Tramp nüfuzunu qorumaq üçün geri dönüş edəcək ŞƏRHLƏR

ABŞ prezidenti gec-tez sülhün mümkünsüzlüyünü anlayacaq 

Putinin oyunpozanlıq etməsi Trampın çıxılmaz vəziyyətə düşməsinə səbəb olacaq

ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Ukrayna rəhbəri Volodimir Zelenski arasında mineral ehtiyatlarla bağlı razılığın əldə olunmaması ABŞ-nin Ukraynaya hərbi yardımını dayandırmasına səbəb oldu və davam edən geosiyasi müzakirələrə ciddi təsir göstərdi. Hərbi yardımın dayandırılması qərarından sonra Zelenski ABŞ ilə mineral ehtiyatlar sazişini imzalamağa hazır olduğunu bildirdi. Tramp Konqresdəki ilk çıxışı zamanı Zelenskidən Ukraynanın sülh danışıqlarına başlamağa və ABŞ ilə mineral ehtiyatlarla bağlı sazişi yekunlaşdırmağa hazır olduğunu ifadə edən məktub aldığını elan etdi. Məlumata görə, məktubda “Mineral ehtiyatlar və təhlükəsizliklə bağlı sazişə gəldikdə, Ukrayna onu sizin üçün uyğun olan istənilən vaxt imzalamağa hazırdır” deyilib. Məktub iki lider arasında gərgin keçən və mineral sazişlə bağlı razılıq əldə edilmədən başa çatan görüşdən sonra yazılıb. 

Son məktuba cavab olaraq Tramp münaqişənin sona çatması ilə bağlı nikbinliyini ifadə edib. Tramp hesab edir ki, həm Zelenski, həm də Putin danışıqlara açıqdır, bu da münaqişənin həll olunacağına ümidləri artırır. Trampın mövqeyi açıq şəkildə göstərir ki, ABŞ Avropanın üzərinə daha çox məsuliyyət götürməyə təşviq edir. Tramp hesab edir ki, ABŞ qlobal təhlükəsizliyin maliyyə yükünü daşımalı deyil, bundan daha çox digər ölkələr faydalanır. ABŞ dövlət katibi Marko Rubio deyib ki, Ukrayna münaqişəsi Moskva ilə Vaşinqton arasında proksi-müharibədir. Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov da bildirib ki, Kreml ABŞ dövlət katibi Marko Rubionun sözləri ilə razıdır: “Biz bununla razıyıq. Elədir ki, var. Biz dəfələrlə bu barədə danışmışıq. Demişik ki, bu, əslində, Rusiya ilə kollektiv Qərb arasında münaqişədir. Kollektiv Qərbin isə əlbəttə ki, əsas ölkəsi ABŞ-dir. Ona görə də burada bu, prezidentimiz və xarici işlər nazirimizin dəfələrlə səsləndirdiyi mövqe ilə tam uyğundur”. Peskov bu münaqişəni və müharibəni dayandırmağın vaxtının çatdığını da vurğulayıb. Avropa İttifaqının Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi Kaya Kallas isə bildirib ki, Ukrayna ilə bağlı razılaşmada onlar da hesablanmalıdır: "Müharibə Avropada davam edir və bu, Avropada həqiqətən sülh və təhlükəsizlik məsələsidir. Hər hansı bir razılaşma ilə bağlı biz də hesablanmalıyıq. Müharibəni sona çatdırmaq və uzunmüddətli sülh əldə etmək məsələsində biz burada nəyin riskdə olduğunu bilirik. Bu müzakirələr davam edir. Hər hansı bir razılaşmanın həyata keçirilməsi məsələsində avropalılar bu prosesin içində olmalıdır". 

Politoloq Azər Qasımov "Sherg.az"a deyib ki, Donald Trampın Zelenskinin zəif durumundan istifadə edib onun üzərinə getməsi və bu cəhdlərin müharibənin dayandırılması üçün kifayət edəcəyini düşünməsi doğru deyil. Ekspertin sözlərinə görə, Tramp özlüyündə Putinin artıq razılaşmaya hazır olduğundan əmindir: 

"Tərəflər arasında gizli danışıqların davam etdiyi qeyd edilir. Amma Putinin hansısa razılaşmaya nə qədər hazır olduğu sual altındadır. Ukrayna hansısa şərtlərlə atəşkəsə razı salına bilər, ancaq Rusiyanın tələbləri yerinə yetirilməzsə, buna razı olmayacaq. Rusiyanın tələbi Kremlin elan etdiyi kimi Ukrayna əyalətlərinin tamamının qeyd-şərtsiz ona verilməsidir. Bu da mümkün görünmür. Belə durumda sülh və ya atəşkəs müqaviləsindən danışmaq tezdir. Ehtimal ki, Tramp ilkin razılığa qədər Ukraynanın minerallarla bağlı müqaviləyə imza atmasına nail ola bilər. Lakin Putinin oyunpozanlıq etməsi Trampın çıxılmaz vəziyyətə düşməsinə səbəb olacaq. Ağ Ev rəhbəri Rusiyaya qarşı tədbirlər görməyə məcbur qalacaq. Bu da mövcud durumu daha çıxılmaz edəcək. ABŞ prezidenti Ukraynadakı iqtisadi maraqlarını qorumağa çalışır. Fikrimcə, Tramp gec-tez sülhün mümkünsüzlüyünü anlayacaq və öz nüfuzunu qorumaq üçün geri dönüş edəcək".

Politoloq Məhəmməd Əsədullazadə "Sherg.az"a deyib ki, dövlət katibi M.Rubionun bu açıqlaması Rusiya-Ukrayna müharibəsinin bir növ geopolitik qarşıdurma olduğunun, savaşın əslində Ağ Ev və Moskva arasında müharibə getdiyinin etirafıdır. Ekspertə görə, ABŞ və Rusiya arasında razılaşma atəşkəs ola bilər, amma atəşkəs problemin həlli deyil: 

"Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski D.Trampa yazdığı məktubda sülhə hazır olduğunu vurğulayıb. Tramp Konqresdə çıxışında Zelenski ilə bağlı kəskin ifadələr işlətmədi. Ukrayna ilə mineral ehtiyatlarla bağlı sazişin imzalanması perspektivini vurğuladı. Trampın Rusiya ilə proksi müharibədə güzəştə getməsi ABŞ-nin Rusiyaya hərbi müstəvidə məğlub olması deməkdir. Ona görə də Tramp Ukraynaya dəstəyi kəsməklə, Rusiyanın da atəşkəsə getməsini istəyəcək. Əgər Rusiya atəşkəsə getməsə, Ukraynaya hərbi yardımlar bərpa edilə bilər. Hazırda Vaşinqton və Moskva arasında konfedensial danışıqlar gedir. Məsələ ondadır ki, Rusiyanın güzəşt əldə etmədən geri çəkilməsi mümkün görünmür. ABŞ ilə Rusiya arasında nüfuz dairəsinin formalaşması istiqamətində danışıqlar Azərbaycana da təsir edə bilər. Proksi müharibələr nüfuz və təsir dairəsinin formalaşması uğrunda gedir. Rusiya daim Cənubi Qafqaz ölkələrini təhdid edib. Ona görə Azərbaycan Türkiyə və Pakistanla hərbi müstəvidə əməkdaşlığı inkişaf etdirir".