Icma.az
close
up
RU
Trampın İran strategiyası: Çevrə daralıq, Tehran tənhalaşır

Trampın İran strategiyası: Çevrə daralıq, Tehran tənhalaşır

Icma.az bildirir, Olke.az saytına əsaslanaraq.

ABŞ-İran münasibətlərində son açıqlamalar göstərir ki, Vaşinqton hazırkı mərhələdə sürətli razılaşmadan daha çox, zaman faktorunun yaratdığı strateji üstünlükdən istifadə etməyə çalışır. ABŞ dövlət katibi Marko Rubionun “ya yaxşı razılaşma olacaq, ya da alternativ variantlara keçəcəyik” bəyanatı Ağ Evin İran məsələsində tələsmədiyini və təzyiq strategiyasını davam etdirmək niyyətində olduğunu açıq şəkildə nümayiş etdirir.

Vaşinqtonun əsas strategiyası – zamanla zəifləyən İran
ABŞ administrasiyası hesab edir ki, mövcud geosiyasi və iqtisadi şərtlər Tehranın xeyrinə deyil. Uzun illərdir davam edən sanksiyalar, maliyyə blokadası, regional qarşıdurmalar və diplomatik təcrid İran iqtisadiyyatını ciddi şəkildə zəiflədib. İnflyasiya, milli valyutanın dəyər itirməsi, investisiya axınının dayanması və sosial narazılıqlar İran daxilində hakimiyyətə əlavə təzyiq yaradır.
Vaşinqton məhz bu reallığı nəzərə alaraq sürətli kompromisə getmək istəmir. Çünki hər ötən ay İranın iqtisadi, siyasi və regional imkanlarının daha da zəifləməsi deməkdir. Ağ Ev anlayır ki, zaman keçdikcə Tehran daha çox güzəştə məcbur qala bilər.

İran beynəlxalq dəstəyini əvvəlki kimi hiss etmir
Bir neçə il əvvəl İran regionda daha sərt və daha təsirli geosiyasi aktor kimi çıxış edə bilirdi. Lakin hazırkı mərhələdə vəziyyət dəyişib. Tehran əvvəlki kimi geniş beynəlxalq dəstəyə malik deyil. Hətta İranla münasibətləri qoruyan dövlətlər belə artıq açıq və sərt şəkildə Tehranın yanında görünmək istəmirlər.

Bunun əsas səbəblərindən biri Yaxın Şərqdə dəyişən güc balansıdır. Region ölkələri daha çox sabitlik və iqtisadi təhlükəsizlik axtarır. Körfəz ölkələri genişmiqyaslı müharibə riskindən yayınmağa çalışır. Çin və Rusiya kimi tərəfdaşlar isə İranı tam müdafiə etməkdən daha çox, vəziyyətin nəzarətdən çıxmamasında maraqlıdırlar.
Bu mənzərədə İranın regional təsir imkanları zəifləyir və Tehran artıq əvvəlki qədər sərt diplomatik mövqe nümayiş etdirə bilmir.

Tehranın ritorikasında yumşalma hiss olunur
İran xarici işlər nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqayinin açıqlamaları da göstərir ki, Tehran müəyyən yumşalma xəttinə keçmək məcburiyyətindədir. İran tərəfi artıq danışıqların nəticəsiz olduğunu deyil, “bir çox məsələlər üzrə irəliləyiş əldə edildiyini” vurğulayır.
Bu isə onu göstərir ki, Tehran gərginliyin sonsuz davam etməsinin öz maraqlarına uyğun olmadığını anlayır. Xüsusilə iqtisadi təzyiq və regional hərbi risklər İranı daha ehtiyatlı davranmağa vadar edir.

Bununla belə, İran hələlik nüvə proqramı ilə bağlı əsas güzəştləri açıq şəkildə qəbul etmək istəmir. Tehran prosesi mərhələli şəkildə aparmağa çalışır və ilkin memorandum çərçivəsində əsas diqqəti müharibənin dayandırılmasına yönəldir.

