Trampın Ukrayna ilə tərəfdaşlıq sazişi ABŞ ın ölkənin təbii sərvətlərinin yarısına nəzarət etmək cəhdidir

ABŞ-ın verdiyi Ukrayna ilə tərəfdaşlıq sazişinin mətni ABŞ-ın ölkənin təbii sərvətlərinin yarısına nəzarət etmək cəhdindən xəbər verir. Bu barədə The Telegraph məlumat yayıb.

Nəşr 7 fevral 2025-ci il tarixli “İmtiyazlı və Məxfi” qeyd olunan ilkin müqavilənin mətnini əldə edib.

Müqavilə layihəsinə görə, ABŞ Ukraynaya 500 milyard dollarlıq sövdələşmə təklif edir. O, Ukraynanın nadir torpaq minerallarının, eləcə də limanların, infrastrukturun və əksər resursların, xüsusən də neft və qazın idarə olunmasını təmin edir.

Bundan əlavə, sənədə əsasən, ABŞ və Ukrayna “münaqişənin düşmən tərəflərinin Ukraynanın bərpasından faydalanmaması” üçün birgə investisiya fondu yaratmalıdır.

Nəşr qeyd edib ki, prezident Zelenskinin özü ABŞ-a Ukraynanın nadir torpaq elementləri və kritik minerallarında birbaşa payın verilməsi ideyasını ötən ilin sentyabrında ABŞ-a səfəri zamanı Trampa təklif edib O, ümid edirdi ki, bu, Amerika şirkətlərinin Ukraynada fəaliyyət göstərməsinə gətirib çıxaracaq və Vladimir Putini yenidən hücumlardan çəkindirəcək.

Bəzi mineral qazıntılar Ukraynanın şərqindəki cəbhə xəttinin yaxınlığında və ya Rusiyanın işğal etdiyi ərazilərdə yerləşir. Zelenski titan, volfram, uran, qrafit və nadir torpaq metallarının strateji ehtiyatlarının Rusiyanın əlinə keçməsi təhlükəsini vurğulayıb. “Əgər biz sazişdən danışırıqsa, o zaman müqavilə bağlayaq, hamımız bunun tərəfdarıyıq”, - prezident bildirib.
“The Telegraph” belə qənaətə gəlir ki, dövlət başçısı adətən müharibədə uduzmuş təcavüzkar dövlətlər qarşısında qoyulan şərtlərlə üzləşəcəyini gözləmirdi. Onlar həm də 1945-ci ildə məğlubiyyətdən sonra Almaniya və Yaponiyaya tətbiq edilən maliyyə sanksiyalarından daha pisdir.

Qanun layihəsi qəbul olunarsa, Trampın tələbləri Ukraynanın ÜDM-də Versal Müqaviləsinə əsasən Almaniyaya tətbiq edilən, daha sonra 1921-ci ildə London Konfransında və 1924-cü ildə Dawes Planı çərçivəsində azaldılan təzminatlardan daha böyük paya bərabər olacaq.

Bundan əlavə, sazişə əsasən, Ukraynanın “üçüncü tərəflərə” yeni lisenziyalar verməsi halında ABŞ təbii ehtiyatların hasilatından əldə olunan gəlirin 50%-ni və yeni lisenziyaların dəyərinin 50%-ni alacaqdı.

Vaşinqton həmçinin ixrac edilən faydalı qazıntıları almaq üçün imtiyazlı hüquqlara malik olacaq. Müqavilə Nyu-York qanunları ilə tənzimlənir və Birləşmiş Ştatlar suveren toxunulmazlıq alır. Amerika fondu gələcək investisiya layihələrinin şərtlərini müəyyən etmək üçün müstəsna hüquqa malik olacaq.

"Əslində, Konqres tərəfindən təsdiqlənmiş beş paket 175 milyard dollar təşkil edir ki, bunun da 70 milyard dolları ABŞ-da silah istehsalına xərclənib. Bunların bir hissəsi humanitar qrantlar şəklində idi, lakin onun böyük hissəsi borc verilmiş pul idi və geri qaytarılmalı idi", - The Telegraph qeyd edir.

Ukrayna Avropanın ən böyük litium hövzəsinə malikdir. Bununla belə, litium qiymətləri 2022-ci ildə müharibə başlayandan sonra 88% ucuzlaşıb. Bütün dünyada böyük litium ehtiyatlar kəşf edilir. Nevadadakı McDermitt Kaldera, ABŞ-ı Çini qabaqlamağa kifayət edən 40 milyon metrik ton ehtiyatı ilə planetin ən böyük litium yatağı hesab olunur.

Həmçinin, The Telegraph qeyd edir ki, Ukraynada kobalt var, lakin elektrik avtomobilləri üçün akkumulyatorların əksəriyyəti indi litium dəmir fosfatdan istifadə edir və artıq kobalta ehtiyac yoxdur. Bundan əlavə, natrium-ion və kükürd batareyaları litium tələbatının gələcək artımını məhdudlaşdıracaq.

Nəşr yaranmış vəziyyəti nəzərə alaraq yazır ki, Ukrayna ABŞ prezidentinin 500 milyard dollarlıq tələbini heç bir mühüm vaxt ərzində qarşılamaq iqtidarında deyil.

Əziz Mustafa, Oxuməni.az