Tullantılar 2050 ci ilədək Avropanı kritik əhəmiyyətli xammalla təmin edəsək

Bakı, 2 iyun, AZƏRTAC

Hazırda tullantı hesab edilən materiallar qarşıdakı onilliklərdə Avropa iqtisadiyyatı üçün ən mühüm xammal mənbələrindən birinə çevrilə bilər. Avropa İttifaqının maliyyələşdirdiyi “FutuRaM” layihəsinin iştirakçıları bu nəticəyə gəliblər. Onlar ilk dəfə olaraq köhnə elektronika, istismar müddəti başa çatmış avtomobillər, akkumulyatorlar, külək turbinləri, tikinti tullantıları və sənaye qalıqlarının tərkibində olan qiymətli material ehtiyatlarını əks etdirən “şəhər mədəni”nin ətraflı xəritəsini hazırlayıblar.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə BMT-nin mətbuat xidməti məlumat yayıb.

Tədqiqatın nəticələrinə görə, 2050-ci ilədək Avropanın təkrar emal sistemləri hər il 4,1 milyon tondan 5,7 milyon tonadək kritik əhəmiyyətli xammalı yenidən iqtisadi dövriyyəyə qaytara biləcək. Bu, ilkin xammala olan tələbatın 33–56 faizini əvəz etməyə, həmçinin akkumulyatorların, elektromobillərin, eləcə də günəş və külək enerjisi avadanlıqlarının istehsalı üçün zəruri olan resursların idxalından Avropanın asılılığını azaltmağa imkan verəcək.

Layihənin əsas nəticələrindən biri resursların qiymətləndirilməsi üçün yeni modelin hazırlanması olub. Bu model tullantıların tərkibində olan kritik əhəmiyyətli materialları və emaldan sonra əldə edilə biləcək ikinci dərəcəli xammalın həcmini ayrıca hesablamağa imkan verir. Tədqiqatçıların fikrincə, belə yanaşma xammal tədarükü potensialını daha dəqiq qiymətləndirməyə şərait yaradır.

Araşdırma göstərib ki, 2022-ci ildə Avropa ölkələrinin bazarlarına müxtəlif məhsulların tərkibində təxminən 5,2 milyon ton kritik əhəmiyyətli xammal daxil olub. Bununla yanaşı, belə resursların 2,1 milyon tonu tullantıya çevrilib. Lakin onların yalnız 1,4 milyon tonunu bərpa etmək mümkün olub. Bu isə istehlakla təkrar emal arasında ciddi fərqin olduğunu göstərir.

Tədqiqatın müəlliflərinin proqnozlarına görə, 2050-ci ilədək Avropa bazarına daxil olan kritik əhəmiyyətli materialların həcmi ildə 8,4–12,2 milyon tona çatacaq. Eyni zamanda, belə materialların yer aldığı tullantıların həcmi 5,2–6,4 milyon tonadək artacaq, onların bərpasının potensial həcmi isə ildə 4,7–5,7 milyon tona çata bilər.

Hesabatın müəllifləri təkrar emalın iqlimə təsirinə də diqqət çəkirlər. Onların hesablamalarına görə, əsrin ortalarınadək ikinci dərəcəli xammaldan istifadə hər il karbon qazı ekvivalenti ilə 273 milyon tonadək CO₂ emissiyasının qarşısını almağa imkan verəcək. Bu da təkrar emalı iqlim dəyişikliyinin nəticələri ilə mübarizədə mühüm vasitəyə çevirir.

Tədqiqatda vurğulanır ki, Avropanın “şəhər mədəni”nin potensialından tam istifadə etmək üçün məlumatların toplanması sistemlərinin təkmilləşdirilməsi, təkrar emal imkanlarının qiymətləndirilməsinin daha dəqiq aparılması və tullantı ixracına nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsi zəruridir.

Layihə çərçivəsində hazırlanmış məlumat bazaları və analitik alətlər açıq məlumat, uyğunluq və məlumatların təkrar istifadəsi prinsiplərinə uyğun olaraq gələcəkdə istifadə edilmək üçün əlçatan olacaq. Tədqiqatın müəlliflərinin fikrincə, bu alətlər qlobal qeyri-müəyyənliyin artdığı şəraitdə Avropanın xammal resurslarının uzunmüddətli monitorinqi və tədarük zəncirlərinin dayanıqlığının gücləndirilməsi üçün əsas ola bilər.