Türk dünyası bizim ailəmizdir ŞƏRH

Türk dünyasının müasir mərhələdə inkişaf edən siyasi, iqtisadi, mədəni və humanitar əlaqələri beynəlxalq münasibətlər sistemində yeni əməkdaşlıq imkanlarının formalaşmasına mühüm təsir göstərir. Bu prosesdə Azərbaycan xüsusi fəallığı ilə seçilən dövlətlərdən biridir. Son illər ölkəmizin Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) çərçivəsində həyata keçirdiyi çoxşaxəli fəaliyyət, eləcə də ikitərəfli münasibətlərin strateji xarakter alması Türk dünyasının birliyinin möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş ardıcıl siyasətin göstəricisidir.
2026-cı ilin sentyabrında Bakıda qısa müddət ərzində Türk dünyasının müxtəlif sahələrini əhatə edən iki mühüm tədbirin keçirilməsi bu əməkdaşlığın miqyasını bir daha nümayiş etdirdi. Sentyabrın 15-də Türk Dövlətləri Təşkilatının Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının 7-ci toplantısı çərçivəsində dini liderlər Bakıda bir araya gəldilər. Tədbirdə Türk dövlətləri arasında dini-mənəvi əlaqələrin, həmrəyliyin və qarşılıqlı anlaşmanın əhəmiyyəti diqqət mərkəzində oldu.
Bundan cəmi bir neçə gün sonra, sentyabrın 17-də TDT-yə üzv ölkələrin Təhlükəsizlik Şuraları katiblərinin Beşinci Toplantısı Bakıda keçirildi. Bu toplantının ilk dəfə Azərbaycanda təşkil olunması ölkənin TDT çərçivəsində təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığa verdiyi əhəmiyyətin göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Tədbirdə təhlükəsizlik, sabitlik və qarşılıqlı fəaliyyət məsələlərinin müzakirəsi Türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın artıq yalnız mədəni və iqtisadi istiqamətlərlə məhdudlaşmadığını göstərir.
Əslində, Türk Dövlətləri Təşkilatının institusional inkişafı da bu tendensiyanı təsdiqləyir. Təşkilat 2009-cu ildə Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Türkiyənin iştirakı ilə yaradılıb, 2019-cu ildə Özbəkistan tamhüquqlu üzv olub. TDT-nin əsas məqsədi üzv dövlətlər arasında siyasi, iqtisadi, sosial, mədəni və digər sahələrdə hərtərəfli əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsidir. Təşkilatın fəaliyyətində dövlətlərin suverenliyi, ərazi bütövlüyü və beynəlxalq hüququn ümumi qəbul olunmuş prinsiplərinə hörmət əsas götürülür.
Azərbaycanın TDT çərçivəsində fəallığı həm çoxtərəfli, həm də ikitərəfli münasibətlər müstəvisində özünü göstərir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin TDT-yə üzv ölkələrə çoxsaylı səfərləri, həmin dövlətlərin rəhbərlərinin Azərbaycana səfərləri siyasi dialoqun intensivliyini göstərir. Bununla yanaşı, Azərbaycan Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanla müttəfiqlik haqqında müqavilə və bəyannamələr imzalayıb. Bu sənədlər dövlətlərarası münasibətlərin hüquqi-siyasi əsaslarını daha da möhkəmləndirən mühüm mexanizmlərdir.
Türk dünyası ilə münasibətlərin mühüm istiqamətlərindən biri iqtisadi əməkdaşlıqdır. Son illərdə qarşılıqlı investisiyaların artırılması, ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi, nəqliyyat-kommunikasiya imkanlarının inkişaf etdirilməsi və birgə layihələrin həyata keçirilməsi üçün institusional mexanizmlər formalaşdırılıb. Türk İnvestisiya Fondu bunun nümunələrindən biridir. 2023-cü ildə yaradılan Fond Türk dövlətləri arasında ilk birgə maliyyə institutu olmaqla, üzv ölkələrin iqtisadi potensialının səfərbər edilməsinə, ticarət və investisiya əməkdaşlığının gücləndirilməsinə və ortaq layihələrin maliyyələşdirilməsinə xidmət edir. Fondun nizamnamə kapitalı 600 milyon ABŞ dolları müəyyən edilib.
Azərbaycanın Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla birgə investisiya fondlarının yaradılması istiqamətində atdığı addımlar da iqtisadi əlaqələrin praktiki məzmununu genişləndirir. Belə mexanizmlər yalnız kapital qoyuluşlarının artırılmasına deyil, həm də uzunmüddətli iqtisadi tərəfdaşlığın formalaşmasına, yeni layihələrin reallaşdırılmasına və qarşılıqlı iqtisadi maraqların uzlaşdırılmasına imkan yaradır. TDT çərçivəsində iqtisadi əməkdaşlıq üzrə 2025 və 2026-cı illərdə Bakıda keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər də bu istiqamətin gündəlikdə mühüm yer tutduğunu göstərir.
Türk dünyasının birliyinin əsas dayaqlarından biri isə ortaq tarixi-mədəni irsdir. Dil, tarix, ədəbiyyat, adət-ənənələr və mənəvi dəyərlər müxtəlif müstəqil dövlətləri bir-birinə yaxınlaşdıran mühüm amillərdir. Bu ortaq irsin müasir dövlətlərarası münasibətlərə transformasiya edilməsi Türk dünyasında humanitar əlaqələrin daha da dərinləşdirilməsi üçün geniş imkanlar yaradır.
Prezident İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxsləri ilə görüşdəki “Türk dünyası bizim ailəmizdir və bizim başqa ailəmiz yoxdur” ifadəsi Azərbaycanın Türk dünyası ilə münasibətlərə verdiyi siyasi və mənəvi əhəmiyyəti xarakterizə edən yanaşmalardan biridir. Bu fikir ilk növbədə ortaq tarixi və mədəni bağların dövlətlərarası əməkdaşlıqla tamamlanmasını ifadə edir. Azərbaycan üçün Türk dünyası ilə əlaqələrin inkişafı yalnız keçmişin ümumi irsinə əsaslanmır, eyni zamanda gələcəyə hesablanmış siyasi, iqtisadi, humanitar və təhlükəsizlik əməkdaşlığı ilə müşayiət olunur.
Bakıda ardıcıl olaraq keçirilən dini və təhlükəsizlik tədbirləri, genişlənən iqtisadi əlaqələr, qarşılıqlı investisiya mexanizmləri və yüksələn siyasi dialoq Türk dünyasının əməkdaşlıq gündəliyinin çoxşaxəli xarakter aldığını göstərir. Azərbaycanın bu prosesdə fəal iştirakı isə ölkənin Türk dövlətləri arasında siyasi, iqtisadi və humanitar əlaqələrin inkişafına verdiyi töhfələrin davamlı xarakter daşıdığını nümayiş etdirir. Qarşıdakı dövrdə bu əməkdaşlığın yeni institusional mexanizmlərlə zənginləşməsi Türk dünyasının ümumi potensialının daha səmərəli şəkildə reallaşdırılmasına şərait yarada bilər.

Şamo Qasımov
YAP Laçın rayon təşkilatının sədr müavini