“Türk dünyasında yeni mərhələ: ortaq əlifba və mədəni birliyin güclənməsi“ “Независимая газета“

"Ərdoğanın təşəbbüsü ilə türk xalqlarının vahid əlifba və mədəniyyət layihəsi yeni mərhələyə qədəm qoyur..."

Türk dünyasında mədəni və dil birliyinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində atılan addımlar beynəlxalq səviyyədə dəstək qazanmağa davam edir.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "ng.ru" nəşri yazıb.

Nəşr yazır ki, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın təşəbbüsü ilə irəli sürülən vahid türk əlifbası ideyası artıq BMT və UNESCO platformalarında da qəbul olunur.

15 dekabr tarixi türk xalqları üçün rəmzi bir gün kimi tarixə düşüb. Məhz bu tarix ilk dəfə Ümumdünya Türk Dilləri Günü kimi qeyd olunub. Qərar UNESCO-nun 43-cü Baş Konfransında qəbul edilib və bu təşəbbüs birbaşa Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğana məxsusdur.

Ortaq əlifba ilə ortaq gələcək

Ərdoğan uzun müddətdir türk xalqları arasında mədəni inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi üçün vahid türk əlifbasının tətbiqini təşviq edir. Bu ideyanın praktik təzahürü kimi Türk Akademiyası türk ədəbiyyatının iki böyük əsərini - Abay Kunanbayevin "Nəsihət sözləri" və Çingiz Aytmatovun "Ağ gəmi" romanını ilk dəfə ümumtürk əlifbası ilə nəşr edib.

BMT Xəbərlər Xidməti bu tarix seçiminin rəmzi məna daşıdığını vurğulayaraq xatırladıb ki, 15 dekabr 1983-cü ildə danimarkalı alim Vilhelm Tomsen Orxon-Yenisey yazılarını deşifrə etdiyini elan edib. Bu yazılar VIII əsrdə qədim türklər tərəfindən yaradılıb və bu gün Avrasiya boyunca onlarla xalqı birləşdirən dil irsinin əsasını təşkil edir.

Türk dövlətlərinin dəstəyi və beynəlxalq legitimlik

Ərdoğanın bu təşəbbüsü Türk Dövlətləri Təşkilatının 12-ci Zirvə görüşündə Azərbaycan, Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstan liderləri tərəfindən dəstəklənib. Daha sonra isə UNESCO-nun Səmərqənddə keçirilən 43-cü Baş Konfransında 21 ölkə bu ideyaya səs verib.

UNESCO Ümumdünya Türk Dilləri Gününü elan etməklə dil əməkdaşlığının, mədəni yaxınlaşmanın və sivilizasiyalararası dialoqun əhəmiyyətini xüsusi olaraq önə çəkib. Bu gün çərçivəsində sərgilər, elmi konfranslar, açıq müzakirələr, ədəbi və poeziya gecələri təşkil olunacaq.

"Türk dünyasının baxışı" və siyasi simvolizm

Türkiyədə hakim Ədalət və İnkişaf Partiyası "Türk dünyasının baxışı" adlı strateji sənəd təqdim etməyə hazırlaşır. Bu sənəd türk dövlətləri arasında siyasi, iqtisadi və mədəni əməkdaşlıq mexanizmlərini əks etdirəcək və ən mühüm məqam ondan ibarətdir ki, bu, vahid türk əlifbası ilə yazılmış ilk siyasi sənəd olacaq.

Türk Akademiyasının prezidenti, akademik Şahin Mustafayevin sözlərinə görə, yeni əlifba ilə nəşr edilən klassik əsərlər "türk dünyasının mədəni birliyinin canlı təcəssümüdür". O, Ərdoğanın tez-tez vurğuladığı fikri xatırladıb: "Ortaq əlifba birliyimizin möhkəmlənməsinə aparan yoldur".

Genişmiqyaslı layihələr və strateji baxış

Hazırda Türk Akademiyası türk xalqlarının tarixi, dili və mədəniyyəti üzrə 40-dan çox elmi layihə həyata keçirir. Bu il təkcə 50 kitab, o cümlədən dövlət başçılarının tapşırığı ilə hazırlanan "Türk ölkələrinin tarixi" əsəri nəşr olunub.

Bununla yanaşı, Türkiyə rəhbərliyi ilə türk dünyasının vahid xəritəsinin hazırlanması üzərində də iş aparılır. Türkiyə Milli Müdafiə Nazirliyinin general-mayoru Osman Alp bu xəritənin türk birliyinin, tarixi bağların və mədəni əlaqələrin gücləndirilməsi üçün  güclü rəmz və alət olacağını bildirib.

Geosiyasi müzakirələr fonunda Ankara amili

Məqalədə bəzi rusiyalı ekspertlərin bu prosesləri tənqidi qiymətləndirdiyi də qeyd olunur. Onlar bu təşəbbüsləri Mərkəzi Asiyanın Rusiyadan uzaqlaşması kontekstində dəyərləndirsələr də, reallıq ondan ibarətdir ki, Ankara öz siyasətini yumşaq güc, mədəni inteqrasiya və ortaq kimlik üzərindən qurur.

Türkiyə bu təşəbbüslərlə türk dünyasında ortaq dəyərlərə əsaslanan yeni bir mədəni-siyasi məkan formalaşdırmağa çalışır və bu prosesin mərkəzində məhz Rəcəb Tayyib Ərdoğanın şəxsi iradəsi və strateji baxışı dayanır.