Trampın Qəzza planı: HƏMAS razılaşarsa, bölgəyə kim nəzarət edəcək? ŞƏRH

ABŞ prezidenti Donald Trampın Qəzza zolağı ilə bağlı təqdim etdiyi 21 maddəlik sülh planı beynəlxalq gündəmin əsas mövzularından birinə çevrilib. İsrail baş naziri Benyamin Netanyahu planla razılaşdığını bəyan etsə də, HƏMAS-ın bu şərtləri qəbul edib-etməyəcəyi hələlik sual altındadır.

Əgər tərəflər razılığa gələrsə, Qəzzanın gələcək idarəetməsi, təhlükəsizlik mexanizmləri və bölgəyə humanitar yardımın koordinasiyası ilə bağlı ciddi dəyişikliklərin baş verəcəyi gözlənilir.

Digər tərəfdən, Qəzzada vəziyyət getdikcə ağırlaşır — bölgədə həm İsrailin hava hücumları, həm də dərinləşən aclıq və humanitar fəlakət davam edir. Belə bir şəraitdə bu planın reallaşması həm siyasi, həm də insani baxımdan həlledici rol oynaya bilər.

Maraqlıdır, görəsən HƏMAS Trampın bu qərarı ilə razılaşacaqmı? Bu halda bölgənin nəzarəti kimin əlinə keçəcək? Turkustan.az olaraq bu sualları politoloq Tural İsmayılova ünvanladıq.

Tural İsmayılov

Trampın Qəzza planı ideya baxımından maraqlı olsa da, onun praktik həyata keçirilməsi çoxsaylı mürəkkəb amillərdən asılıdır. Əvvəla, HƏMAS hərəkatı ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə formalaşan hər hansı siyasi plana prinsipial şəkildə etimadsız yanaşır. Bu, uzun illərdir bölgədə formalaşan dərin inamsızlıq mühitinin nəticəsidir. Tramp administrasiyasının İsrailə açıq simpatiyası HƏMAS üçün Vaşinqtonun tərəfsizliyini sual altına salıb. Bu səbəbdən, HƏMAS-ın belə bir təşəbbüsə birbaşa razılıq verəcəyi inandırıcı görünmür.
Digər tərəfdən, Qəzzaya ABŞ-ın hərbi və ya inzibati nəzarətinin tətbiqi, bölgənin siyasi balansını kökündən dəyişə bilər. Belə bir ssenari Qəzzanı faktiki olaraq beynəlxalq idarəetmə zonasına çevirərdi. İsrail bunu təhlükəsizlik zəmanəti kimi dəstəkləyə bilər, lakin ərəb ölkələrinin çoxu bu modelə qarşı çıxacaq. Çünki bu, Qəzzanı Fələstin milli idarəçiliyindən uzaqlaşdıran addım kimi görünəcək.
Trampın planı daha çox regionda yeni siyasi nizamın formalaşmasına yönəlmiş test kimi dəyərləndirilə bilər. ABŞ üçün əsas hədəf burada birbaşa nəzarət deyil, enerji və təhlükəsizlik balansına nəzarət mexanizmini möhkəmləndirməkdir. HƏMAS isə bu planı qəbul etməklə öz legitimliyini sual altına sala bilər. Ona görə də HƏMAS-ın istənilən razılıq qərarı yalnız İran və Qətərin mövqeyi ilə uzlaşdırıla bilər.
Nəticə etibarilə, Qəzza planı ABŞ üçün regional nüfuzun bərpası, HƏMAS üçün isə mövcudluq məsələsidir. Planın uğuru yalnız Qərbin deyil, ərəb dünyasının da koordinasiyalı mövqeyindən asılı olacaq. Hələliksə, tərəflər arasında etimad mühiti formalaşmadan bu planın reallığa çevrilməsi mümkün görünmür.

Aytən Yaşar/ Turkustan.az