşınalığı (bunu ən yaxşı halda belə adlandırmaq olar) zamanında durdurmaq üçün potensialı yetərli olacaqmı? Hələlik müşahidələr bu suala mənfi cavabdan başqa bir variantın olmadığını göstərir.
Ərəstun Oruclu, politoloq