Tramp Tehrana 2 aylıq möhlət verib: ya yeni saziş, ya da...

ABŞ prezidenti Donald Trampın İranın Ali lideri Əli Xamnəiyə məktubunda yeni nüvə sazişinin əldə edilməsi üçün 2 aylıq möhlət nəzərdə tutulub. Bunu ABŞ rəsmisi və məktubla bağlı məlumatlandırılan iki mənbə bildirib.
Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Axios” yazıb.
ABŞ nəşrinin təhlilində qeyd olunur:
2 aylıq möhlət saatının məktubun çatdırıldığı andan, yoxsa danışıqların başladığı andan start götürdüyü aydın deyil. Lakin İran Trampın çağırşını rədd edərsə və danışıqlar aparmazsa, ABŞ və ya İsrailin İranın nüvə obyektlərinə qarşı hərbi əməliyyat keçirmə şansları kəskin şəkildə artacaq.
İranın nüvə proqramı son 4 ildə irəliləyib və o, nüvə silahı istehsal etməyə həmişəkindən daha yaxındır.
Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinə (IAEA) görə, onun 60 faiz zənginləşdirilmiş uran ehtiyatı 90 faiz zənginləşdirilərsə, bu, 6 nüvə bombası üçün kifayətdir.
İran nüvə silahı əldə etmək niyyətində olduğunu təkzib edib.
İki həftə əvvəl “Fox News”-un əməkdaşı Mariya Bartiromoya verdiyi müsahibədə Tramp, İran liderinə birbaşa danışıqlar təklif edən məktub göndərdiyini açıqlayıb.
Bir gün sonra Tramp deyib ki, ABŞ İranla "son anlar"ını yaşayır.
O deyib: "Biz onların nüvə silahına sahib olmasına icazəsi verə bilmərik. Çox yaxında nəsə baş verəcək. Mən digər variantdansa, sülh razılaşmasını daha çox istərdim, amma digər variant problemi həll edəcək".
Məktub bir neçə gün əvvəl Trampın nümayəndəsi Stiv Vitkoff Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Prezidenti Məhəmməd bin Zaidə (MBZ) Əbu-Dabidəki görüşdə çatdırıb.
Bir gün sonra MBZ-nin nümayəndəsi Ənvər Qarqaş Tehrana gedib və məktubu İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçiyə verib.
Mənbələr Trampın Xamnəiyə məktubunun “sərt” olduğunu bildirib: bir tərəfdən, yeni nüvə sazişi üzrə danışıqlar təklifi, digər tərəfdən, İranın bu təklifi rədd etməsi və nüvə proqramı ilə irəliləməyə davam etməsinin nəticələri barədə xəbərdarlıq.
İki mənbə bildirib ki, Tramp məktubda açıq danışıqlar istəmədiyini bildirib və razılaşma əldə etmək üçün 2 aylıq bir müddət olduğunu qeyd edib.
Məktub iranlılara çatdırılmazdan əvvəl Ağ ev ABŞ-nın bir neçə müttəfiqini, o cümlədən İsrail, Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ-ni namənin məzmunu barədə məlumatlandırıb.
Ağ ev şərh verməkdən imtina edib. İranın BMT-dəki missiyası şərh tələblərinə cavab verməyib.
Keçən həftə Xamnəi Trampın məktubunu və onun danışıqlar təklifini “aldatma” adlandırıb ki, bu da yalnız İranın danışıqlardan imtina etməsi təəssüratı yaratmaq məqsədi daşıyır.
Xamnəi ABŞ-la danışıqları dəstəkləmədiyini söyləyib, lakin bir neçə saat sonra İranın BMT-dəki missiyası “X”-da bəyanat verib, İran və ABŞ arasında nüvə proqramı ilə bağlı danışıqları istisna etməyib.
"Əgər danışıqların məqsədi İranın nüvə proqramının hər hansı potensial hərbiləşdirilməsi ilə bağlı narahatlıqları aradan qaldırmaqdırsa, bu cür müzakirələr nəzərdən keçirilə bilər", - bəyanatda deyilir.
İranın BMT-dəki missiyası əlavə edib ki, əgər danışıqların məqsədi “İranın sülhməramlı nüvə proqramını dağıtmaq və Obamanın əldə edə bilmədiyi şeyin indi həyata keçirildiyini iddia etməkdirsə, belə danışıqlar heç vaxt baş tutmayacaq”.
Xarici İşlər Nazirliyi də bu həftənin əvvəlində jurnalistlərlə keçirilən brifinqdə Trampın məktubunun hələ də öyrənildiyini və İranın cavab layihəsinin hazırlandığını bildirib.
Tramp Bazar ertəsi deyib ki, ABŞ Yəməndə husilərin növbəti hücumlarını İrandan qaynaqlanan hesab edəcək və İran hökumətini “ağır nəticələrlə” hədələyib. İran husilərə nəzarət etmədiyini bildirib.
Çərşənbə günü “Truth Social”-da yazdığı bir yazıda Tramp, İranın husilərə hərbi dəstəyini azaltdığına dair xəbərlərin olduğunu, lakin "hələ də böyük miqdarda təchizat göndərdiklərini" söyləyib. O, İrana husiləri təchiz etməyi dayandırmağa çağırdığını təkrarlayıb.
Trampın milli təhlükəsizlik müşaviri Mike Voltz Bazar günü deyib ki, İran nüvə proqramının bütün elementlərini, o cümlədən raketlər, silahlaşdırma və uranın zənginləşdirilməsini “təslim etməli və ondan imtina etməlidir”, “yoxsa onlar bir sıra başqa nəticələrlə üzləşə bilərlər”, “İrana bundan çıxış yolu təklif olunub”.
Y. QACAR