ABŞ niyə tələsmir?
Prezident Donald Trumpın “pis razılaşmaya getməyəcəyik” mesajı Vaşinqtonun strateji yanaşmasını ortaya qoyur. ABŞ üçün hazırda ən əlverişli vəziyyət İranın hərbi toqquşmaya getmədən zəifləməyə davam etməsidir.

Burada bir neçə mühüm məqam var: İran iqtisadi baxımdan zəifləyir; Tehran regional təcrid riski ilə üz-üzə qalır; ABŞ müttəfiqləri bölgədə daha sərbəst hərəkət edir; İranın proksi qüvvələrinin imkanları daralır. Vaşinqton anlayır ki, hazırkı şəraitdə zaman daha çox ABŞ və İsrailin xeyrinə işləyir.

İsrail faktorunun güclənməsi
Mövcud vəziyyət ən çox İsrailin regional hərbi strategiyasına əlavə imkan yaradır. Israel İranın diqqətinin diplomatik və iqtisadi təzyiqlərə yönəldiyi bir mərhələdə bölgədəki proksi qüvvələrə qarşı əməliyyatları davam etdirir.

Xüsusilə Livanda Hizbullah mövqelərinə qarşı təzyiqlər davam edir. Digər tərəfdən Qəzzada HƏMAS-ın hərbi strukturunun zəiflədilməsi istiqamətində əməliyyatlar genişləndirir.
ABŞ administrasiyası da bu prosesə dolayı şəkildə strateji üstünlük kimi baxır. Çünki İranın regional təsir alətləri zəiflədikcə Tehranın danışıqlar masasındakı mövqeyi də zəifləyir.

Pakistan və Çin amili
Maraqlı məqamlardan biri də İslamabadın vasitəçilik təşəbbüsləridir. Pakistan ABŞ və İran arasında mümkün razılaşmada Chinaın qarant rolunda çıxış etməsini təklif edir. Lakin Ağ Ev bu variantı qəbul etməyə meylli görünmür.

Vaşinqton İran məsələsində Pekinin əsas söz sahibinə çevrilməsini istəmir. ABŞ üçün İranla mümkün razılaşmanın Çin təsiri altında formalaşması strateji baxımdan arzuolunan deyil.
Bu baxımdan dövlət katibi Rubionun Hindistana səfəri də təsadüfi hesab olunmur. ABŞ Hindistan vasitəsilə həm regiondakı balansı gücləndirməyə, həm də İran-Çin xəttinə qarşı alternativ geosiyasi dayaqlar formalaşdırmağa çalışır.

Hazırkı mərhələdə əsas üstünlük Vaşinqtonun tərəfində görünür. ABŞ hərbi qarşıdurmadan daha çox, uzunmüddətli təzyiq strategiyasına üstünlük verir. Ağ Ev hesab edir ki, iqtisadi blokada, regional təcrid və proksi qüvvələrin zəifləməsi nəticəsində Tehran zaman keçdikcə daha böyük güzəştlərə məcbur olacaq.

İran isə vəziyyətin təhlükəli istiqamətdə inkişaf etdiyini görsə də, hələ tam geri addım atmağa hazır deyil. Tehran vaxt qazanmağa, nüvə məsələsini ayrıca saxlamağa və mümkün qədər az güzəştlə prosesdən çıxmağa çalışır.

Lakin indiki geosiyasi reallıq göstərir ki, Yaxın Şərqdə güc balansı dəyişir və bu dəyişiklik ən çox İranın strateji mövqeyini sarsıdır. ABŞ isə məhz bu zəifləmə prosesinin daha da dərinləşməsini gözləyir.

 Mürtəza

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:220
embedMənbə:https://olke.az
archiveBu xəbər 25 May 2026 18:53 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see346

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see290

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see282

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see279

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see265

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see262

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see256

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see255

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see235

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see227

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see218

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see210

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see206

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see206

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see205

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see202

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see202

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see194

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see189

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see184
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri